چهارشنبه ۴ مرداد ۱۳۹۶
بر خط: 2960
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

4809 بازدید

احمد اعطا


احمد اعطا با نام ادبی احمد محمود (۴ دی ۱۳۱۰ اهواز - ۱۲ مهر ۱۳۸۱ تهران) نویسندهٔ معاصر ایرانی بود. او را پیرو مکتب رئالیسم اجتماعی می‌دانند. معروفترین رمان او همسایه‌ها، در زمره‌ی آثار برجسته‌ی ادبیات معاصر ایران شمرده می‌شود.[۱]

زندگی
احمد محمود در ۴ دی ۱۳۱۰ در شهر اهواز از پدر و مادری دزفولی الاصل به دنیا آمد و شاید همین دلیل سبب شد تا بیشتر خود را دزفولی بداند. [۲] در برخی از آثارش چون همسایه‌ها و مدار صفر درجه واژه ها و جملاتی به گویش دزفولی به چشم می خورد.
پس از سپری کردن دوران تحصیلات ابتدایی و متوسطه در زادگاهش، به دانشکدهٔ افسری ارتش راه یافت؛ اما از جمله تعداد زیاد دانشجویان دانشکدهٔ افسری بود که پس از کودتای ۲۸ مردادماه سال ۱۳۳۲ بازداشت و سپس، بخش‌بخش آزاد شدند؛ درحالی‌که تنها ۱۳ نفر از آنان در زندان باقی ماندند.
احمد اعطا، یکی از این دانشجویان بود که نه توبه‌نامه‌ای امضا کرد و نه به هیچ‌گونه هم‌کاری با رژیم کودتا تن داد. به همین دلیل، مدت زیادی را در زندان به‌سر برد که گویا مشکل ریوی او که در نهایت به مرگش منجر شد، یادگار همان دوران بوده‌است.
مدتی هم درحوالی خلیج فارس از جمله در بندر لنگه در تبعید به سر برد و البته خودش از این دوران با عنوان «زمانی که گرفتار بازی سیاست شده بودم» یاد می کند.
دوران زندگی محمود مقارن بود با سال ها و دهه‌های سرنوشت‌ساز و پرحادثه کشور. او به برکت زندگی در جنوب کشور در قلب حوادث بزرگی قرار گرفت؛ از جمله اشغال کشور توسط انگلیسی‌ها، جریانِ ملّی کردن صنعت نفت و... . به دلیل جوّ غالب کشور، او مدتی درگیر فعالیت‌های سیاسی شد و زمانی هم در تبعید و زندان گذراند؛ اما، سرانجام بعد از سال 1336 تمام ارتباطهای حزبی‌اش با حزب توده را گسست و از زبان او می‌شنویم که: «در برگشتن از تبعید یک فکر دیگر هم به سراغم آمد، دیدم اگر بخواهم بنویسم باید مستقل باشم، آزاد باشم، باید با توجه به تجارب و زندگی و شعور و شناختم، افکار خودم را داشته باشم و در هیچ چارچوبی نگنجم، این بود که بعد از 1336 ارتباط حزبی از هم گسست و دیگر به هیچ تشکیلاتی نپیوستم.» (لیلی گلستان، 1374، ص 51)
محمود در اواخر عمر با بیماری تنگی نفس مواجه شد و این بیماری در سال ۱۳۸۰ یکبار او را به بیمارستان کشاند. در اول مهرماه ۱۳۸۱ بار دیگر حال او به وخامت گرایید و پس از انتقال به بیمارستان و بستری شدن در روز جمعه، ۱۲ مهر سال ۱۳۸۱، به‌دنبال یک دورۀ بیماری سخت ریوی، در بیمارستان مهراد، در تهران درگذشت و در امامزاده طاهر کرج به خاک سپرده شد. [۳] [۴]

آثار

● مجموعه داستان‌ها
- مول (۱۳۳۸)
- دریا هنوز آرام است (۱۳۳۹)
- بیهودگی (۱۳۴۰)
- زائری زیر باران (۱۳۴۷)
- از دلتگی (۱۳۴۸)
- پسرک بومی (۱۳۵۰)
- غریبه ها (۱۳۵۲)
- دیدار (۱۳۶۸)
- قصه آشنا (۱۳۷۰)
- از مسافر تا تبخال (۱۳۷۱)

● رمان‌ها
- همسایه‌ها (۱۳۵۳)
- داستان یک شهر (۱۳۶۰)
- زمین سوخته (۱۳۶۱)
- مدار صفر درجه (۱۳۷۲)
- آدم زنده (۱۳۷۶)
درخت انجیر معابد (۱۳۷۹)

