سه‌شنبه ۶ تیر ۱۳۹۶
بر خط: 4257
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1565 بازدید

ولادت‏
سید صادق قمی، در یکی از خاندان‏های محترم و متدین تجارت پیشه در سال 1255 ق، در قم زاده شد. او از اول کودکی به تحصیل علم علاقه بسیار داشت و پدر بزرگوارش حاج میراز زین العابدین - که از اهل علم بود (1) - نیز او را به فراگیری دانش تشویق کرد و تا هیجده سالگی در قم به فراگیری مقدمات اشتغال داشت.

تحصیلات‏
سید صادق، پس از فراگیری ادبیات همراه با دوست و هم بحثش مرحوم ملا غلامرضا قمی به اصفهان مهاجرت کرد و دو سال در آنجا اقامت گزید.
سپس به تهران رفت و نزد حکیم معروف مرحم آقا علی مدرس زنوزی به تحصیل حکمت و فلسفه پرداخت (2)

هجرت به نجف‏
سید صادق قمی در حدود سال 1279 ق، همراه دوست دانشمند آیةالله ملا غلامرضا به نجف اشرف رهسپار شد و در محضر خاتم الفقهاء و المجتهدین مرحوم شیخ انصاری زانوی ادب به زمین زد و به دمت دو سال از بحث‏های وی بهره‏مند شد و کتاب «فرائد الاصول» را نیز در همان زمان تصحیح نمود. پس از درگذشت شیخ اعظم (1281)، به درس فقه و اتصول آیات عظام: میرزا محمد حسن شیرازی و میرزا حبیب الله رشتی حاضر شد و از محضر آنان توشه‏های بسیار برگرفت (3) و با مهاجرت میرزای شیرازی به سامراء (1291 ق)، وی در نجف ماند و تنها از درسهای میرزا حبیب الله رشتی بهره برد. و در همان زمان بود که ملکه استنباط و قوه اجتهادش، شکوفا گردید و این از تقریرات درس فقه استادش - که آمیخته با نظرات اوست - بر می‏آید (4) وی در آن هنگام در حوزه، به قدس و ورع و تقوی و صلاح و درستی مشهور شده بود (5).
او پس از 17 سال اقامت در نجف، سال 1296 ق، به همراه دوست و هم بحثش - ملا غلامرضا - به سامراء کوچید و به دمت دو سال هم از محضر میرزای شیرازی استفاده برد و با مکتب فقهی سامراء و میانی اصولی آن، آشنا گردید.

بازگشت به قم‏
سید صادق قمی، در سال 1298 ق، با هم بحث خویش، مرحوم آیةالله ملا غلامرضا به زادگهش و مورد توجه عموم علما و مردم شهر واقع شد، به ویژه آن‏که چند نفر از مراجع و مجتهدین شهر مانند: مرحوم آیةالله حاج ملا صادق و مرحوم آیةالله حاج سید جواد قمی (م 1303 ق) ایشان را از نظر علم و فقاهت و تقوا ستودند.
آیت الله حاح سید مهدی روحانی می‏فرمود:
آقای حاج سید جواد در آن زمان در قم ریاست تامه داشت و جون از مطالب شیخ انصاری چیز مهمی در دست نداشت و از طرفی حاج سید صادق به تازگی وارد قم شده بود و چندان موقعیتی نداشت، مرحوم حاج سید جواد با ایشان مباحثه خصوصی قرار داده و در حقیقت از او استفاده می‏کرد. آن مرحوم وصیت کرد که مُهرم را تحویل حاج سید صادق بدهید و نماز جنازه‏ام را هم ایشان بخواند (6).
هم ایشان می‏فرمود:
مرحوم والد و عمویم آقای حاج میرزا محمود گفتند: مرحوم آیت الله آقا سید علی قزوینی (صاحب حاشیه بر قوانین) قم آمده بود و با مرحوم حاج سید صادق مباحثه می‏کردند، در جاهایی که مربوط به مطالب شیخ انصاری نبود، مرحوم حاج سید علی برتری داشت و حاج سید صادق ایشا نرا به مطالب شیخ می‏کشانید و غلبه می‏کرد. مرحوم عمویم آقای حاج آقا احمد می‏گفتند: در این مجالس حاج آخوند - ملاغلامرضا قمی - هم بوده و طرف بحث نیز بوده‏اند، پس از آن مجلس یا مجالس، از مرحوم سید قزوینی پرسیدند: که این دو کدام بهترند؟
در پاسخ گفته بود: حاج سید صادق قوی‏تر است.

