پنجشنبه ۴ خرداد ۱۳۹۶
بر خط: 2440
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1998 بازدید

امّ حکم بنت ابى سفیان: دختر ابوسفیان (بن‌حرب بن امیّه)، خواهر معاویه
وى و 5 زن دیگر به‌نامهاى فاطمه دختر ابى‌امیّه و امّ کلثوم (همسران عمر)، بَرْوَع دختر عُقْبَه، عَبدَه دختر عبدالعزّى و هنده دخترابوجهل هنگام مهاجرت شوهرانشان به مدینه از همراهى آنان سر باز زدند، ازاین‌رو[1] همسر امّ حکم (عِیاض بن غَنْم فِهرى) وى را به سبب بقاى بر کفر یا ارتداد طلاق داد.[2] او سپس با عبدالله بن عثمان ثقفى ازدواج کرد و به طائف رفت و پس از اینکه شوهرش در حمله مسلمانان به طائف در سال نهم هجرى کشته شد[3] به اسلام گروید و با پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) بیعت کرد.[4] برخى اسلام وى را هنگام فتح مکّه (سال هشتم هجرى) دانسته‌اند[5] که باتوجّه به مرگ همسر او در محاصره طائف، درست نمى‌نماید. امّ‌حکم در زمان حکومت برادرش معاویه به شام رفت. وى از همسر دومش فرزندى داشت که به عبدالرحمن‌بن‌امّ‌حکم شهرت یافت و از طرف معاویه به امارت کوفه و سپس مصر گمارده شد. امّ‌حکم در ماجراى اعتراض مصریان به فرزندش، در حضور معاویه و سفیر مصر، به شدت از پسرش دفاع کرد. سفیر مصر به امّ حکم گفت: به خدا سوگند نه ازدواجت میمون بود و نه فرزندت نجیب.[6] امّ حکم را از راویان طبقه دوم تابعان شام برشمرده‌اند.[7]

ام حکم در شأن نزول:
خداوند در آیه 10 ممتحنه/60 که ناظر به بخشى از عهدنامه صلح حدیبیّه و درباره بازگرداندن زنان مسلمان و فرارى از مکه است فرمان داد که اگر زنان مؤمن هجرت کردند و از کافران جدا شدند آنان را به مشرکان باز نگردانند و مهر آنان را به شوهران کافرشان بازپس دهند.[8] در این آیه همچنین خداوند به مؤمنان دستور مى‌دهد که همسران کافر خود را در عقد ازدواج خود نگه ندارند و مهرى را که به آنان پرداخته‌اند از مشرکان مطالبه کنند: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِذا جاءَکُمُ المُؤمِنـتُ مُهـجِرت فَامتَحِنوهُنَّ اللّهُ اَعلَمُ بِایمـنِهِنَّ فَاِن عَلِمتُموهُنَّ مُؤمِنـت فَلا تَرجِعوهُنَّ اِلَى الکُفّارِ لا هُنَّ حِلٌّ لَهُم ولا هُم یَحِلّونَ لَهُنَّ وءاتوهُم ما اَنفَقوا ولا جُناحَ عَلَیکُم اَن تَنکِحوهُنَّ اِذا ءاتَیتُموهُنَّ اُجورَهُنَّ ولا تُمسِکوا بِعِصَمِ الکَوافِرِ وسـَلوا ما اَنفَقتُم ولیَسـَلوا ما اَنفَقوا ذلِکُم حُکمُ اللّهِ یَحکُمُ بَینَکُم واللّهُ عَلیمٌ حَکیم» (ممتحنه/60 ،10) در پى نزول این آیه عده‌اى، از جمله عِیاض بن غَنْم شداد فِهرى همسر امّ حکم[9] همسران خود را طلاق دادند. سپس آیه 11 ممتحنه/60 نازل شد و فرمان داد: اگر زنى از مسلمانان جدا شد و به سوى کافران رفت، اگر آنان مهر مورد مطالبه مسلمانان را ندادند از غنیمت جنگ داده شود: «و اِن فاتَکُم شَىءٌ مِن اَزوجِکُم اِلَى الکُفّارِ فَعاقَبتُم فَـاتوا الَّذینَ ذَهَبَت اَزوجُهُم مِثلَ ما اَنفَقوا ...» امّا در اینکه سبب جدایى امّ حکم از همسرش هجرت نکردن وى همراه همسر خود به خاطر بقاى بر کفر و یا ارتداد بود[10] آراى مفسران و تاریخ‌نگاران یکسان نیست.
هرچند واقدى و سُهیلى برآن‌اند که هیچ زنى از مسلمانان مرتدّ نشد و شوهر خود را ترک نکرد و این آیه فقط حکم خدا را بیان مى‌کند[11]؛ اما برخى[12] برآن‌اند که ام حکم بى‌تردید از زنانى بوده که مرتد شده و به مشرکان پیوستند.

منابع
اعلام‌النساء فى عالمى العرب و الاسلام؛ تاریخ الامم و الملوک، طبرى؛ تاریخ مدینة دمشق؛ تفسیر القرآن العظیم، ابن ابى حاتم؛ التفسیر الکبیر؛ تنویرالمقباس من تفسیر ابن عباس؛ الروض الانف؛ روض‌الجنان و روح‌الجنان؛ المحبر؛ المغازى.

پی نوشت:
[1]. المحبر، ص 432 ـ 433؛ روض‌الجنان، ج 19، ص 168.
[2]. المغازى، ج 2، ص 633 .
[3]. المحبر، ص 105؛ تفسیر ابن ابى حاتم، ج 10، ص 3350.
[4]. تفسیر ابن ابى حاتم، ج 10، ص 3350؛ تاریخ دمشق، ج70، ص 219.
[5]. تاریخ دمشق، ج 70، ص 219.
[6]. تاریخ طبرى، ج 3، ص 253 ـ 254.
[7]. اعلام النساء، ج 1، ص 279.
[8]. التفسیر الکبیر، ج 29، ص 306؛ تاریخ دمشق، ج 70، ص220.
[9]. تاریخ دمشق، ج 70، ص 220.
[10]. تفسیر ابن ابى حاتم، ج 10، ص 3350.
[11]. المغازى، ج2، ص632؛ الروض‌الانف، ج6، ص584.
[12]. تفسیر ابن ابى حاتم، ج 10، ص 3350؛ روض الجنان، ج 19، ص 168؛ تنویر المقباس، ص 468.

منبع: سایت مرکز فرهنگ و معارف قرآن، http://www.maarefquran.com





موضوعات