دوشنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۶
بر خط: 3009
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

34660 بازدید

اینترنت[1]. شبکه شبکه‌ها[2] یا اینترنت، بزرگراهی اطلاعاتی[3]، که گاه به‌طور اختصار "نت" خوانده می‌شود، شبکه‌ای است که از قرارداد کنترل انتقال/ قرارداد اینترنت (تی.سی. پی./ آی.پی.)[4] استفاده می‌کند. این شبکه فن‌آوری جدیدی است که با اتصال شبکه‌های رایانه‌ای مستقر در اقصی نقاط جهان رشد یافت و مفهوم تازه "بین شبکه‌ای"[5] یا "اینترنت" را پدید آورد.
تعاریف مربوط به اینترنت را می‌توان، به‌طور کلی، به دو گروه عمده تقسیم کرد: تعاریف نظام‌مدار[6] و تعاریف کاربرمدار[7]. تعاریف نظام‌مدار که با تأکید بر جنبه‌های فنی و فن‌آوری مورد استفاده اینترنت ارائه شده‌اند، نظیر این عبارت است که اینترنت: اولاً به‌عنوان نوعی نظام اطلاع‌رسانی جهانی، مجموعه‌ای از رایانه‌ها و شبکه‌هاست که به‌طور منطقی و با نشانیِ منحصر به فرد جهانی موجود بر روی قرارداد اینترنت (آی.پی.) و یا پسوندهای آن به یکدیگر متصل هستند؛ ثانیاً، قادر به حمایت از ارتباط‌هایی است که از قرارداد کنترل انتقال/ قرارداد اینترنت یا پسوندهای آن استفاده می‌کنند؛ ثالثاً، خدمات سطح بالای ارتباطی را، به‌صورت عمومی یا خصوصی، فراهم کرده یا از آنها استفاده می‌کند؛ و یا این‌گونه خدمات را با ساختار بالا دسترس‌پذیر می‌سازد.
تعاریف کاربرمدار، به جای توضیح درباره فن‌آوری مورد استفاده اینترنت، درباره کاربرانی که از این فن‌آوری استفاده می‌کنند بحث می‌کند. از این دیدگاه، شبکه اینترنت فقط رایانه‌ها و خدمتگرها، مسیرگردان‌ها[8]، و ابزارهای انتقال میلیون‌ها بایت داده و نرم‌افزارهای تخصصی نیست. اینترنت اجتماع مردمی است که کارشان توسط شبکه تسهیل و تسریع شده و نه آنکه نرم‌افزارها و سخت‌افزارها بر آنها مسلط شده باشند. اینترنت، در تعریف کاربرمدار، مجموعه‌ای محلی از عقاید و آرای گوناگون است که در آنجا، اطلاعات و ارتباط‌های جهانی همواره در حال تغییر و تحول است.

