جمعه ۲۴ آذر ۱۳۹۶
بر خط: 3129
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

2087 بازدید
جابه جایی سلطه خارجی در الجزایر

وزیر امور خارجه الجزایر اواخر هفته گذشته هنگام دیدار از آمریکا سخنانی را درخصوص رابطه الجزیره با پاریس از یک سو و واشنگتن از سوی دیگر بیان داشت که ناظران سیاسی آن را به عنوان یک موضع رسمی مبنی بر اعلان «پایان فرانسه» در الجزایر تفسیر کردند.
وی گفت: فرانسه برای الجزایر دیگر هم وزن آمریکا نیست و واشنگتن جای پاریس را گرفته است.
این در حالی بود که چند ساعتی از پهلو گرفتن ناو جنگی «کالینیگراد» روسیه در بندر الجزیره برای یک حضور پنج روزه و آماده سازی مقدمات برپایی نخستین رزمایش دریایی مشترک میان دو کشور پس از فروپاشی شوروی می گذشت.
«محمد بجاوی» در سخنانی که صراحت بیش از معمول آن ناظران را شگفت زده کرد، رسما با اعلام اینکه «آمریکا جای فرانسه را در الجزایر گرفته است» به میزان تبادل تجاری و سایر همکاری ها میان واشنگتن و الجزیره اشاره و از آمریکا به عنوان نخستین شریک تجاری کشورش نام برد.
هر چند آمریکایی ها به مدد سرمایه گذاری کلان در بخش نفت و گاز الجزایر موفق شدند از سال 2004 نخستین شریک تجاری الجزایر شوند و فرانسویان را پس از 20 سال صدرنشینی عقب برانند، اما به زبان آوردن این مسئله از سوی وزیر خارجه کارکشته الجزایر آنهم در واشنگتن معنای ویژه خود را داشت.
فرانسویان که از سال 1830 میلادی تا 1962 یعنی 132 سال کشور الجزایر را تحت اشغال و استعمار خود داشتند، پس از استقلال این کشور و بویژه پس از فروپاشی شوروی، به دلیل شرایط خاص الجزایر و بحران های مختلف اقتصادی و سیاسی در این کشور جایگاه گذشته خود را حفظ و به عنوان نخستین شریک تجاری همواره مطالبات و خواسته های خود را از موضع قوت جست و جو می کردند.
همچنان که سفارت فرانسه در شهر الجزیره از نظر وسعت بزرگترین از نوع خود و اکنون در بهترین نقطه شهر واقع شده است، قدرت و نفوذ این کشور نیز بیش از هر کشور دیگری بوده است.
نفوذ فرهنگی قوی به مدد تحمیل زبان فرانسه، وجود لابی قدرتمند «فرانکوفن» در میان سیاستمداران، دولتمردان، نخبگان و جامعه الجزایر و تبادلات انسانی و فرهنگی، اقامت بیش از سه میلیون الجزایری در فرانسه و فقر اقتصادی و بدهی الجزایر به باشگاه پاریس همه و همه عواملی بود که قدرت مانور را در مقابل فرانسویان از الجزایری ها سلب می کرد.
با این حال با آغاز قرن 21 میلادی، اوضاع تغییر کرد، آمریکا و انگلیس در چارچوب طرح هایی مانند «مبارزه با تروریسم» و یا سیاست راهبردی «تامین انرژی» توجهی ویژه به شمال افریقا بویژه الجزایر نشان دادند.
با وجود اینکه فرانسویان بنا به دلایل گفته شده زمینه بسیار مساعدتری برای حضور قوی تر در الجزایر داشتند، اما آمریکا بسرعت گوی سبقت را از فرانسویان ربود.
ناظران مسایل سیاسی الجزایر، اکراه مردم الجزایر از فرانسویان به دلیل جنایات دوران استعمار و نیز آنچه تداوم سیاست و اخلاق استعماری دولتمردان فرانسوی خوانده می شود را عامل ناکامی فرانسه می دانند.
