پنجشنبه ۵ اسفند ۱۳۹۵
بر خط: 2171
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

12423 بازدید

ترکیب سیاست خارجی (Foreign Policy) در معنای واژه ای خود، به سیاست هدفدار دولت ها در رابطه با دولتهای پیرامون خودشان، یا روابط بین المللی آنان اشاره دارد. پژوهشگران علوم سیاسی، به ویژه در گرایش روابط بین الملل، کاربرد کلی استفاده از این واژه را در عمل به معانی مختلفی به کار می برند. به طور کلی می توان سیاست خارجی دولت ها را در سه نوع اصلی تقسیم کرد.
1) سیاست خارجی که بر اصل انزواگیری(1) استوار است.
2) سیاست خارجه ای که بر بنیاد و همکاری های سازمان یافته(2)، شکل گرفته است.
3)سیاست خارجه ای که بر اساس عدم اتحاد(3) می چرخد.
پیش گرفتن سیاست خارجی خاصی که بر اساس نظریه های متفاوت استوار شده، معمولا محدودیت زمانی و جغرافیایی دارد؛ سیاست خارجه ی آمریکا در آمریکای لاتین که به دکترین مونرو (Monroe doctrine) مرسوم شد و، سیاست خارجه ی اتحاد جماهیر شوروی در اروپای شرقی در دوران جنگ سرد که به دکترین برژنف (Bersjnev doctrine)معروف شد و یا سیاست خارجه ی آمریکا در خاورمیانه در دوران جنگ سرد ، که بر اساس آن آمریکا دیگر علاقه ای به شرکت مستقیم در همکاری ها یا کشمکش های منطقه ی خاورمیانه نداشت و به همین جهت معتقد بود که یک قدرت منطقه ای باید ثبات سیاسی، نظامی و اقتصادی خاورمیانه را تامین کند(4) و به دکترین نیکسون (Nixon doctrin) موسوم بود، همه از نمونه های این موضوع هستند.
سیاست خارجی همچنان می تواند یک شکل شفاهی نیز به خود بگیرد؛ به عنوان مثال زمانی که یک دولت نماینده یا سفیری را به یک کشور یا سازمان بین المللی از قبیل سازمان ملل متحد می فرستد، اقدامی در حوزه ی سیاست خارجی کرده است. اما سیاست خارجی همچنان می تواند یک شکل عملی و پراتیک نیز داشته باشد؛ امضای قراردادهای سیاسی، نظامی و اقتصادی، کمک های نظامی به دولت های دیگر، یا شرکت فعال یک دولت در احیا و تقویت نظام اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، نظامی و اقتصادی یک کشور دیگر، نمونه هایی از شکل عملی سیاست خارجه است.
پژوهش علمی درباره ی سیاست خارجه، محورهای متفاوت و مختلفی داشته است. برای بررسی سیاست خارجی یک دولت روش های متفاوت پژوهشی وجود دارد. یکی از این روش ها، پژوهش درباره ی ساختار و چگونگی عمکرد دستگاه تصمیم گیری سیاست خارجه یک دولت است. یکی از ویژگی های بارز این روش پژوهش، این است که دست آوردهای پژوهش علمی، شامل اطلاعات علمی فراوانی درباره این است که چرا و چگونه دولت ها برای اجرای یک سیاست خارجه خاصی تصمیم می گیرند. دوران شکوفایی این روش، با دوران بحرانی دهه ی 1960 میلادی، بویژه بحران آمریکا – کوبا و بحران آمریکا و ویتنام همزمان بود.
در سال های 1970 میلادی، روش پژوهش سیاست خارجه موسوم به سیاست های خارجه مقایسه ای (5) رشد و توسعه فراوان در پژوهش های روابط بین المللی دانشگاهی، بویژه در دانشگاه های آمریکایی پیدا کرد. از ویژگی های بارز این روش پژوهشی، نکته های زیر را می توان نام برد:
1) جمع آوری اطلاعات و داده ها (6) در مخزن اطلاعات.
2) به وجود آوردن اطلاعات در مورد اتفاقات مهم که به Events data موسوم است.
3) استفاده از روش های آماری در مقایسه بعدهای مختلف دو یا چند پدیده .
در کل می توان گفت که این روش پژوهش قادر است که سیاست خارجی دولت های متفاوت و در عین حال متمایز از همدیگر را توضیح بدهد.
در حال حاضر، روش پژوهش در سیاست خارجی دولتها، پیرامون تغییر و تحولات سیاست خارجی دولت ها متمرکز شده است، با این منظور که سیاست خارجی یک چرخه قابل درک و تجزیه و تحلیل دارد.

پاورقی ها :
1-Isolation
2-Alliance
3-Unaligned
4-برای اطلاع بیشتر درباره دکترین نیکسون به قسمت دوم گزارش نیکسون به مجلس رجوع کنید: Keesings Contemporary Archives (1969-1970) صفحه 23887 الی 23888.
5-Comparative Foreign Policy
6-Data

منابع:
James N. Roseanau (1971): “The Scientific Study of Foreign Policy”, New York.
Timothy J. Mckeown (1992): “Decision processes and co-operation in foreign policy”, International Journal. Vol. 47 No. 2, Spring.

● برگرفته از کتاب دانش نامه در علم سیاست، نوشته علی رحیق اعضان، با همکاری مارک گلی، انتشارات فرهنگی صبا، 1384.

منابع

ساختار درختی

مطالب

تعداد: 87
» 
1
2
3
4

تاریخ انتشار
عنوان
بازدید
نظر