جمعه ۳ آذر ۱۳۹۶
بر خط: 1645
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1469 بازدید

ابو اسحاق کعب بن ماتع حمیری


ابو اسحاق کعب بن ماتع حمیری معروف به کعب الاحبار در عهد جاهلیت از یهود یمن و از قبیلۀ ذی رعین و یا ذی الکلاع و از تابعین بوده است. او از بزرگان علماء اهل کتاب بوده و علت تسمیۀ کعب الاحبار برای او بهره مندی اش از دانش کتاب های احبار بوده است. وی سی و دو سال قبل از هجرت به دنیا آمد و بنا به مشهورترین قول پس از پیامبر در اوایل خلافت عمر به اسلام گروید و وارد مدینه شد.
کعب پس از گرویدن به اسلام با اصحاب پیامبر مصاحبت داشته و برای آن ها از کتب اسرائیلی و اخبار امت های گذشته حدیث نقل می کرده است.
روایات منقول از او بر دانش او نسبت به دو فرهنگ یهودی و اسلامی گواهی می دهد. در آن زمان کعب داستان تخت سلیمان را با صحنه پردازی خاصی بیان کرد و همگان را به اعجاب واداشت. در ضمن اطلاعات او دربارۀ آدم و شجرۀ ممنوعه و هم چنین ذوالقرنین و پیامبران دیگر باعث فریب مسلمانان می شد.
صحابه و گروهی از تابعین از جمله خلیفۀ دوم مطالبی از او اقتباس کرده اند. و ابوهریره، ابن عباس و تعدادی از تابعین از وی حدیث نقل کرده اند. او قرآن را از صحابه گرفت. در سنن ابی داود، ترندی، نسائی و صحیح بخاری از او روایاتی نقل شده است. خلیفۀ دوم در موارد بسیاری از او موعظه و تشریح معانی آیات قرآنی را درخواست می نمود.
صحابه اعتقاد داشتند که او محل علم و فضل است و بدین جهت احادیثی را از او اخذ کرده اند. کعب الاحبار روایات بسیاری در توجیه عملکردها و تأیید اندیشه های خلیفۀ دوم و نیز پیش گویی هایی از تورات دربارۀ برخی صفات، خلقیات و فضائل او نقل کرده است.
صحابه در آغاز به کعب اطمینان داشتند به طوری که او را واعظ، معلم و مفتی می دانستند، امّا پس از مدتی برخی از آنان با پی بردن به دروغ پردازی و ماهیت یهودی وی سخنان او شک کرده، او را تکذیب کردند. به جهت این که او در اسلام به متون و آموزه های یهودی مراجعه می کرد و اساطیر و قصص موهومی را برای مردم بیان می نمود. ازاین رو عمر او را از نقل حدیث منع کرد و او را تهدید به تبعید به، یمن نمود.
او در زمان خلافت عثمان به شام رفت و تا پایان عمرش در حمص می زیست. وی در روزگار عثمان و معاویه ارج فراوان داشت و به دستور ایشان احکام شرعی را بیان می نمود و تحت حمایت معاویه به جعل داستان هایی در تأیید دستگاه خلافت پرداخت.
روایات فراوان نقل شده از او در فضیلت شام و بیت المقدس همه مؤید این مطلب است. او روایت کرده کسی که در بیت المقدس دفن شود عذاب نمی شود.
دربارۀ شام روایت کرده است که است که:
«خوشا به حال سرزمین شام همانا خداوند بخشاینده رحمت خود را بر این سرزمین گسترده است»
در جای دیگر دربارۀ صفت پیامبر در تورات روایت کرده است که:
«محمد رسول خدا، بندۀ برگزیدۀ او، مولدش مکه است و مهاجرتش مدینه و مُلکش در شام است»
از احادیث روایت شدۀ کعب در زمینۀ بیت المقدس و شام، بسیاری از خلفا چون عثمان، معاویه و پسرش و عبدالملک و ولید استفاده کردند و مردم را به این دو نقطه جذب نمودند. به خصوص در دورۀ عبدالملک که به خاطر فتنه بین او و ابن زبیر و به جهت پراکندگی جمعیت از نزد ابن زبیر و نرفتن به مکه مردم به زیارت این دو مکان تشویق شدند و از این زمان در تعظیم این دو مکان اسرائیلیاتی نقل شد.
روایات نقل شده از کعب در جوامع حدیثی باعث شده چهرۀ او دینی و آشنا به مسائل گوناگون دینی و تاریخی و تفسیری جلوه کند. احادیث نقل شده از او که اندیشه جسم انگاری خداوند را آشکارا مطرح می کند مورد قبول اهل حدیث و حنابله و یکی از اصول مذهب آن ها شده است.
کعب در سال 34 ه. ق در شهر حمص درگذشت.

منابع:
1) خرمشاهی، بهاء الدین؛ دانش نامۀ قرآن، انتشارات دوستان – ناهید، 1377، چاپ اوّل، ص216.
2) زرکلی، خیرالدین؛ اعلام، بیروت، دارالعلم، ج5، ص228
3) سبحانی، جعفر؛ ملل و نحل، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1416ه.ق، چاپ چهارم
4) ابن عساکر، مختصر تاریخ دمشق، دمشق، دارالفکر، 1410ه.ق، چاپ اوّل، ج21، ص181.
5) دکتر قاسمی، حمیدمحمد؛ اسرائیلیات و تأثیر آن بر داستان های انبیاء در تفاسیر قرآن، تهران، سروش، 1380ه.ش، چاپ اول، ص98-96.
6) دکتر دیاری، محمدتقی؛ پژوهشی در باب اسرائیلیات در تفاسیر قرآن، سهروردی، 79، چاپ اوّل، ص125
7) الاصبهانی، احمدبن عبدالله؛ حلیة الاولیاء، بیروت – لندن، دارالکتاب العربی، 1407، چاپ پنجم، ج5، ص375.
8) ابوریه، محمود؛ اضراء علی السنة المحمدیه، دارالکتاب الاسلامی، ص171-170.

برگرفته از http://www.pajoohe.com/3067/index.php?Page=definition&UID=17287