شنبه ۵ فروردین ۱۳۹۶
بر خط: 2466
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

6328 بازدید

سیاست فرهنگی (cultural policy) به طور عام بر ارزش ها و اصولی که موجودات اجتماعی را در مسائل فرهنگی هدایت و راهنمایی می کند، اطلاق می شود.
یک اظهار نظر سیاسی ممکن است به طور ساده یک گزاره شخصی همچون من «قصد دارم از زبان خشونت آمیز در نوشته هایم بپرهیزم» باشد. اما به طور، معمول سیاست ها پیچیده تر هستند و حاصل جمع ارزش ها ومعیارهای تصمیم گیری یک سازمان می باشد.
سیاست های فرهنگی هر چند اغلب توسط دولت ها و از پای تخته سیاه های مدارس تا درون ساختمان های مجالس قانونگذاری و قوه مجریه تعیین می شود اما تعداد بسیار زیادی از موسسه های دیگر در بخش خصوصی همچون شرکت ها و سازمان های اجتماعی نیز در این امر دخیل هستند. سیاست های فرهنگی اصول راهنما برای کسانی که تصمیمات و اقدامات آنها برزندگی فرهنگی تاثیرگذاراست، فراهم می کند.
سیاست فرهنگی بعضی اوقات به صورت آشکار از طریق یک فرایند تعریف شده توسط یک سازمان متولی این امر تعیین می گردد. به عنوان نمونه، یک وزارت فرهنگ و یا یک سازمان هنری ممکن است سیاستی تصویب کند که در بردارنده اهداف واصول عملی آن سازمان در خصوص تقویت موسسه های تئاتر درمناطق مختلف باشد. با این وجود، اغلب موارد سیاست فرهنگی به طور رسمی تعریف نمی شود. در عوض، آنچه در این شرایط وجود دارد آثار فرهنگی حرکت اجتماعی است که برخی اوقات غیرقابل پیش بینی نیز می باشد. به عنوان نمونه، «پدیده نوسازی شهری» را در نظر بگیرید.
هدف سیاست های نوسازی شهری حل مشکلات مربوط به تخریب زیربناها، شرایط غیراستاندارد زندگی، جنایت و شلوغی بیش از حد شهرهاست. اما در همین حال این سیاست ها تاثیرات عمیقی بر کیفیت زندگی فرهنگی در مراکز شهری از طریق تضعیف زندگی فرهنگی، همسایگی، حذف پاتوقهای تجمع مردم، نابودی آثار تاریخی و سایر عواملی که تاثیر زیادی برفرهنگ مردم دارد به اضافه تضعیف ساختار اجتماعی، روابط وسازمان اجتماعی بر جا می گذارد.
این نوع سیاست فرهنگی مقطعی در واقع واکنش در برابرعوارض منفی آن دسته از اقدامات اجتماعی دولت ها وسازمان هاست که بدون در نظر گرفتن آثار فرهنگی آنها انجام می شود.
«اگوستین گیرارد» از بخش مطالعات و تحقیقات وزارت فرهنگ فرانسه در کتاب خود تحت عنوان «توسعه فرهنگی: تجربه ها و سیاست ها» که از کارهای اساسی انجام شده در این زمینه است، سیاست فرهنگی را به صورت زیر تعریف کرده است: «یک سیاست، نظامی از اهداف غایی، مقاصد عملی و شیوه هایی است که توسط یک گروه دنبال می شود و به وسیله یک سازمان اعمال می گردد. سیاست های فرهنگی در یک اتحادیه صنفی، یک حزب، یک نهضت آموزشی، یک شرکت، یک شهر یا یک دولت قابل تشخیص است. اما صرف نظر از عامل مربوطه، یک سیاست بیانگروجود اهداف غایی (بلندمدت )، اهداف (کوتاه مدت و قابل سنجش) و ابزارهایی ( همچون نیروی انسانی، منابع مالی وقانونی) است که در یک نظام کامل همیشه با هم ترکیب شده اند»(گیرارد صفحات 171 و 172).
همان طوری که فرهنگ یک امر فراگیر است، سیاست فرهنگی نیز مرکب از یک رشته اقداماتی است که برای توسعه زندگی فرهنگی انجام می شود. بسیاری از سیاست هایی که دارای پیامدهای عمیق فرهنگی هستند توسط سیاستگذارانی اتخاذ می شود که به ندرت قادر به درک ملاحظات فرهنگی تصمیم گیری های مربوط به مسایلی همچون حمل و نقل یا بودجه کل کشور می باشند. در یک جامعه کاملا، دمکراتیک پیامدهای فرهنگی امور مختلف نیز در کنار آثار اقتصادی وسیاسی آنها مورد ملاحظه قرار می گیرد. به عنوان نمونه هنگام تصمیم گیری درباره مسائل حمل و نقل عمومی نقش این تصمیمات در تشویق یا ممانعت از مشارکت فرهنگی مردم موردارزیابی قرار می گیرد.
امروزه، بسیاری از سیاستگذاران دچار آن تحول نظری که فرهنگ را به طور کامل در ذهن و وجدان آنها قرار می دهد،نشده اند. به عنوان نمونه، وقتی سازمانهای دولتی در کشورهای صنعتی سیاست فرهنگی را تعریف می کنند،عموما خود را به تخصصی ترین تعریف های فرهنگ همچون مطبوعات و ارتباطات، هنر، آموزش و پرورش و در برخی کشورها ورزش محدود می کنند. شیوه های متخذه برای اجرای سیاست فرهنگی نیز کاملا متفاوت هستند.کمک به هنرمندان و موسسات فرهنگی معمول ترین شیوه ها هستند و همچون برنامه های ایجاد اشتغال در بخش عمومی در سیاست اقتصادی می باشند.
علاوه بر این ایجاد ساختمان ها و حفظ تسهیلات فرهنگی، تشویق و تامین منابع مالی برای حفظ آثار تاریخی و تنظیم مقررات برای رسانه های صوتی و تصویری از دیگر شیوه های اجرای سیاست فرهنگی دولتها به شمار می رود.

