جمعه ۲۷ مرداد ۱۳۹۶
بر خط: 1978
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1606 بازدید

مارگارت مان [1]، معلم هوشمند و خلاق امریکایی که آموزش فهرست نویسی را متحول ساخت. «مجله کتابداری استرالیا» [2] او را در آگهی درگذشتش چنین توصیف کرد: "یکی از برجسته‌ترین کتابداران قرن بیستم".
مارگارت مان در 9 آوریل 1873 در سیدار رپیدز [3] واقع در ایالت آیووا به‌دنیا آمد. بعد از پایان تحصیلاتش در دبیرستان انگلوود شیکاگو در 1893، به گروه آموزش مؤسسه آرمور در شیکاگو، که مدیریت آن را کاترین شارپ برعهده داشت، وارد شد. آرمور یکی از چهار مدرسه کتابداری بود که بین سال‌های 1887 و 1893 تأسیس شدند. همچنین نخستین مدرسه کتابداری در غرب میانه محسوب می‌شود. داشتن حداقل 20 سال سن و برخورداری از تحصیلات دبیرستانی، از شرایط ورود به این مؤسسه بود. مواد آزمون ورودی را آشنایی با نویسندگان و آثارشان (به زبان‌های فرانسوی، آلمانی، لاتین، یونانی، و انگلیسی)، اطلاعات تاریخی، و آگاهی از رویدادهای جاری تشکیل می‌داد. دانشجویان در طول تحصیل سالانه‌شان چهل ساعت در هفته آموزش می‌دیدند و در صورت موفقیت در این دوره به اخذ گواهینامه نایل می‌شدند. آنها علاوه بر حضور در کلاس‌ها، به‌کار نزد کارکنان مختلف کتابخانه می‌پرداختند و هر هفته ساعاتی را صرف کار برای مؤسسه می‌کردند.
مان، یکی از 12 نفری بود که از میان 22 نفر داوطلب، موفق به گذراندن امتحان ورودی آرمور شدند. وی نخستین سال دوره را با نمرات عالی گذراند و به‌عنوان فهرستنویس کتابخانه جدیدِ ده هزار جلدیِ مؤسسه استخدام شد. در همان زمان او دومین سال تحصیل خود را در مدرسه کتابداری آرمور شروع کرد و تا 1986 فهرستنویسی را در آرمور و دوره‌های تابستانی دانشگاه ویسکانسین آموزش می‌داد.
در سپتامبر 1897، آرمور به دانشگاه ایلینویز (با عنوان مدرسه کتابداری دانشگاه ایالتی ایلینویز [4]) منتقل شد و کاترین شارپ سمت مدیریت مدرسه و ریاست کتابخانه‌های دانشگاه را برعهده داشت. مان نیز مدرس این مدرسه شد. دروس فهرستنویسی و استفاده از اسناد دولتی در کار مرجع در نوع خود بی‌سابقه بود. او بخش فهرستنویسی کتابخانه دانشگاه را سازماندهی و سرپرستی، و در 1990 عنوان دستیار رئیس کتابخانه را احراز کرد.