تاریخچه
مبدأ اینترنت به اواخر دهه 1960 میلادی و آغاز طرح آرپانت[9] بازمی‌گردد. مؤسسه طرح‌های پیشرفته تحقیقاتی وابسته به وزارت دفاع امریکا برای ایجاد شبکه‌ای آزمایشی بر مبنای فن‌آوری راه‌گزینی بسته‌های اطلاعاتی[10] سرمایه‌گذاری کرد. ترس از جنگ سرد میان بلوک شرق و غرب، امر پژوهش در زمینه گسترش آرپانت را سرعت بخشید. آرپانت به‌طور رسمی در روز 5 دسامبر 1969 با اتصال چهار رایانه آی.بی.ام. مستقر در دانشگاه کالیفرنیا شعبه لوس‌آنجلس، مؤسسه تحقیقاتی استانفورد، دانشگاه کالیفرنیا شعبه سانتا باربارا[11]، و دانشگاه یوتا در سالت لیک سیتی[12] کار خود را آغاز کرد.
در سال‌های اولیه، هدف دست‌اندرکاران آرپانت ساخت و توسعه شبکه‌ای واحد و فراگیر برای اتصال رایانه‌ها به یکدیگر بود اما در اواسط دهه 1970 آنها به این نکته پی بردند که هیچ شبکه منفرد و واحدی قادر به تأمین نیاز کلیه افراد نیست. بنابراین، به فکر فن‌آوری جدیدی افتادند که بتواند انواع مختلف شبکه‌ها را به یکدیگر وصل کند. آنها در سال 1983 قرارداد کنترل انتقال/ قرارداد اینترنت را به عنوان پروتکل رسمی شبکه آرپانت معرفی کردند. در همین سال، آرپانت به شاخه تحقیقاتی آرپانت و شاخه نظامی میلنِت[13] تقسیم شد.
از جمله ضعف‌های اساسی آرپانت قدرت اندک شبکه در انتقال داده‌ها بود، زیرا تنها قادر بود 56 کیلوبایت داده در ثانیه (56 کبپس)[14] را منتقل کند. به همین سبب، در اواخر دهه 1980، بنیاد ملی علوم[15] طرح شبکه‌ای را به نام ان.اس.اف.نت[16] پیشنهاد کرد که قادر به انتقال 5/1 میلیون بایت داده در ثانیه (5/1 مبپس)[17] بود. این شبکه با ظرفیتی که قابل افزایش تا 45 میلیون بایت در ثانیه بود موجب افول شبکه آرپانت و انحلالِ بخش تحقیقاتی آن در اول ژوئن 1990 گردید. در این سال، وزارت دفاع امریکا برای فعالیت‌های تحقیقاتی، با استفاده از قرارداد کنترل انتقال/ قرارداد اینترنت، شبکه جدیدی به نام اینترنت تأسیس کرد. رشد این شبکه در سال‌های اخیر در بخش‌های تحقیقاتی دانشگاهی، به‌ویژه بخش خصوصی، بسیار چشمگیر بوده و امروزه صدها میلیون کاربر از سراسر جهان از جمله ایران از خدمات متعدد و متنوع اینترنت استفاده می‌کنند.
اینترنت شامل میلیون‌ها رایانه، انبوه نرم‌افزارها، مقدار زیادی کابل، و اتصال‌های مخابراتی و ماهواره‌ای است. هدف کلی اینترنت این است که با استفاده از این تجهیزات، علاوه بر برقراری ارتباط، امکان مبادله برنامه‌های گوناگون را فراهم کند و به‌عبارتی میان کاربر[18] (خدمت گیرنده) و کارگزار[19](خدمت‌دهنده) ارتباط برقرار سازد. معماری کاربر/ کارگزار به‌گونه‌ای است که کاربر، داده‌ها و برنامه‌هایی را از کارگزار درخواست می‌کند و، در پی آن، کارگزار داده‌ها و برنامه‌های ذخیره‌شده را برای کاربر می‌فرستد.

خدمات
خدمات اصلی و قدیمی اینترنت شامل پست الکترونیکی، ورود به سیستم از راه دور، و انتقال فایل از راه دور است. این شبکه خدمات جدیدتری نظیر گوفر و تار گسترده جهانی و همچنین ابزارها و موتورهای جست‌وجوی متعددی نیز دارد که بر مبنای خدمات اصلی یادشده یا ترکیبی از آنها ایجاد شده‌اند که به تعدادی از آنها اشاره می‌شود:

1. پست الکترونیکی[20]. پراستفاده‌ترین خدمت اینترنت در جهان پست الکترونیکی است. از طریق این خدمت می‌توان پیامی را به یک نفر یا گروهی از افراد با نشانی مشخص، در هر کجای دنیا ارسال کرد. از آنجا که واسطه انتقال پیام‌ها امکانات مخابراتی است، سرعت انتقال پیام به‌میزان دسترسی به این‌گونه امکانات بستگی دارد. امروزه از پست الکترونیکی برای تشکیل گروه‌های خبری[21] و تخصصی، همایش‌های الکترونیکی[22]، فهرست‌های پستی یا خدمات سیاهه‌ای[23] نیز استفاده می‌شود. اعضای این گروه‌ها ضمن طرح مسائل و نظرات خود در زمینه‌های مختلف، از اخباری نظیر تشکیل همایش‌های تحقیقی، تشکیل دوره‌های آموزشی، ابداعات و نظریات جدید در حوزه مربوط و مشاغل مورد نیاز آگاه می‌شوند. البته، علاوه بر این‌گونه خدمات که بیشتر جنبه ارتباطی دارند، امروزه کاربران برای ارتباطات سریع در محیط شبکه، از خدماتی نظیر گفت‌وگوی اینترنتی یا آی. آر.سی.[24] استفاده می‌کنند.

2. استفاده از راه دور[25]. این امر به استفاده‌کنندگان اجازه می‌دهد که، از راه دور، به برنامه‌ها و امکاناتی نظیر فهرست کتابخانه‌ها و پایگاه‌هایی همچون دیالوگ[26] یا اُ.سی.ال.سی.[27] دسترسی پیدا کنند. قرارداد یا پروتکل مخصوصی که اجازه چنین دسترسی‌یی را می‌دهد تل‌نت[28] نام دارد که ضمناً نام فرمانی است که برای ورود نیز از آن استفاده می‌شود.
ارتباط‌های مهم دیگری که با استفاده از تل‌نت صورت می‌گیرد عبارت است از: سازمان‌های فری‌نت[29] که امکان دستیابی به سیستم تابلوی اعلانات[30] مخصوصی را فراهم می‌کنند که توسط سازمان‌ها و مؤسسات گوناگون تهیه می‌شود و در اختیار کاربران قرار می‌گیرد؛ فهرست کتابخانه‌ها که قبلاً به آنها اشاره شد و حوزه‌های چندکاربره (ام.یو.دی.)[31] و سایت‌های مشابه که برای بازی‌های خاص، اطلاعات مشترک، یا گفت‌وگو با دیگران به‌کار می‌روند.