تاثیر حقوق فرهنگی
«حقوق فرهنگی» از پایه های اساسی سیاست فرهنگی است. درسال 1948 بلافاصله پس از تاسیس سازمان ملل متحد، اعضای این سازمان «اعلامیه جهانی حقوق بشر» را تصویب کردند که اعلام می کرد: «هر فرد از حق مشارکت آزادانه در زندگی فرهنگی جامعه برخوردار است.» «رنه ماهیو»، دبیر کل پیشین یونسکو در سال1970 درکنفرانس بین المللی یونسکو درباره جوانب نهادی، اداری ومالی سیاست فرهنگی بر این حق تاکید کرد و گفت: معلوم نیست که اهمیت کامل این متن که حق فرهنگی را به عنوان یک حق جدید بشر اعلام می کند کاملا در زمان ما درک شده است یا نه. اگر هرکس، به عنوان یک بخش اساسی از شان انسانی خود، حق مشارکت در میراث فرهنگی و فعالیت های فرهنگی اجتماع را داراست، پس مسئولان جامعه وظیفه دارند تا حدی که امکانات آنها اجازه می دهد وسایل چنین مشارکتی رابرای او فراهم سازند. همچنین هر فرد دارای حقوق فرهنگی است همان طوری که او دارای حق آموزش و حق کارکردن است.این بنیان و اولین هدف سیاست فرهنگی است (گیرارد صفحات 182و 183).
درک وظیفه فراهم نمودن وسایل مشارکت فرهنگی طی دهه های اخیر باعث شده تا مقامات دولتی در سراسر جهان بر سرعت اقدامات خود برای تضمین مشارکت عموم مردم در توسعه فرهنگی بیفزایند.