مان در 1903 مدیر بخش فهرستنویسی کتابخانه کارنگی واقع در دانشگاه پیتسبورگ شد و در آنجا فهرست رده‌ای کتابخانه را برای انتشار آماده ساخت که نمونه‌ای به‌یاد ماندنی بود و سال‌ها ابزار مرجع ارزنده‌ای به‌شمار می‌رفت. وی در طول سال‌های اقامتش در دانشگاه پیتسبورگ در مدرسه کتابداری به‌طور منظم به تدریس فهرستنویسی پرداخت؛ همچنین در دانشگاه وسترن رزرو در کلیولند، و در ریورساید واقع در کالیفرنیا تدریس کرد؛ به ایراد سخنرانی پرداخت و آثاری تالیف نمود؛ و خدمت در انجمن کتابداران امریکا را آغاز کرد. در 1896، زمانی که کاترین شارپ عضو شورای مرکزی بود، مان به عضویت انجمن کتابداران امریکا، با شماره عضویت 1527، درآمد. وی در سال‌های 1909 و 1910 ریاست بخش فهرستنویسی انجمن کتابداران امریکا را برعهده داشت. از 1910 تا 1913 عضو کمیته قواعد فهرستنویسی برای کتابخانه‌های کوچک بود. در 1912 نخستین دوره از سه دوره پنج ساله به عضویت در شورای مرکزی انجمن کتابداران امریکا انتخاب شد. در 1914 هیئت اجرایی انجمن به‌منظور مطالعه هزینه و روش‌های فهرستنویسی او را به عضویت در کمیته ویژه‌ای درآورد. در 1917 به عضویت در کمیته مشورتی رده‌بندی دهدهی (برای مدت یک‌سال) درآمد و در همان سال عضو کمیته قواعد فهرستنویسی شد. وی تا 1932 به جز یک وقفه سه ساله، در این کمیته خدمت کرد. انجمن کتابداران امریکا «فهرست سرعنوان‌های موضوعی برای فهرست نوجوانان» [5] او را در 1916 منتشر کرد.
در 1919 هریسون کرِیور، که مان، در پیتسبورگ، تحت‌سرپرستی وی کار می‌کرد، مجددآ او را در نیویورک در کتابخانه انجمن‌های مهندسی متحد [6] نیویورک استخدام کرد.
مان از فهرست‌ها و مجموعه‌های مجزای این انجمن‌ها، مجموعه‌ای واحد به‌وجود آورد که بر اساس شماره‌های نسبتآ کوتاه دیویی مرتب شده بود، به این ترتیب یک فهرست رده‌ای ایجاد کرد که برمبنای رده‌بندی دهدهی جهانی تنظیم شده بود. در طی این سال‌ها او دست‌اندرکار شکل دادن یک نظام واحد برای گروه‌های فهرستنویسی منطقه بود. مساعی او به تشکیل شورای گروه‌های منطقه‌ای انجمن کتابداران امریکا [7] انجامید.
مان که از 1920 تا 1924 در کمیته آموزش کتابداری فعال بود، در سال‌های 1921-1922 برای پر کردن خلاء به عضویت هیئت اجرایی انجمن کتابداران امریکا منصوب شد. او همچنین در سال‌های1923-1924 در کمیته مراسم پنجاهمین
سالگرد تأسیس انجمن کتابداران خدمت کرد.
در 1923، در پی کار بازسازی کتابخانه‌های آسیب دیده فرانسه در جنگ جهانی اول توسط کمیته امریکایی برای فرانسه جنگ‌زده [8]، انجمن کتابداران امریکا یک مدرسه کتابداری در فرانسه ایجاد کرد. در 1924 سارا بوگله مدیر مدرسه کتابداری و دوست مان در پیتسبورگ، از وی خواست در مدرسه کتابداری پاریس به تدریس بپردازد. دانشجویان بین‌المللی این مدرسه به زبان فرانسه آموزش می‌دیدند و دروسی را طی 8 ماه می‌گذراندند و به‌دنبال آن یک دوره تابستانی را به مدت شش هفته طی می‌کردند. درس‌ها همچون بیشتر مدارس امریکایی آن زمان به‌صورت بخش‌های مجزا تدریس نمی‌شد، بلکه هر درس طیف وسیعی از موضوعات را شامل می‌شد. به‌عنوان مثال درس فهرستنویسی مان مشتمل بود بر کار با مجموعه قواعد فهرستنویسی انجمن کتابداران امریکا و فرانسه، نظام‌های رده‌بندی دهدهی دیویی، برونه [9]، کاتر، کتابخانه کنگره، رده‌بندی دهدهی جهانی، رف‌نویسی، و تهیه فهرست‌های رده‌ای و فرهنگی.
