سه‌شنبه ۸ فروردین ۱۳۹۶
بر خط: 2516
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1302 بازدید

هیلل (Hillel): از بزرگترین دانشمندان و معروفترین تَناها (مُرَوجان اولیه تعالیم شفاهی تورا) است که حدود دو هزار سال پیش می زیست. لقب «هَزاقِن» (سالخورده یا شیخ) که به او داده شده، به کسانی گفته می شود که در جامعه مقام والایی داشته و سرپرست قوم یا عضو مجمع عالی دیوان شرع (سَنْهِدْرین) بودند.

زندگی
هیلل در سال 110 قبل از میلاد در بابِل متولد شده بود و از این رو به او لقب «‎بابلی» نیز داده اند. وی از آنجا به بیت المقدس رفت و در محضر دانشمندانی چون شِمَعْیا و اَوْطَلْیوُن به کسب علوم دینی مشغول شد و با وجود فقر مالی از تلاش برای آموختن تـورا دست نکشید. او روزها هیزم شکنی می کرد و از پول کمی‌ که از این راه به دست می‌ آورد، مقداری را صرف مخارج زندگی کرده، بقیه را برای شهریه آموزشگاه علوم دینی (بِت میدراش) می پرداخت. وی با تلاش خود و به یاری استادانش به فراگیری تـورا پرداخت و سرانجام دانشمند بزرگی شد که حتی به مقام ریاست سنهدرین (ناسی) دست یافت. هیلل مدت چهل سال این سمت را برعهده داشت و شاگردان بسیاری تربیت کرد که بیشتر آنها به درجات عالی مذهبی دست یافتند.
هیلل در سال 10 میلادی در 120 سالگی وفات یافت

فعالیتها و آثار
هیلل هفت اصل برای تفسیر تـورا گردآوری نمود و از نخستین کسانی بود که از آنها برای استخراج هلاخا (دستور صریح شرعی) استفاده کرد. دو نمونه از این اصول به شرح زیر هستند:
1- اصل «سبک و سنگین کردن»: این اصل برای سنجش و اِستنتاج قانون شرع در موردی سبک با استفاده از حالت سخت تر آن که در تورا به وضوح ذکر شده است (یا عکس) به کار می رود. به‌‌طور مثال (درمورد سنجش سبک از سنگین) هنگامی که به دستور حضرت یوسف، جام نقره ای او را در کیسه آذوقه بینیامین گذاردند و برادران یوسف به اتهام سرقتِ آن بازگردانده شدند، در دفاع از اتهام خود گفتند: ما آن پولی را که در کیسه های آذوقه خود یافته بودیم (که ارزش زیادی داشت: مورد سنگین) از سرزمین کِنَعَنْ بازگرداندیم، پس چطور ممکن است به سبب یک جام نقره (که ارزش چندانی ندارد: مورد سبک) دست به دزدی بزنیم؟
در مورد سنجش «حکم سنگین از سبک» در تورا دستوری است که اگر به گاو یا الاغ دشمنت برخوردی که راه را گم کرده است، آن را (به صاحبش) بازگردان. وقتی تورا درباره حیوانات دشمن (مورد سبک) چنین دستوری می دهد، روشن است که اگر آن حیوان مال دوست ما باشد (مورد سنگین) به طریق اولی، باید آن را به وی برگردانیم.
2- اصل «ساختن اصل از یک جمله»: یعنی مطلبی که دربارة موضوع خاصی گفته شده است پایه و اساس می گردد تا به‌طور منطقی، موارد مشابه دیگری را نتیجه بگیریم. برای نمونه، دستوری از تورا است که «اگر به تاکستان رفیقت آمدی، (می‌ توانی) به میل خود (تا حد) سیر شدن از انگورهای آن بخوری». در مورد این آیه در تلمود آمده: «وقتی کارگر مُجاز است که از میوه تاکستان بخورد، از کجا بدانیم که دیگر میوه‌‌ ها نیز خوردنشان برای کارگران (در حین کار) مجاز است و پاسخ می دهد از کلمه «تاکستان». همان طور که تاک از زمین می روید و کارگر از ثمره اش می خورد، هر میوه دیگری که مثل تاک از زمین بروید، میوه اش برای کارگر مجاز است». لازم به توضیح است که این نتیجه گیریها و استدلالهای فقهی تنها در حد صلاحیت علمای دینی است.