مرجعیت امور
آیت الله سید صادق، پس از وفات آیت الله حاج سید جواد قمی، یگانه مرجع مرافعات و فصل خصومات و رفع دعاوی بود (7). تمام عقود و أسناد به مهر و امضای او رسید و ذکاوت عجیبی در امر قضاوت حل و فصل منازعات از ایشا مشاهده می‏شد. (8)
از ویژگیهای ایشان، نظم و ترتیب در زندگی بود. وی با کثرت مراجعات در امور شرعی و عادی، باز وقت تدریس و مطالعات و عبادات شرکت در مجالس و تألیفاتش، هر یک به جای خود محفوظ بود از هیچ کدام غفلت نمی‏کرد.
دیگر از ویژگیهایش عشق به کار و حل مشکلات مردم بود. از کاری که وظیفه او بود هیچ وقت اظهار خستگی نمی‏کرد، چه بسا نیمه شب در سرما یا گرما برای رفع حاجتی سراغ او می‏آمدند، و او متغیر نمی‏شد (9).

شاگردان‏
در محضر آن فقیه فرزانه، شاگردانی چند پرورش یافتند که عبارتند از:
1 - حاج شیخ حسن فاضل (م 1366 ق)
2 - حاج سید فخر الدین سیدی - نوه دختری مرحوم میرزای قمی - (م 1363).
3 - حاج شیخ محمد کبیر قمی 1290- - 1369 ق).
4 - آخوند ملا علی اکبر قمی‏
5 - شیخ ابوالقاسم صغیر (1352).
6 - حاج سید ابوالقاسم مرتضوی‏
و از میان این گروه، مرحوم حاج حسن فاضل از قم مهاجرت نکرد و اختصاص به شاگردی آن استاد عالیقدر پیدا کرد و به درجات عالیه فقاهت و اجتهاد نائل آمد (10).

تألیفات‏
از آنجا که ایشان به جز امامت جماعت و مرجعیت امور دینی مردم، متصدی امر قضاوت، و فصل دعاوی و رفع خصومات بود و لذا کمتر تألیفی از او به یادگار مانده است. اما همان نوشتجات اندک او، گواه روشنی بر فضل و فقاهت اوست. به گفته آیت الله سید مهدی روحانی وی مجلدی از مباحث عقلیه را نگاشته بود، که در جریان سیل معروف قم (سال 1352 ق) از میان رفت، و نیز حدود هزار ورق - یا بیشتر - از مباحث مختلفه در فقه و اصول نگاشته است که متفرق می‏باشد و چون اورق بسیاری از آنها مفقود شده، مرتب ساختن آنها غیر ممکن است. اما کتابی که هم اینک از او در دسترس است، «شرح کتاب الزکاة» شرایع (از آغار زکات تا اصناف مستحقین) می‏باشد، که نزد نوادگان وی است.

بنای مسجد مدرسه‏
سال 1311 ق بود که مرحوم آقای حاج سید صادق، شروع به ساختمان مسجد و مدرسه نزدیک خانه مسکونی اش نمود و بنیاد مسجد در سال 1313 ق تمام شد و به تدریج حجرات مدرسه نیز در سالیان بعد تکمیل گردید و اینک مورد استفاده، جمعی از طلاب و فضلای حوزه علمیه قم است.

درگذشت‏
مرحوم آیت الله حاج سید صادق، پس از 83 سال زندگی آکنده از خدمات دینی و اجتماعی در تاریخ پنجشنبه پنجم ماه ربیع الاول 1338 ق بدرود حیات گفت و در سمت شمال مرقد میرزای قمی - در قبرستان شیخان کبیر - به خاک خفت.

«پی نوشتها»
1 - سر السعادة (مقدمه)
2 - آیت الله سید مهدی روحانی می‏فرمود: این قطعه را از مرحوم عمویم ایت الله حاج میرزا محمود شنیدم و ایشان از والدشان نقل می‏کردند که من نزدیک چهار سال در حکمت و فلسفه زحمت کشیدم، ولی همه آنها از یادم رفته است.
3 - نقباة البشر 8555/2.
4 - مقدمه «سرالسعادة»،د.
5 - نقباء البشر 856/2.
6 - ایشان این مطلب را از عمویش (آیت الله حاج میرزا محمود) و پدرش (حاج میرزا ابوالحسن) نقل می‏نمود.
7 - مقدمه (سرالسعادة»، د. نویسنده «رجال قم» می‏نویسد:... حل و عقد امور جامعه و حکومات شرعیه، به امضاء و حکم ایشان منوش شده است. علاقمندان و مردم دانش دوست و حقیقت جو وی را در بر گرفتند و به تکریم و تجلیل او کوشیدند.
8 - همان کتاب، ص «ه».
9 - مقدمه سرالسعادة، ص «ه».
10 - همان، ص «و».

منابع:
1. www.hawzah.net

موضوعات

مناطق