ریشه های تاریخی سیاست فرهنگی
نظریات شکل دهنده سیاست فرهنگی از منابع متعددی همچون رویه های سنتی در جوامع مختلف، دیدگاههای فلاسفه و نظریه پردازان، تجربه های تاریخی و اندیشه های یوتوپیایی نشات گرفته است.
دادگاهها، مراکز مذهبی، قانونگذاران و پاسبانان طی قرنهای متمادی تصمیمات مربوط به این که چرا و چگونه ازکار در زمینه های هنر و تسهیلات فرهنگی حمایت شود و یاتصمیمات مربوط به زبان و مذهب یک جامعه و نیز تصمیمات درباره مسائل مربوط به پوشش و رفتار مناسب رامی گرفته اند. فیلسوفان و تاریخدانان نقش مهمی در تعیین مسیر حرکت جامعه به طوری که همراه با احترام به فرهنگ باشد، دارا هستند. در هر جامعه و هر برهه ازتاریخ، مردم انتخابهایی درباره فرهنگی که ساخته اند، انجام داده اند.
آنها انتخاب کرده اند که چگونه آرمانها و نگرانیهای خودرا بیان کنند و یا این که چگونه ارزشهای خود را در مراسم مذهبی یا آئین های شادمانی نشان دهند.
اما مفهوم مسئولیت اجتماعی - فرهنگی دولتهای دمکراتیک یک ابتکار نسبتا جدید است.نظریه سیاست فرهنگی پس از جنگ جهانی دوم رواج پیدا کرد. در گفتمان هایی که از آن زمان به بعد مطرح شده، نظریه دمکراسی فرهنگی به عنوان مهمترین نوآوری در سیاست فرهنگی ظهور کرده است.وزرای فرهنگ درسراسر جهان به دلیل آگاهی شان از روندهای اجتماعی جهان همچون گسترش رسانه های جمعی الکترونیک، شهرنشینی، مدرنیزاسیون به اضافه از خود بیگانگی فردی و آثار مخرب آن به این نظریه علاقه مند شده اند. سیاست فرهنگی در کشورهای مختلف جهان تلاش برای ایجاد توسعه فرهنگی دمکراتیک یک روند جهانی است که البته بنابرشرایط اجتماعی و سیاسی محلی در هرکشور شکل متفاوتی به خود می گیرد.
برای کشورهای در حال توسعه، پرسش اساسی درباره فرهنگ این است که چگونه سنت های بومی که آنها را به گذشته شان وصل می کند و منبع امید و آرمان های آینده آنهاست را حفظ نمایند و گسترش دهند، در عین حال که بتوانند نکات خوب ومثبت جهان صنعتی رابدون غرق شدن در آن اخذ کنند. بسیاری از کشورهای در حال توسعه برای فائق آمدن بر تاریخ طولانی استعمار فرهنگی مبارزه کرده اند. استعمار فرهنگی که تئاترها،کتابخانه ها، رادیو و تلویزیونهای آنها را زیرسلطه فرهنگی که قرنها قبل آنها را استعمار کرده بودند، قرارداده است. با این حال، آنها می خواهند از بازگشت به این نوستالوژی و یا ایجاد یک فرهنگ مصنوعی که هیچ مطابقتی باشرایط واقعی زندگی کنونی آنها ندارد خودداری کنند.
این کشورها می خواهند مدرنیزاسیون را به بهترین شیوه مطابق با سنت بومی خود شکل دهند.به عنوان نمونه، اکنون کشورهای در حال توسعه بیش از آنکه به دنبال تغییر شکل سیستم های تلویزیونی باشند به دنبال شیوه هایی هستند که بتوانند مطبوعات را در وهله اول گسترش دهند.
چالش های فرهنگی کشورهای صنعتی نیز از جهاتی مشابه باچالش های فرهنگی کشورهای در حال توسعه و از جهاتی نیز باآن متفاوت است. به عنوان نمونه،وقتی سیاستگذاران فرهنگی در اروپا برای اولین بار پس از جنگ جهانی دوم برنامه دمکراتیزه «کردن فرهنگ عمومی» را آغازکردند، آنهاشیوه های مختلفی را آزمودند. برخی از این شیوه ها عبارت بود از تقویت موزه ها و سالن های نمایش برای جذب تعدادبیشتری از مردم، اجرای برنامه های اعطای یارانه برای بلیت موزه ها و سالن های نمایش به منظور جذب اقشارفقیرتر به این مراکز، فرستادن هنرمندان برای اجرای برنامه های هنری در مدارس و بیمارستانها.
برغم تمامی این تلاشها، تعداد جمعیتی که به طور داوطلبانه در فعالیتهای هنری شرکت کردند بدون تغییر ماند و فقط درصد اندکی ازمردم بویژه افراد دارای تحصیلات عالی، ثروتمندان و مردم میانسال را شامل می شد.

