دوشنبه ۷ فروردین ۱۳۹۶
بر خط: 3201
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

2037 بازدید

ایوان پیتروویچ پاولوف (Ivan Petrovich Pavlov) (به روسی: Иван Петрович Павлов) عصب شناس، فیزیولوژیست، روانشناس و پزشک روس. پاولف در سال ۱۹۰۴ برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی شد. شهرت وی بیشتر از کارهای او در زمینه بازتاب شرطی ناشی می‌شود.

زندگی
ایوان پیتروویچ پاولوف در 15 سپتامبر 1849 در شهر ریازان در کشور روسیه به دنیا آمد. پدرش کشیش جوان و فقیری بود که با باغبانی روزگار می‌گذراند و علاقه زیادی به کتاب و مطالعه داشت.
ایوان نوشتن را در 5 سالگی آموخت. در 11 سالگی به مدرسه کلیسای ریازان رفت، اما آنجا را رها کرد و در دانشگاه سن پترزبورگ به تحصیل علوم طبیعی پرداخت.
گرایش او به علوم طبیعی ناشی از اندیشه‌های روشنفکران انقلابی روس به ویژه پیسارف (Pisarev) بود و کتاب «انعکاس‌های مغز» اثر آی. ام. سچنوف، بنیان‌گذار فیزیولوژی روسیه، که در آموزشگاه مذهبی خوانده بود به آشنایی او با پیشرفت‌های علمی آن زمان کمک زیادی کرد.
پاولف در 1875 مدرک لیسانس خود را دریافت کرد. پیداکردن کار در رژیم تملق سالار تزاری برای او بسیار دشوار بود. تا اینکه در 1879 اس. پی. بوتکین از او برای کار در آزمایشگاه کلینیکش دعوت کرد. پاولف توانست 11 سال در آن ازمایشگاه به طور مستقل به تحقیقات علمی خود بپردازد.
پاولف در دانشگاه اساتید برجسته‌ای داشت: مندلیف در شیمی معدنی، باتلروف در شیمی آلی و به ویژه آی. اف. تیسون در فیزیولوژی که کمک زیادی در تبدیل پاولف به بزرگترین دانشمند آزمایشگر زمان خود کرد.
او در دانشگاه سن‌پترزبورگ فیزیولوژی حیوانی را به عنوان رشته اصلی و شیمی را رشته فرعی خود انتخاب کرد و نخستین تحقیق خود را در باره فیزیولوژی اعصاب لوزالمعده به انجام رساند.
پاولوف در سال 1898 موفق به اخذ درجه دکتری از دانشگاه سن‌پترزبورگ گردید.
پاولوف به هنگام تحقیق در مورد دستگاه گوارش سگ‌ها متوجه شد که بزاق دهان آن‌ها قبل از آوردن غذا ترشح می‌کند. او در خلال یک سری آزمایش‌ها، محرک‌های متعددی را قبل از در اختیار گذاشتن غذا امتحان کرد و سرانجام کشف کرد که سگ، پس از تداعی‌های مکرّر، برای محرک‌های دیگر بجز غذا نیز بزاقش ترشح می کند. او این واکنش را واکنش شرطی نامید. پاولوف همچنین کشف کرد که منشاء این واکنش‌ها در قشر مخ قرار دارد.
پاولوف به خاطر کارهایش بسیار مورد تشویق و تقدیر قرار گرفت که از آن جمله می‌توان به عضویت در آکادمی علوم روسیه در سال 1901 و دریافت جایزه نوبل فیزیولوژی در سال 1904 اشاره کرد. دولت اتحاد شوروی نیز پشتیبانی زیادی از کارهای پاولوف می‌کرد و این کشور به سرعت به صورت مرکز معتبری برای پژوهش‌های فیزیولوژی درآمد.
پژوهش‌ها و کشفیات پاولوف درباره «واکنش‌ها» به رشد جنبش رفتارگرایی کمک زیادی کرد. پژوهشگران دیگری از کارهای پاولوف در مطالعه شرطی‌سازی به عنوان شکلی از یادگیری استفاده کردند. پژوهش‌های پاولوف همچنین نشانگر روش‌های مطالعه واکنش به محیط به شیوه‌ای عینی و علمی است.
ایوان پیتروویچ پاولوف سرانجام در 27 فوریه 1936 درگذشت. در بستر مرگ، در حالی‌که کاملاً هوش و حواسش بجا بود از یکی از شاگردانش خواست که در کنار او بنشیند و شرح احساسات و حالات خود را که تا لحظه مرگ به او می‌گوید، یادداشت کند. اتاق کار و آزمایشگاه او همچنان به صورت موزه نگاه‌داری می‌شود.
در محافل کنونی اندیشه، پاولوف به طور هدفمندانه‌ای یک رفتارگرا معرفی شده و بدین شکل همراه با انقراض رفتار گرایی از صحنه بررسی به دور نگاه داشته می شود. با اینحال لازم به ذکر است که گرچه یافته های پاولوف در نهضت رفتارگرایی نقش اساسی داشت اما پاولوف رفتارگرا نبوده بلکه یک روانشناس تجربی-آزمایشگاهی است. به حق می توان او را پدر روانشناسی آزمایشگاهی دانست. هم اکنون از یافته های او در علم بازتاب شناسی (reflexology) استفاده می شود. با اینحال نادیده گرفتن او محدود به ایران نبوده و این موضوع وجهی جهانی دارد. همچنین لازم به ذکر است که گرچه جنبش های کمونیستی از عقاید او بهره فراوانی بردند اما پاولوف با اینکه در بسیاری جهات عقایدی مشابه عقاید کمونیست‌ها داشت، با جنبش‌های کمونیستی نیز موافقت چندانی نداشت.

پاولوف در ایران
در ایران طی سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۰ کتاب‌های بسیاری درباره پاولوف ترجمه شد که نام برخی از این کتب در زیر آمده است:
- به سوی روانشناسی و روانپزشکی علمی (دو جلد)؛ اثر هاری کی ولز؛ ترجمه ی نصرالله کسرائیان ۱۳۶۳
- مجموعه آثار پاولوف (دو جلد)
- پاولوف؛ انشارات خوارزمی
- کارهای اساسی پاولوف؛ ترجمه ی مصطفی مفیدی
- روانشناسی از دیدگاه واقع گرایی (۷ مقاله) در ارتباط با روانشناسی پاولوفی؛ اثر امیرحسین آریانپور

منابع:
1. به سوی روانشناسی و روانپزشکی علمی (دو جلد)؛ اثر هاری کی ولز؛ ترجمه نصرالله کسرائیان ۱۳۶۳
2. http://fa.wikipedia.org
3. http://www.ravanyar.com

موضوعات

مناطق

تصاویر