3. انتقال فایل/ پرونده[32]. از جمله خدمات بسیار ارزشمند اینترنت آن است که امکان تهیه نسخه و انتقال فایلی را از یک رایانه به رایانه دیگر فراهم می‌کند. منظور از فایل یا پرونده در اینجا متون، جدول‌های آماری، فیلم و تصویر، گرافیک، موسیقی یا صدا، و برنامه‌های رایانه‌ای است. کاربر به هنگام انتقال فایل، همچون ورود به سیستم، با رایانه دیگری ارتباط برقرار می‌کند، اما به‌جای آنکه به‌دنبال اطلاع خاصی از طریق نظام رایانه‌ای بگردد، مستقیماً به آرشیو فایل‌ها متصل می‌گردد و فایل مورد نظر را به رایانه خود منتقل می‌کند. قرارداد مخصوص انتقال فایل[33] به اختصار اف.تی.پی.، و رایانه کارگزاری که پرونده‌ها در آنجا ذخیره شده، سایت اف.تی.پی.[34] نامیده می‌شود. گرچه ورود به تعدادی از سایت‌های اف.تی.پی. تنها برای کاربرانِ مجاز امکان پذیر است، سایت‌های فراوانی در سراسر جهان وجود دارد که به سایت‌های گمنام اف.تی.پی.[35] شهرت داشته و پذیرای کاربران میهمان هستند.

4. گوفر[36]. از جمله ابزارهای مفید برای جست‌وجو و بازیابی اطلاعات در محیط اینترنت گوفر نامیده می‌شود. این برنامه در دانشگاه مینه‌سوتا تهیه شده است. جست‌وجوی منابع با استفاده از گوفر به‌صورت سلسله مراتبی[37] و از اعم به اخص است. بنابراین، فضای گوفر از میلیون‌ها فهرست و فایل‌های مرتبط به یکدیگر تشکیل شده که دستیابی به انواع موضوع‌ها و گونه‌های گسترده‌ای از اطلاعات و منابع توزیع‌شده را امکان‌پذیر می‌کند.

5. تار گسترده یا وب جهانی[38]. این مورد در حال حاضر یکی از پراستفاده‌ترین خدمات اینترنت است که از جمله مهم‌ترین عوامل محبوبیت اینترنت در میان کاربران معمولی نیز به‌حساب می‌آید. وب جهانی با استفاده از ساختار کاربر ـ کارگزار در محیط چندرسانه‌ای[39] مبتنی بر فرامتن[40]، امکان جست‌وجو و یافتن منابع گوناگون (اعم از متن، گرافیک، صدا، فیلم، کارتون، و مانند آن) را فراهم می‌کند. برنامه کاربر یا خدمت گیرنده وب، مرورگر[41] نامیده می‌شود که تاکنون نمونه‌های مختلفی از آن توسط شرکت‌های گوناگون تهیه و عرضه شده است. موزائیک[42] از قدیمی‌ترین مرورگرهای وب است که در سال 1993 وارد بازار شد و پس از آن مرورگرهای دیگری نظیر نت اسکیپ[43] و اینترنت اکسپلورر یا کاوشگر اینترنت[44] جایگزین آن گردید.

جست‌وجو و بازیابی
علاوه بر خدمات و منابع یاد شده، منابع دیگری نیز در شبکه اینترنت وجود دارد که از آنها به عنوان ابزارها یا موتورهای جست‌وجو[45] یاد می‌شود و مهم‌ترین آنها عبارتند از:
1) آرچی یا آرکی[46] که از جمله ساده‌ترین ابزارهای جست‌وجوی فایل‌ها یا پرونده‌ها بر روی شبکه به‌حساب می‌آید. با استفاده از این نرم‌افزار می‌توان فایل یا منبع خاصی را در مراکز آرشیوی شبکه یا سایت‌های اف.تی.پی. جست‌وجو کرد. از طریق چنین جست‌وجویی، شخص به فهرستی از مراکز آرشیوی و محل دقیق ذخیره فایل مورد جست‌وجو دست می‌یابد و با استفاده از قرارداد انتقال فایل یا اف.تی.پی. قادر خواهد بود آنها را به رایانه خود منتقل کند؛
2) ویس[47]، که به کاربران امکان جست‌وجو در درون فایل‌ها و مدارک را می‌دهد. این ابزار با تشکیل پایگاهی از پایگاه داده‌ها نظیر اریک [48] به‌عنوان فهرستی برای این نوع پایگاه‌ها عمل می‌کند. برای استفاده از خدمات ویس باید ابتدا به کمک قرارداد تل‌نت به سایت مربوط وصل شد و بعد در پایگاه ویس به جست‌وجوی پایگاه‌ها پرداخت؛
3) ورونیکا[49]، که برای جست‌وجوی منابع شبکه به کمک گوفر، و از طریق جست‌وجوی کلیدواژه‌ای، تهیه شده است. با کمک این موتور، پس از هر نوبت جست‌وجو در فضای گوفر، فهرستی از منابع بازیابی شده به‌دست می‌آید که، از طریق فهرست‌های سلسله مراتبیِ بعدی، جست‌وجوگر به منابع مورد نظر خود دست می‌یابد.