شیوۀ داستان نویسی محمود
احمد محمود، نویسنده‌ای است که پلّه پله مراحل رشد و کمال را در نویسندگی پیموده و سرانجام به سبک و اسلوب شخصی خود دست یافته است. او در ابتدای کارش تحت تأثیر اسلوب داستان‌ نویسی چوبک و هدایت است مثل بعضی از داستان‌های «زایری زیر باران» اما کم کم به شیوۀ‌ خاص خود دست می‌یابد و البته پس از گذر از این مرحله است که می‌توان داستانهایش را در زمرۀ آثار ادبی ماندگار تلقی کرد، از جمله «همسایه‌ها»، «غریبه‌ها و پسرک بومی».
چند نکته مهم در داستان‌های او وجود دارد: یکی شیوۀ رئالیسم انتقادی آثار اوست و دیگری هویت بومی و اقلیمی آثارش و سوم محوریت مضامین سیاسی و اجتماعی زمان نویسنده و البته این هر سه شاخصه در خدمت هدف او قرار گرفتند.
محمود چه از نظر تکنیک داستان‌نویسی و چه از نظر مضمون و درون مایه، در ورطۀ تقلید و اقتباس از نویسندگان بیگانه نیفتاد. آدم‌های داستانهایش، افرادی بیگانه با افکاری غریب نیستند، بلکه همان‌هایی هستند که وی با آنان زندگی کرد، تجربه‌شان کرد، دردها و رنج‌ها و شادی‌هایشان، سادگی روحشان را شناخت و به خلقی مجدد دست زد، او در خلق شخصیت‌ها به دنبال آفریدن افراد خارق العاده‌ای نیست، چرا که آدم‌های اطرافش، افرادی عادّی هستند.
مضامین داستانهای او، همه دردها و رنج‌های همین مردمند و آرزوها و رؤیاهایشان. محمود «شخصیت» را وسیله‌ای برای بیان عقاید فلسفی، سیاسی یا احیاناً ایدئولوژیکی خود قرار نمی‌دهد. او اجازه می‌دهد شخصیت حرف بزند، خودش قضاوت کند، به خاطر این است که داستانهای او جنبۀ شعاری پیدا نکرده، با وجود آن که در لبۀ تیغ سیاسی روایت شده‌اند.
مهمترین مضمون داستانهای محمود، بیان فقر مردم است؛ فقر مادی، فقر فرهنگی، پدیده‌ای که در سالهای مقارن با حیات نویسنده، به ویژه بین 1320 تا 1332، پدیده‌ای قابل لمس و آشنا بوده است.
موازی با فقر، در به دری و بیکاری مردم، ناهنجاری‌های اخلاقی و فساد پیش می‌رود؛ دزدی، قاچاق، می‌خواری و...پا به پای داستان حضور دارند و اینها از مضامین عمدۀ آثار اوست.
مضمون دیگر آثار وی، تصویر تنفر مردم از نیروهای استعمارگر و اشغال گر ایران (انگلیس و آمریکا) است؛ این مضمون به ویژه در «زایری زیر باران» و «غریبه‌ها و پسرک بومی» پرداخته شده است.
از نظر تکنیک داستانی محمود هیچ گاه خود را درگیر تکنیک‌های پیچیده نکرد، بلکه با بیانی ساده، به روایت ساده زندگی پرداخت.

منابع:
1- میرعابدینی، حسن؛ صد سال داستان‌نویسی در ایران، ج 1و2، تهران، چشمه، 1377.
2- دستغیب، عبدالعلی؛ نقد آثار احمد محمود، تهرانمعین، 1378.
3- گلستان، لیلی؛ حکایت حال (گفتگو با احمد محمود)، تهران، کتاب مهناز، 1374.
4- سایت پژوهشکده باقرالعلوم www.pajoohe.com، نوشته اعظم بابایی و داریوش سعادتی لیلان.

پانویس
1. http://www.sokhan.com/80years.asp?id=23008
2. سیروس علی نژاد؛ «روایتگر خطه جنوب درگذشت»، بی‌بی‌سی فارسی، ٠٦/١٠/۲٠٠۲.
3. وب‌گاه پرند
4. روایتگر خطه جنوب درگذشت، بی‌بی‌سی فارسی

موضوعات

مناطق

مطالب

تعداد: 4

تاریخ انتشار
عنوان
بازدید
نظر
تصاویر