جمعه ۳۱ شهریور ۱۳۹۶
بر خط: 1836
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1616 بازدید

چراغ‌علی، اندیشمند و نویسنده مسلمان‌ نوگرای‌ هند. وی‌ در 1260/ 1844 در خانواده‌ای‌ کشمیری‌الاصل‌ به‌دنیا آمد. نیاکانش‌ از کشمیر به‌ پنجاب‌ آمده‌ بودند. او با زبان‌ عربی‌، فارسی‌، انگلیسی‌ و لاتینی‌ آشنا بود و به‌ فراگیری‌ یونانی‌، سریانی‌ و عبری‌ نیز پرداخت‌. چراغ‌علی‌ بیشتر عمر خود را در حیدرآباد به‌ سر برد و در آنجا عهده‌دار مشاغل‌ متعدد دولتی‌، به‌ ویژه‌ در زمینه‌های‌ مالی‌، شد و مدتی‌ نیز وزیر مالیه دولت‌ ایالتی‌ گردید. وی‌ در 1313/ 1895 درگذشت.
چراغ‌علی‌ از یاران‌ اصلی‌ سِرسید احمدخان‌ بود و تحت‌ تأثیر افکار وی‌ و آثار دیگر اندیشمندان‌ نوگرای‌ مسلمان‌، از جمله‌ رفاعه‌ رافع‌ طهطاوی‌ و خیرالدین‌پاشا تونسی‌، قرار داشت. او از جنبش‌ علیگره‌ حمایت‌ می‌کرد و در مجله تهذیب‌الاخلاق‌ سیداحمدخان‌، که‌ در 1287/ 1870 در علیگره‌ منتشر می‌شد، مقاله‌ می‌نوشت‌. وی‌ در آثار خود، که‌ بیشتر به‌ زبان‌ انگلیسی‌ بودند، می‌کوشید از اسلام‌ در مقابل‌ انتقاد مبلّغان‌ مذهبی‌ مسیحی‌ و اسلام‌شناسان‌ غربی‌، به‌ویژه‌ در این‌ زمینه‌ که‌ اسلام‌ نمی‌تواند با مسائل‌ روز پیش‌ رود، دفاع‌ نماید و با همین‌ هدف‌، به‌ میرزاغلام‌ احمد قادیانی‌ در نوشتن‌ کتاب‌ براهین‌ احمدیه‌ کمک‌ کرد.
چراغ‌علی‌ با بررسی‌ منابع‌ فقه‌ اسلامی‌، یعنی‌ قرآن‌ و حدیث‌ و اجماع‌، به‌ این‌ نتیجه‌ رسید که‌ جز قرآن‌، که‌ آن‌ را سرشار از قوانین‌ طبیعی‌ می‌دانست‌، دیگر منابع‌ با نیازهای‌ کنونی‌ مسلمانان‌ سازگاری‌ ندارند و باید بار دیگر تفسیر شوند. وی‌، همانند سیداحمدخان‌، بین‌ اسلام‌ بیان‌ شده‌ در قرآن‌ و اسلام‌ شکل‌ گرفته‌ در بستر تاریخ‌، تمایز قائل‌ می‌شد. او با استناد به‌ آیات‌ قرآن‌ به‌ ردّ برده‌داری‌ و دفاع‌ از حقوق‌ زنان‌ می‌پرداخت‌ و معتقد بود که‌ پیامبر جایگاه‌ زنان‌ را اعتلا بخشیده‌ و برده‌داری‌ را تقبیح‌ نموده‌ است‌. چراغ‌علی‌ در کتابش‌، «شرح‌ انتقادی‌ جهاد عمومی»، بیان‌ کرده‌ که‌ باتوجه‌ به‌ اوضاع‌ تاریخی‌ و اجتماعی‌ زمان‌ پیامبر، تمامی‌ جنگهای‌ ایشان‌ جنبه دفاعی‌ داشته‌ است‌؛ لذا، به‌ اعتقاد وی‌، احکام‌ جنگ‌ در قرآن‌ نمی‌تواند در همه زمانها عیناً به‌کار رود. او دولت‌ عثمانی‌ را الگوی‌ اصلاحات‌ می‌دانست‌ و برخلاف‌ سیداحمدخان‌ به‌ دفاع‌ از آن‌ می‌پرداخت‌ و به‌ همین‌ مناسبت‌، کتاب‌ «اصلاحات‌ سیاسی‌، شرعی‌ و اجتماعی‌ در امپراتوری‌ عثمانی‌ و دیگر کشورهای‌ اسلامی» را به‌ سلطان‌ عبدالحمید تقدیم‌ کرد. چراغ‌علی‌ کتابهای‌ تعلیقات‌، اسلام ‌کی‌ دنیوی‌ برکتین‌ (برکات‌ دنیوی‌ اسلام‌) و قدیم‌ قومون‌کی‌ مختصر تاریخ‌ (تاریخ‌ مختصر اقوام‌ گذشته‌) را نیز به‌ زبان‌ اردو نوشت‌.

منابع‌:
سیدعبداللّه‌، سر سید احمدخان‌ اور اُن‌ کی‌ نامور رفقاءکی‌ اردو نثر کا فنی‌ اور فکری‌ جائزه، اسلام‌آباد 1994؛ پیتر هاردی‌، مسلمانان‌ هند بریتانیا، ترجمه حسن‌ لاهوتی‌، مشهد 1369 ش‌؛
Aziz Ahmad, Islamic modernism in India and Pakistan 1857-1964, London 1967; Muslim self-statement in India and Pakistan: 1857-1968 , ed. Aziz Ahmad and G. E. von Grunebaum, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1970; Muhammad Sadiq, A history of Urdu literature, Delhi 1984; Wilfred Cantwell Smith, Modern Islam in India: a social analysis, New Delhi 1999; Muhammad Aslam Syed, "Islamic modernism" in Islam in south Asia , ed. Waheed-uz-zaman and M. Saleem Akhtar, Islamabad 1993.

● برگرفته از دانشنامه جهان اسلام http://www.encyclopaediaislamica.com نوشته احمد تقی‌زاده‌

مناطق