مسایل جنبی پیمان دوستی میان الجزایر و فرانسه که «ژاک شیراک» رئیس جمهوری فرانسه در سفر سال 2003 خود به الجزیره آن را پیشنهاد داد، به خوبی شکاف موجود میان دو جامعه و دولت های آن را نشان داد.
در حالی که همه چیز برای امضای این پیمان آماده بود و گفته می شد که اوایل سال 2005 میان دو رئیس جمهور امضا می شود، اما قانون 23 فوریه 2005 مجلس ملی فرانسه که بند چهار آن «خدمات» استعمار در شمال افریقا و به ویژه الجزایر را مورد تمجید قرار داده بود همه چیز را تغییر داد و زخم های کهنه را باز کرد. این قانون بویژه ماده چهار آن بی درنگ با واکنش رسمی و نیز گروه های مردمی الجزایر و حتی مخالفت های جدی در خود فرانسه مواجه شد.
الجزایری ها این قانون را «ننگین» خواندند و «عبدالعزیز بوتفلیقه» رئیس جمهوری الجزایر، در حالی که همه چیز از امضای قریب الوقوع پیمان دوستی میان دو کشور خبر می داد، خواب کاخ نشینان الیزه را آشفته کردو گفت که امضای این پیمان منوط به عذرخواهی رسمی فرانسه نسبت به همه جنایاتی است که طی دوران استعمار در حق ملت الجزایر انجام داده است.

ظهور الجزایر جدید
هر چند ماده چهارم قانون معروف 23 فوریه سرانجام پس از اعتراضات مکرر جوامع مدنی در الجزایر و فرانسه به دستور ژاک شیراک رئیس جمهوری این کشور از قانون مذکور برداشته شد، اما اظهارات «بجاوی» نشان می دهد که برخلاف مقامات فرانسوی، الجزایری ها این اقدام را برای رفع ناخشنودی خود کافی نمی دانند.
سخنان اخیر بجاوی در واشنگتن در حالی که تنها چند روز از سفر ناکام «فیلیپ دوست بلازی» وزیر امور خارجه فرانسه به الجزایر می گذرد، معنای ویژه خود را دارد.
در حالی که مهمترین هدف سفر این مقام فرانسوی احیای پیمان دوستی میان دو کشور بود، بطور رسمی با پاسخ منفی و البته شدیداللحن الجزایری ها روبرو شد.
بجاوی در جریان یک مصاحبه مطبوعاتی مشترک پس از تأکید همتایش بر ضرورت امضای این پیمان، به طور ملایم اما کاملاً آشکار دولت، نهادها و بخشی از افکار عمومی فرانسه را متهم کرد که به الجزایر همچنان به عنوان مستعمره قدیم خود نگاه می کنند، امری که برای الجزایر امروز دیگر قابل پذیرش نیست.
وی در این سخنان که برای خبرنگاران و ناظران سیاسی غیرمنتظره بود در عین حال گفت که الجزایر خود را نسبت به این معاهده که در مارس 2003 با پیشنهاد «ژاک شیراک» رئیس جمهوری فرانسه مطرح شد، متعهد می داند، اما از نظر الجزایر چنین پیمانی باید بین دو ملت و دو دولت و نه فقط دو رئیس جمهور بسته شود.
وزیر امور خارجه الجزایر گفت: پیمان دوستی میان دو کشور باید به عنوان پیمانی بین دو کشور دارای حاکمیت، مستقل و قوی درنظر گرفته شود.
بجاوی افزود: الجزایر طی دوسال تلاش های مقدماتی برای این پیمان به این نتیجه رسید که «افکار عموی فرانسه برای انعقاد چنین پیمانی کاملاً آماده نیست.»
وزیر خارجه الجزایر همتای خود را به تلاش برای حل مشکلات موجود میان دو کشور با هدف رسیدن به مرحله امضای پیمان دوستی فراخواند و گفت: در این زمینه باید به صراحت از مشکلات گفته شود.
