دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷
بر خط: 1908
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

6843 بازدید

(Yoroubas) یوروباها یکی از مهم‌ترین طوایف آفریقایی هستند که در نیجریه زندگی می‌کنند. این دین بومی از دوران‌های باستان تا به امروز طرفداران زیادی داشته است. امروزه به واسطه حضور گسترده دین مسیح و اسلام، این دین روبه زوال نهاده است، اما فرهنگ یوروبایی بر مردم این منطقه تأثیر فراوانی گذاشته که همچنان پابرجاست.
مردم‌شناسان، یوروبا را شاخه‌ای از آنیمیسم قلمداد می‌کنند که اصول و ویژگی‌های اساسی آن در بسیاری از نقاط آفریقا تأثیر شگرفی داشته است. از جامعه یوروبایی، روایت‌های مبتنی بر احساس شنیده می‌شود که در میان مردم آفریقایی زبانزد خاص و عام است و عموماً آنها را برای فرزندانشان بازگو می‌کنند. مثلاً در باب سرآغاز هستی چنین نقل می‌شود: «در ابتدا فقط آسمان‌هایی که در بالای سر و سرزمینی لم‌یزرع و پوشیده از آب در زیر آن وجود داشته است. گروهی از موجودات به نام اریشا بر این فضا و مکان حکومت می‌کردند. یکی از اریشاها به نام اولورون بر آسمان‌ها و دیگری، الهه مؤنثی به نام اریشااولوکون بر زمین لم‌یزرع پایین فرمان می‌راند.
روزی اولورون به یکی از اریشاها به نام اوباتالا فرمان داد که زمین را خلق کند. به اوباتالا صدف یک حلزون، که شامل مقداری خاک نرم بود و مرغی که پنج انگشت داشت و یک کبوتر داده شد. در وقت پایین آمدن، وی خاک نرم را پخش کرده. مرغ و کبوتر را گذاشت تا آن را با پنجه‌های خویش خراشیده و از اطراف پهن کنند و سپس خود به آسمان‌ها بازگشت. طولی نکشید که آن خاک بخش عظیمی از آب روی زمین را فراگرفت و به خاک محکمی تبدیل شد. پس از مدتی، اولورون آفتاب‌پرستی را فرستاده تا مخلوق تازه را بازرسی کند. آفتاب‌پرست آن را برای زندگی، مناسب اعلام کرد. نقطه مشخصی که این مخلوق جدید در آن وجود یافت به نام ایفه نامیده شده؛ محل زندگی انسان‌های بدوی و نامی که افراد قبیله یوروبا برای شهر مقدس خویش انتخاب کرده‌اند. اوباتالا، اولین اشکال و صور انسانی، اعم از زن یا مرد را قالب‌ریزی کرد. در صورتی که اولورون به ایشان حیات و زندگی بخشید.
سپس آنها را فرستادند تا در زمین سکنی گزینند و ابزار و آلاتی هم که برای کار و کشت و زرع زمین لازم بود در اختیارشان قرار دادند. به زودی جامعه‌ای به وجود آمد و اوبانا پادشاه آن شد. بعدها وی تصمیم گرفت به آسمان‌ها مراجعت کند، جایی که با توصیفاتی که او از زمین ارائه می‌کرد بسیاری از اریشاها را قانع ساخت تا به زمین نزول کرده و در میان مردم زندگی کنند. اولورون به این اریشاها دستور داد که به کمک نژاد انسانی شتافته و درواقع محافظ و نگهبان ایشان باشند. مطابق این داستان، ساختن کره زمین چهار روز طول کشید و روز پنجم به عنوان روز تعطیلی برای پرستش اولورون، هستی متعال کنار گذاشته شده است».
اصول اساسی دین یوروبا: به طور کلی گفتمان اصلی این دین که در طول سال‌ها حفظ شده در چند مورد قابل تأمل و بررسی است.

الف) یوروباها به خدایی برتر به نام «اولورون» (Olorun) اعتقاد دارند و او را سرور و افضل آفرینش می‌دانند. این خدا با عظمت‌تر و پرتوان‌تر از آن است که فقط پرستش کنند، بنابراین تنها کاری که برایش می‌کنند دعا و ثناست. اما نکته حائز اهمیت درمیان این مردم، این است که آنها به خدایان فراوانی اعتقاد دارند که در سطوح میانی بین اولورون (خدای برتر) و مردم در حرکت و گردشند.

ب) یکی از این خدایان میانی «اوباتالا» (Obatala) نامیده می‌شود. او بر زمین فرود آمد تا زن‌های نازا بارور شوند. او خدای پاکی‌هاست و رنگ سفید نشانه اوست. در معبد اوباتالا باید آب همواره فراهم باشد. شراب و روغن نخل خرما به مزاجش نمی‌سازد و او تاب شنیدن نامشان را هم ندارد.