شیوه های تقویت دمکراسی فرهنگی
روح بخشیدن به اجتماع و سرزنده نگه داشتن آن مهمترین شیوه در نظر گرفته شده شناسایی و تایید اهداف دمکراسی فرهنگی است. در بسیاری از جوامع در قالب طرح های روح بخش سعی برآن است تا یک هنرمند سازمان بخش با استفاده ازمهارت های هنری و سازمانی به اعضای اجتماع کمک کند تاهویت های فرهنگی خود را کشف و بیان نمایند و بر توسعه فرهنگی خود نیزنظارت نمایند. سایر دست اندرکاران امورفرهنگی نیز همچون روح بخشان زندگی فرهنگی عمل می کنند.
همچنین سیاستگذاران فرهنگی اروپا پس از جنگ جهانی دوم توجه زیادی به مسایلی که از گسترش رسانه های عمومی الکترونیک ناشی شده معطوف کردند و به دنبال پاسخگویی به پرسش های زیر بوده اند:
- چگونه باید مطبوعات و رسانه های دمکراتیک را تشویق و محافظت کرد؟
- چگونه با توسعه مطبوعات می توان مردم را قادر ساخت که از مطبوعات برای بیان آزادانه دیدگاههای خود بهره ببرند و مجبور نباشند همچنان بی یار و یاور در قید و بندهابمانند؟
- چگونه می توان فعالیت های، زنده مشارکتی و رودرروی فرهنگی را در جامعه ای که با تولیدات انبوه روبه روست تشویق و تقویت کرد؟
هدف اساسی بسیاری از تلاشهایی که قصد اجرای سیاست های دمکراسی فرهنگی را دارد این است که نشان دهد مهمترین وظیفه در توسعه فرهنگی،تقویت شیوه ها و ابزارهای تولید ونشر فرهنگی و نه اهداف آنها می باشد. هدف دمکراسی فرهنگی کمک به روش های مشارکت فرهنگی از قبیل ایجاد تسهیلات، تجهیزات، ساختمانها، آموزش و اشتغال است به نوعی که علاقه مندان به امور فرهنگی قادر به مشارکت در آن باشند.
این امر در واقع تفاوت بین نگهداری یک کتابخانه عمومی( یعنی دمکراتیک ترین نهادهای فرهنگی موجود) و داشتن سیستمی که در آن علاقه مندان به کتابخوانی برای تهیه کتاب و نگهداری آنها در کتابخانه شخصی پول بپردازند است.
یعنی بدون وجود کتابخانه های عمومی قابل دسترسی همگان میزان کتابخوانی خودبه خود تا20 برابر کاهش می یابد.

شرایط دمکراسی فرهنگی
موانع زیادی برسر راه عملی شدن اهداف دمکراسی فرهنگی وجود دارد. مهمترین امر برای طرفداران دمکراسی فرهنگی حفظ یک تصویر بزرگ در ذهن است.کارلوس فوئنتس، عصر ما را به عنوان عصر «فرهنگ ها به عنوان بازیگران عمده تاریخ» تعریف کرده است. درسراسر جهان، هر کجا می نگریم شاهد مقاومت فرهنگ ها در مقابل فشار یکسان ساز قدرتهای سیاسی و اقتصادی امپریالیستی هستیم. قرن بیستم شاهد ظهور فزاینده دولتهای مستقل، ظهور روزافزون گروههای قومی و فرهنگی دردرون دولتها و یک شورش جهانی علیه ارزشهای فن سالارانه وضد انسانی توسعه از نوع غربی آن بوده است.
برای زنده نگهداشتن امید افراد به دمکراسی فرهنگی در اولین دهه 21 داشتن یک تصویر کلان جهانی وتاریخی از ضروریات است. با این حال شواهد زیادی برای ناامیدی وجود دارد: پاکسازی قومی، نسل کشی، نژادپرستی وسرکوب نیز به همان میزان جزو میراث فرهنگی جهان است که توانایی انسان برای دوست داشتن یکدیگر و احترام گذاشتن به تفاوتهای یکدیگر. در هر حال این سئوال مطرح است که دمکراسی فرهنگی چقدر قادر به از بین بردن عوامل ناامیدی انسان نسبت به آینده فرهنگ خود می باشند و این که آیادمکراسی فرهنگی قادر است حفظ ارزشهای فرهنگی ملی و محلی را تضمین نماید یاخیر.

منبع:
- همشهری آن لاین 19/11/85

مطالب

تعداد: 13

تاریخ انتشار
عنوان
بازدید
نظر