بجاوی افزود: پیمانی که قرار است پایانی برگذشته و آغاز صفحه جدیدی در روابط دوکشور باشد، تنها با امضا محقق نخواهد شد، بلکه زمان زیادی را باید صرف آمادگی افکار عمومی در فرانسه و نیز الجزایر برای این امر کرد.
از نگاه ناظران روابط دو کشور، این سخنان به این معناست که الجزایر بویژه در شرایط کنونی که همکاری های راهبردی و پرحجم اقتصادی با بسیاری از قطب های اقتصادی جهان در اروپا، آمریکا و آسیا دارد، هرگز حاضر نیست، چنین پیمانی را بپذیرد.
پیمانی که به اعتقاد طرف الجزایری تنها تأمین کننده نظر فرانسه آنهم برای استفاده در معادلات و رقابتهای داخلی فرانسه از یک سو و حفظ بازار تجاری در حال از دست رفتن خود از سوی دیگر باشد و برای الجزایری ها نه تنها نفعی در برنداشته باشد، بلکه در سایه قانون 23فوریه مبتنی بر نوعی نگاه استعماری نیز هست.
اگر تعبیر «پایان فرانسه» در الجزایر درست باشد در واقع این اتفاق از سال2004 جدی شد، سالی که سرمایه گذاری کلان آمریکایی ها در بخش نفت و گاز الجزایر سبب شد پاریس پس از بیش از 20سال صدرنشینی، مقام نخست در فهرست شرکای تجاری الجزایر را به واشنگتن واگذار کند.
در حالی که ارزش صادرات و واردات فرانسه با الجزایر در این سال به هفت میلیارد و 700میلیون دلار بالغ می شد، این رقم برای آمریکا هشت میلیارد و 460میلیون دلار بود.
ارزش تبادل تجاری آمریکا و الجزایر که در سال2003 میلادی پنج میلیارد دلار و سال 2004 میلادی هفت میلیارددلار بود سال 2005 میلادی به 11میلیارد و 515میلیون دلار رسید.
توجه آمریکا طی سال های اخیر به بازار الجزایر از سرمایه گذاری های کلان در بخش نفت و گاز آغاز شد، اما سفیر آمریکا در الجزایر اخیراً اعلام کرد که کشورش قرار است دو میلیارددلار نیز در بخش های غیرنفتی الجزایر سرمایه گذاری کند که نشانگر توجه ویژه آمریکا به الجزایر است.
سفر مقامات آمریکایی به الجزایر طی ماههای اخیر بطور پیوسته ادامه داشته است که مهمترین آن سفر رسمی «دونالد رامسفلد» وزیر دفاع این کشور بود که از الجزایر به عنوان یک شریک مهم منطقه ای یاد کرد.
از آن زمان و حتی از چندی قبل از آن، سفر هیئت های آمریکایی به الجزایر تقریباً قطع نشده است و قرار است که به زودی «دیک چنی» معاون رئیس جمهوری و «کاندولیزا رایس» وزیر امور خارجه آمریکا نیز از الجزایر دیدن کنند.ولی الجزایری ها همزمان روابط خود با روسیه را نیز که به دلیل گرفتار بودن دوکشور طی سالهای اخیر در مشکلات داخلی، بسیار افت کرده بود، احیا کردند.«ولادیمیر پوتین» رئیس جمهوری روسیه در روز 19اسفند 84 سفری چند ساعته اما کاملاً پربار به الجزایر انجام داد.
در این سفر بدهی کهنه و پرحجم الجزایر به مبلغ 7/4میلیارددلار از سوی روسیه بخشیده شد به شرط اینکه الجزیره به همین میزان کالا که بعداً اعلام شد بخش عمده آن تسلیحات خواهد بود، از مسکو خریداری کند.
در چنین شرایطی فرانسه که طی 20سال گذشته نخستین و مهمترین شریک تجاری الجزایر بود و در سال 2004 با چهار میلیارد و 126میلیون دلار صادرات به الجزایر همچنان در صدر رقبا و به عنوان بزرگترین صادرکننده به الجزایر قرارداشت، اکنون در حال تماشا و واگذاری جایگاه سنتی خود به سایر رقبا و فعالان بازار رقابت سیاسی و اقتصادی است.