ج) اورون میلا (Oranmila) رایزن و مشاور اوباتالاست. کار او رفت و آمدهایی پی‌درپی بین زمین و آسمان است. پیام‌آور به عالم غیب است. آدمیان را رهبری می‌کند تا سرنوشت خود را به انجام رسانند.

د) اوگون (Ogun) رئیس خدایان است. در دوران قدیم برای او انسان را قربانی می‌کردند. معتقدان به این دین در پای درخت مقدس به نیایش او مشغولند و به عکس اوباتالاها شراب، روغن نخل و … پیشکش او می‌کنند.

و) از مسائل قابل توجه در این دین که به نسبت سایر ادیان بومی پیشرفته‌تر به نظر می‌رسد، اعتقاد به زندگی پس از مرگ است. در فرهنگ یوربایی فرد مرده پس از گذشتن از یک رودخانه و پرداخت هزینه قایق‌رانی که او را به آن سمت برده، با توجه به خوبی‌ها و بدی‌های انجام داده به بهشت یا جهنم می‌رود. یوروبایی‌ها به تن فرد از دنیا رفته بهترین لباس‌ها را می‌پوشانند و با اجرای مراسمی که شامل رقص، جشن و پایکوبی است با وی خداحافظی می‌کنند. اما این خداحافظی به معنای قطع ارتباط با نیاکان نیست. بلکه اینها معتقدند که روح فرد مرده در هر شرایطی با زندگان به سر می‌برد.

ه) یوروباها بر این باورند که رودها، بادها، کوه‌ها و برخی درختان آکنده از جن و پری‌اند. آنها برای آرام کردن ارواح، جن و پری دست به دامان جادوگران می‌شوند. آنها با مراسم و تشریفات خاص و استفاده از طلسم و جادو شر و بدی‌ها را از یوروباها دور می‌کنند.

تحولات تاریخی نشان می‌دهد که در کنار بسیاری از ادیان بومی، دین مسیحیت و اسلام دو ستون اصلی فرهنگ معنوی آفریقا را تشکیل می‌دهند. البته از وجود برخی پیروان یهود، بودایی و هندو در بعضی از کشورهای آفریقا نمی‌توان چشم پوشید. از قرن دهم و یازدهم میلادی به بعد که اسلام گسترش چشمگری در قاره آفریقا به خصوص بخش‌های جنوبی پیدا کرد تا امروز این جریان ادامه داشته است. هم‌اکنون در کشورهای شمال، غرب و شرق آفریقا مسلمانان در اکثریت به سر می‌برند.
مسیحیت قطبی نیز در اتیوپی و مصر مرسوم بوده اما تعاملات آفریقائیان با اروپائیان در قرن 19 و 20 اشکال دیگر مسیحیت مانند کاتولیک و پروتستان را در این خطه ترویج کرده است. در شرایط فعلی نقاط عمده حضور مسیحیت در مناطق مرکزی و جنوبی این قاره است.
شایان ذکر است که حضور گسترده این دو دین، سبب تضعیف آیین‌هایی چون آنیمیسم نشده است. براساس آخرین آمارها در تانزانیا و زیمباوه جمع کثیری از آفریقائیان به این دین گرایش و اعتقاد دارند. اما طبیعت و پیوستگی ادیان در طول قرون متمادی دچار انقطاع‌های اساسی شده به طوری که نظام ارزش‌های قبیله‌ای، الگوهای خانواده، نظام تعلیم و تربیت و … دستخوش تحول ساختاری شده است. تطبیق دادن مفاهیم و مضامین موجود در آنیمیسم سنتی با جان‌گرایی امروز قابل مقایسه نیست. به‌هرحال اعتقاداتی وجود دارد که گروه‌های آفریقایی را قادر ساخته مبتنی بر وحدت، همبستگی و انسجام حرکت‌ کنند. هرچند در برخی اوقات کشمکش‌ها و درگیری‌هایی شکل گرفته است. در سال‌های اخیر تبلیغات بسیار منفی علیه نظام ارزش‌های آنیمیست‌ها سبب گردید در نقاطی همچون شمال کامرون، آنیمیست‌ها به میل خود به مسیحیت بگروند یا در بعضی مناطق افراد ترجیح دهند خود را مسلمان یا مسیحی معرفی کنند تا آنیمیست و …

منابع:
1. ماهنامه اخبار ادیان، سال اول ، شماره 4، آبان 1382 ، نوشته مهرداد ناظری

مطالب

تعداد: 1

تاریخ انتشار
عنوان
بازدید
نظر