در دوران ریاست هیلل در سنهدرین، تحولاتی در فعالیتهای مذهبی یهودیان به شرح زیر پدید آمدند:
1- حذف زوگوُت (زوجها): زوجها، جمع دو نفره دانشمندان علوم دینی و مسوؤل تشریح قوانین تـورای شفاهی برای جامعه بودند که اولی، رهبر و دومی ‌‌در رأس مجمع شرعی قرار می گرفت. آنها این قوانین را برای دانشجویان و جانشینان خود توضیح می دادند که این تعالیم، سینه به سینه به افراد دیگر و به نسلهای بعدی منتقل می شد. از دوران هیلل، فعالیت زوجها قطع شد و هیلل و همکار او «شمای» را از آخرین آنها دانسته اند. دیری نپایید که این تعالیم شفاهی با عنوان «میشنا» و در زمان ربی یهودا هناسی تدوین شد.
2- سلسله ای از فرزندان هیلل ایجاد شد که تا مدت چهارصد سال، رهبری مذهبی یهودیان را بر عهده داشتند.
3- شروع تفسیر مفاهیم تـورا جهت روشن شدن نکات پیچیده آن برای عامه مردم که مقدمات تهیه میشنا هم در این دوره فراهم شد.

هیلل و شَمای
شمای نیز مانند هیلل از علمای بزرگ مذهبی دوره خود و همکار او بود. این دو دانشمند در اندک مواردی از جزئیات احکام شرعی و برداشت از مفاهیم اجرایی دینی اختلاف سلیقه داشتند. آنها پایه گذار دو مکتب متمایز به نامهای بِت هیلل و بِت شمای بودند. پیروان این دو مکتب نیز در موارد فرعی دین با یکدیگر اختلاف نظر داشتند و علمای یهود با در نظر گرفتن کلیه بحثهای ایشان در بیشتر موارد، نظریات بت هیلل را پذیرفته اند، هر چند که بت شمای هم هرگز کلامی ‌‌برخلاف اصول دینی بیان نکرده اند. از دلایل مهم پذیرش اندیشه های هیلل را می توان تسلط و بینش وسیع او در زمینه های اخلاقی و مذهبی، اعتدال در قوانین عرفی و در نظر گرفتن مقتضیات زمان دانست.

خصلت و رفتار هیلل
هیلل مردی بسیار ساده، فروتن، شکیبا و طرفدار صلح و دوستی بود.
روزی مردی کافر نزد او آمد و خواستار آن شد که همه تعالیم تـورا را در حالی که روی یک پا ایستاده است، فراگیرد. هیلل با خونسردی و مهربانی به او گفت: «رفتاری را که نسبت به خودت نمی پسندی، برای همنوعت نیز انجام نده». این جمله چکیده تعالیم تـورا است و مطالب دیگر، توضیح همین جمله است که می توانی آنها را مطالعه کنی. این پاسخ چنان تأثیر عمیقی بر وی نهاد که ایمان به خدای واحد در زندگی اش جای گرفت.
گوشه ای از تعالیم اخلاقی هیلل به شرح زیر است:
- کسی که بخواهد نام خود را بزرگ نماید، آن را از بین می ‌‌برد.
- فردی که به معلومات خود نمی‌ افزاید، آنچه تاکنون آموخته است، از دست می دهد.
- کسی که علوم ارزشمندی را فرا گرفته است، اما حاضر به انتقال آن به دیگران جهت بهره مند شدن از آن علوم نباشد، سزاوار کیفر است.
- کسی که از علوم دینی برای منافع شخصی خود سوءاستفاده کند، مجازات الهی در انتظار اوست.
هیلل به پاداش و مجازات الهی اعتقاد راسخی داشت. او روزی جمجمه ای را دید که بر آب شناور است. به آن رو کرد و گفت: «تو چه کسی را غرق کردی که اکنون غرق شده ای؟ و کسانی که تو را غرق کرده اند نیز روزی غرق خواهند شد»

منابع:
1. فرهنگ و بینش یهود – سال اول نظام جدید آموزش متوسطه
2. http://www.iranjewish.com

موضوعات