هنگامی که مان در 1926 به ایالات متحده برگشت، ویلیام وارنر بیشاپ مدرسه کتابداری جدیدی در دانشگاه میشیگان واقع در آن آربر دایر کرده بود. این دو از زمانی که بیشاپ مدرس آرمور بود همدیگر را می‌شناختند. در سال‌های بعد آنها به‌اتفاق در شورای مرکزی انجمن کتابداران امریکا و کمیته قواعد فهرستنویسی خدمت می‌کردند. بیشاپ، مان را در برابر حامیان تغییرات دائمی در مجموعه قواعد فهرستنویسی پشتیبان خود یافت. در 1923 بیشاپ ریاست کمیته (بعدآ به کمیته فهرستنویسی موسوم شد) را ترک کرد و مان به‌جای او منصوب گردید.
علاقه بیشاپ به یافتن مدرسان لایق برای مدرسه، او را به سمت مان سوق داد. مان تا 1926 در عرصه بین‌المللی، هم به‌عنوان فهرستنویس و هم به‌عنوان معلم فهرستنویسی شناخته شده بود. بیشاپ در گزارشی به رئیس دانشگاه میشیگان درباره صلاحیت‌های مان چنین نوشت: "بدون استثنا هر کسی در کشور می‌گوید که خانم مارگارت مان، که اکنون فهرستنویسی و رده‌بندی... را در پاریس آموزش می‌دهد... بهترین معلمی است که در این موضوعات پیدا می‌شود. من هم با این عقیده قلبآ موافقم برخی موانع برای انتصاب او وجود دارد... مهم‌ترین آنها، این واقعیت است که او شخصآ هیچگونه تحصیل دانشگاهی ندارد. من فکر می‌کنم که دانشگاه میشیگان آنقدر بزرگ باشد که بهترین معلمان را صرف‌نظر از درجه دانشگاهی آنها به‌استخدام خود درآورد... باوجود بی‌بهره بودن از تحصیلات دانشگاهی، او یکی از با مطالعه‌ترین افرادی است که من در تمام عمرم دیده‌ام". متعاقبآ یکی از سه پست تمام وقت در مدرسه جدید به او پیشنهاد شد.
شهرت مان از یک‌سو عمدتآ ناشی از امتیاز او در تدریس فهرستنویسی است، و از سوی دیگر نظریات او در باب این درس و روش‌های انتقال آن است. سازمان درس او در پاریس امروزه نیز تا وقتی با سایر روش‌های فهرستنویسی مقایسه نشده باشد، نامتعارف به‌نظر نمی‌رسد. سه مدرسه‌ای که به‌دنبال مدرسه کتابداری دیویی در آلبانی ـ پرَت] نیویورک [، درکسل، و آرمور ـ دایر شدند، با کتابخانه‌های عمومی امانی در ارتباط بودند. این سه مدرسه گرچه نتوانستند منابع یک کتابخانه دانشگاهی بزرگ را به دانشجویان عرضه کنند، اما توانستند امکان تمرین عملی امور جاری کتابخانه را فراهم نمایند. آنها به پیروی از نخستین برنامه مدرسه دیویی، بیشتر بر فنون تأکید داشتند، تا حدی که به نظر می‌رسید اصول را فراموش کرده‌اند. بیشترین تأکید مان بر نیاز فهرستنویسان به پرورش قدرت قضاوت انتقادی و توانایی اجرایی‌شان بود و بر فعالیت‌هایی که از نظر او ماهیت دفتری داشتند کمتر پافشاری و تأکید می‌کرد. وی می‌نویسد: "تأکید بر جزئیات فنی هرگز فهرستنویس خوب نمی‌سازد". به‌نظر او فهرست کتابخانه ابزار خدمت کارمندان کتابخانه و استفاده‌کنندگان بود و سعی می‌کرد که هر وجه از موضوع را در ارتباط با نیازهای استفاده‌کنندگان آموزش دهد.