موتورهای جست‌وجوی وب
برنامه‌های متعددی برای جست‌وجوی یک سایت وب یا تمام محیط اینترنت وجود دارد که از طریق صفحات وب قابل دستیابی هستند. این برنامه‌ها معمولاً یا از طریق فهرست‌های راهنما[50] یا به روش کلیدواژه‌ای امکان جست‌وجو را فراهم می‌کنند. از مهم‌ترین جستجوگرهای وب در اینترنت جستجوگر گوگل و جستجوگر یاهو می باشند.

مآخذ:
1) ستبروک، نوئل. خودآموز اینترنت در 24 ساعت. ترجمه عین‌الله جعفرنژاد قمی. تهران: علوم رایانه، 1377؛
2) رضایی شریف‌آبادی، سعید. "شبکه کامپیوتری اینترنت در خدمت اطلاع‌رسانی". پیام کتابخانه. س. چهارم، 1 و 2 (بهار و تابستان 1373): 46-53؛
3) کتز، ویلیام. "اینترنت و خدمات مرجع". ترجمه سعید رضایی‌شریف‌آبادی. کتابداری و اطلاع‌رسانی: ج. دوم، 2 (تابستان 1378): 77-104؛
4) هان، هارلی. راهنمای جامع اینترنت. ترجمه محمدرضا آیت‌الله‌زاده شیرازی. تهران: کانون نشر علوم، 1376؛
5) "The Internet". Encylcopedia of Library and Information Science. Vol.22, PP. 236-265;
6) Merit Inc. "Internet Monthly Report", 1995. [On-line]. Available: Via Anonymous FTPNIC. MERIT. EDU/ Internet/ Newsletters/ Internet Monthly Report/ Im 95-10. TXT;
7) Ruth, S.R.; Gouet, R. "Must Invisible Colleges Be Invisible? An Approach to Examine Large Communities of Network Users". Internet Research. Vol. 3, No.1 (1993): 36-53.

پی نوشت:
[1]. Internet
[2]. Network of Networks
[3]. Information super highway
[4]. Transmission Control Protocol/ Internet Protocol(TCP/IP)
[5]. Internetwork
[6]. System ـoriented
[7]. User ـoriented
[8]. Routers
[9]. ARPANET (Advanced Research Projects AgencyNetwork)
[10]. Packet switching
[11]. University of California in Santa Barbara (UCSB)
[12]. University of Utah in Salt Lake City
[13]. Milnet
[14]. 56 Kbps
[15]. National Science Foundation
[16]. NSFNET
[17]. 1.5 Mbps
[18]. Client
[19]. Server
[20]. Electronic Mail (E -mail)
[21]. News groups
[22]. Electronic Conferences
[23]. List serves
[24]. Internet Relay Chat (IRC)
[25]. Remote Login
[26]. DIALOG
[27]. OCLC
[28]. Telnet
[29]. Freenets
[30]. Bulletin Board Systems (BBS)
[31]. Multi - User Dungeon (MUD)
[32] File transfer
[33]. File Transfer Protocol (FTP)
[34]. FTP site
[35]. Anonymous FTP sites
[36]. Gopher
[37]. Hierarchical
[38]. World - Wide Web (WWW)
[39]. Multimedia
[40]. Hypertext
[41]. Browser
[42]. Mosaic
[43]. Netscape
[44]. Internet explorer
[45]. Search engines
[46]. Archie
[47]. WAIS (Wide Area Information Servers)
[48]. ERIC
[49]. Very Easy Rodent - Oriented Net - Wide Index toComputerised Archives (VERONICA)
[50]. Directories
[51]. Google
[52]. Yahoo

● برگرفته از دایرة المعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی، http://portal.nlai.ir/daka نوشته سعید رضایی شریف‌آبادی

منابع

ساختار درختی

مطالب

تعداد: 377
» 
1
2
3
4
5

تاریخ انتشار
عنوان
بازدید
نظر