با این حال هنوز 24 ساعت از انتشار سخنان بجاوی درباره «پایان فرانسه» نگذشته بود که «احمد اویحیی» نخست وزیر الجزایر در مصاحبه ای تاکید کرد که هنوز زمینه های بسیار فراوانی برای همکاری با فرانسه وجود دارد و این همکاری ها لزوما وابسته به امضای پیمان دوستی نخواهد بود.
وی با اشاره به اصرار فرانسوی ها برای امضای پیمان دوستی با الجزایر گفت: فرانسویان چنین پیمانی را تنها با یک کشور و آن هم آلمان به امضا رسانده اند، اما با بسیاری از کشورها از جمله مغرب بدون اینکه چنین پیمانی را امضا کرده باشند، روابط بسیار خوبی دارند.
اویحیی سعی کرد به فرانسویان که سخنان بجاوی آنها را دچار شوک کرده بود، اطمینان دهد که عدم امضای این پیمان و گسترش روابط با سایر کشورها از جمله آمریکا به معنای پایان رابطه دو کشور نیست و هنوز زمینه های همکاری بسیاری وجود دارد.
وی همچنین به روزنامه نگاران توصیه کرد که در تحلیل این شرایط و قدرت چانه زنی که الجزایر طی سال های اخیر یافته است، بزرگ نمایی نکنند، زیرا الجزایر از نظر توانمندی های بالفعل هنوز در آغاز راه است.
با این حال ناظران سیاسی، سخنان اویحیی را بیش از هر چیز در چارچوب سیاست «موازنه مثبت» دولت بوتفلیقه تعبیر می کنند و به اعتقاد آنان تاکیدات اویحیی چیزی از شدت و اهمیت باخت تاریخی فرانسویان نمی کاهد.
به اعتقاد آنان، قدرت چانه زنی الجزایر نیز بویژه با توجه به مشکلات اقتصادی و اجتماعی داخلی فرانسه طی چند سال اخیر از یکسو و کاهش بدهی ها، افزایش ذخایر ارزی و درآمد نفت الجزایر از سوی دیگر و بویژه موفقیت این کشور در جذب سرمایه گذاری های کلان اروپایی، آمریکایی و آسیایی بشدت افزایش یافته است و توازن میان دو کشور به نفع الجزایر تغییر کرده است.
بر این اساس، مواضع بجاوی وزیر خارجه و اویحیی نخست وزیر الجزایر را باید در یک راستا یعنی پیشبرد سیاست توازن مثبت در سیاست خارجی تفسیر کرد که عبدالعزیز بوتفلیقه رئیس جمهوری و دولتمردانش طی هفت سال گذشته نشان دادند، به خوبی به قواعد آن آشنا هستند، سیاستی که به اعتقاد تصمیم سازان کاخ «المرادیه» بهترین راه تامین و تقویت استقلال این کشور خواهد بود.
سیاستی که در سایه همکاری فعال اقتصادی و سیاسی با همه قدرت های سیاسی و اقتصادی جهان، تحکیم کننده حاکمیت ملی و تقویت استقلال این کشور است اما در مورد فرانسه پیش شرطی وجود دارد و آن کنار گذاشتن نگاه استعماری از سوی دولت و جامعه فرانسوی است.
بی جهت نیست که وقتی از اویحیی درباره علت سفر کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا به الجزایر و ارتباط آن با گشایش مرز میان این کشور با مغرب سوال شد تاکید کرد که این امر منوط به مسئله صحرای باختری و بین دو کشور است و «الجزایر بزرگتر از آن است که چیزی از خارج به آن دیکته شود».

تاریخ انتشار در سایت: ۳۱ فروردین ۱۳۸۵
منبع: / روزنامه / کیهان ۱۳۸۵/۰۱/۳۱
عناوین
رسته: 3