در 1926 با درخواست شورای آموزشی کتابداری، تألیف کتابی در زمینه فهرستویسی به او واگذار شد، که یکی از هفت متن درسی پایه بود که نظارت آن با انجمن کتابداران امریکا بود و بودجه آن را بنیاد کارنگی تأمین می‌کرد. انجمن کتابداران امریکا «مقدمه‌ای بر فهرستنویسی و رده‌بندی کتاب‌ها» [10] را در 1928 به‌صورت پلی‌کپی و در 1930 به شکل چاپی منتشر کرد. ویرایش دوم این اثر در 1943 منتشر شد. این کتاب پس از انتشار، به‌عنوان یک اثر کلاسیک شناخته شد و اعتباری کسب کرد که هنوز هم ادامه دارد.
کتاب مان متأثر از ساختار درس وی بود. به‌نظر وی آموزش فهرستنویسی می‌بایست با بررسی کتاب‌ها شروع شود، زیرا معتقد بود که بهتر است دانشجویان پیش از دانستن فنون کتابداری، با کتاب‌ها آشنا شوند. کتاب به موضوع می‌پرداخت و دانشجویان رده‌بندی و استفاده از سرعنوان‌های موضوعی را یاد می‌گرفتند؛ به‌دنبال آن، فهرستنویسی، و سپس موضوعات مربوط به اداره بخش فهرستنویسی قرار گرفته بود. گرچه مان به تمرین آزمایشگاهی دانشجویان اعتقاد داشت، اما به نظر وی مجموعه برگه‌ها می‌بایست توسط ماشین‌نویس‌ها آماده می‌شد. ظاهرآ وی از نخستین مدرسان کتابداری بود که از وسایل سمعی و بصری در آموزش فهرستنویسی، و از دستگاه نمایش بازتابی به‌منظور نشان دادن صفحه عنوان کتاب‌ها روی پرده استفاده کرد.
در اواخر دهه 1920، بیشاپ در مشکلات فهرستنویسی کتابخانه واتیکان درگیر شد. مان نیز به‌عنوان مشاور فهرستنویسی او خدمت می‌کرد و چند فهرستنویس را که از کتابخانه واتیکان به دانشگاه میشیگان فرستاده بودند تربیت کرد. او وضعیت فهرستنویسی و رده‌بندی کتابخانه کالج معلمان دانشگاه کلمبیا را ارزیابی کرد، و این ارزیابی به تجدیدنظر در فهرست آنجا انجامید.
در 1931 هیئت اجرایی انجمن کتابداران امریکا، او را به عضویت در کمیته‌ای درآورد که وظیفه آن بررسی امکان فهرستنویسی مشترک میان کتابخانه‌های تحقیقاتی بود. پروژه فهرستنویسی مشترک با بودجه شورای آموزش عمومی و به‌دنبال این بررسی آغاز شد. مان در 1932، با استفاده از بورس بنیاد کارنگی در جریان فرصت مطالعاتی یک‌ساله، به مطالعه آموزش کتابداری در اروپا پرداخت.
مان در 1938، در سن 65 سالگی بازنشسته شد، ولی تا 1942 به‌فعالیت خود در کمیته تجدیدنظر در قواعد فهرستنویسی [11] انجمن کتابداران امریکا ادامه داد. در 1945 به چولا ویستا [12]، کالیفرنیا رفت و در 22 اوت 1960 درگذشت.

مأخذ:
1) Grotzinger, Laurel A. "Mann, Margaret". Dictionary of American Library Biography, 1978.

پی نوشت:
[1]. Margaret Mann
[2]. Australian Library Journal
[3]. Cedar Rapids
[4]. University of Illinois State Library School
[5]. List of Subject Headings for a Juvenile Catalog
[6]. United Engineering Societies Library
[7]. ALA'S Council of Regional Groups
[8]. American Committee for Devastated France
[9]. Brunet
[10]. Introduction to Cataloguing and the Classification of Books
[11]. Catalog Code Revision Committee
[12]. Chula Vista

● برگرفته از دایرة المعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی، http://portal.nlai.ir/daka نوشته کانستنس راینهارت، ترجمه سیمین قطبی

موضوعات

مناطق