جمعه ۳۱ شهریور ۱۳۹۶
بر خط: 2560
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

2027 بازدید
فرهنگ املایی خطّ فارسی به سیریلیک تاجیکی

به گزارش روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، فرهنگ املایی خطّ فارسی به سیریلیک تاجیکی (بر اساس فرهنگ املایی خطّ فارسی)، به کوشش حسن قریبی، رئیس ادارهٔ روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در 1273 صفحه و با شمارگان 2000 نسخه، به بهای 150000 ریال، ازسوی انتشارات سروش منتشر شده‌است.

در این گزارش آمده است که در طول سال‌های حکومت شوروی بر تاجیکان، زبان روسی و خطّ سیریلیک به‌عنوان زبان علم رسمیت داشت‌ و ازاین‌روی، زبان فارسی در این کشور به‌عنوان زبانی بومی به حیات معنوی خود ادامه داد. این امر باعث شد تا ازیک‌سو «فارسی تاجیکی» از تهدیدهایی که در طول این سال‌ها بر زبان فارسی رفت در امان بماند و ازسوی دیگر، فرصت‌هایی را از دست بدهد و در این میان، اختلاف خط در نقش حایلی میان مناسبات فرهنگی این دو کشور فارسی‌زبان ظاهر شد.

خطّ تاجیکی گونه‌ای از الفبای سیریلیک است که برای تطابق با زبان فارسی تاجیکی در آن تغییرات کوچکی داده شده‌است. در کشور تاجیکستان رسماً از این خط برای نوشتن متن فارسی استفاده می‌شود.

مردم تاجیکستان در صد سال اخیر از سه شیوهٔ گوناگون برای نوشتن استفاده کرده‌اند. قبل از انقلاب روسیه خطّ مردم تاجیکستان فارسی بود. بعد از آن تاجیکان برای مدتی از الفبای لاتین استفاده کردند. بعد از رایج شدن خط سیریلیک در روسیهٔ بعد از انقلاب، استفاده از این خط به‌مرور در برخی جمهوری‌های اتحاد شوروی و کشورهای وابسته به آن رسمیت یافت. از آن پس در تاجیکستان، الفبای سیریلیک با اصلاحات و افزودنی‌های کوچکی با زبان فارسی تطبیق داده و خطّ تاجیکی نامیده شد. در تاجیکستان امروز، در کنار خطّ رسمی تاجیکی، از خطّ فارسی نیز بیش‌ازپیش استفاده می‌شود.

اگرچه در مورد تغییر خطّ رسمی تاجیکستان به الفبای فارسی ضرورتی احساس نمی‌شود، بر اساس سیاست دولت تاجیکستان، بر مبنای تأکید بر تقویت هویت تاریخی و جبران گسل‌‌های فرهنگی، فراگیری و آموزش خطّ فارسی به‌عنوان سرمایهٔ مشترک دوکشور، در کنار زبان فارسی، خالی از بهره نیست.

چاپ نوشته‌هایی به خطّ فارسی، اما به‌صورت غیرمعیار و بعضاً با اشکالات املایی چشمگیر در تاجیکستان، این دو واقعیت را یادآوری می‌کند که اولاً پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه‌های علمی، به‌ویژه حوزه‌های فرهنگی ــ ادبی در تاجیکستان، برای برقراری ارتباطی دوسویه با ایران ناگزیر به برگرداندن یافته‌های خود به خطّ فارسی هستند و ثانیاً، ‌کاربرد خطّ فارسی با املای غیرمعیار، نقطهٔ ضعفی ‌است که در برقراری این ارتباط به چشم می‌آید.

اما از اهداف تدوین فرهنگ املایی خطّ فارسی به سیریلیک تاجیکی بر اساس فرهنگ املایی خط فارسی به موارد زیر اشاره‌ می‌شود:

الف) کمک به فارسی‌آموزان تاجیک در جهت یادگیری شکل صحیح املای واژگان به خطّ نیاکان؛

ب) تهیهٔ پیش‌درآمدی برای دست‌ یافتن به پیکرهٔ واژگانی دوزبانهٔ فارسی ایرانی و فارسی تاجیکی؛

ج) ترویج زبان فارسی معیار امروز ایران در خلال آموزش خط

و همچنین دغدغهٔ رسیدن به زبان مشترک فارسی در کشور‌های فارسی‌زبان، هماهنگی و همگامی در پویایی زبان فارسی، بهره‌‌گیری فارسی‌پژوهان از امکانات کشورهای فارسی‌زبان، میل عمومی در کاربرد واژه‌های اصیل فارسی با پذیرش تحولات تاریخی و نیز وحدت ملی تاجیکان در تمکین از سیاست‌های دولت در مسائل زبانی را نیز بر اهداف انجام این کار بیفزائید.

روش کار در فراهم آوردن این فرهنگ چنین بوده‌است:

الف) معادل واژه‌های فارسی به گویش فارسی معیار تاجیکی آورده ‌شده‌است.

ب) آوانویسی واژگان بر اساس گویش فارسی معیار ایران به فرهنگ املایی خط فارسی افزوده شده‌است؛ با این توضیح که در آوانگاری فرهنگ حاضر از شیوهٔ آوانویسی یا جدول نشانه‌های آوایی فرهنگ بزرگ سخن پیروی شده‌است.

ج) ازآنجاکه اولویت استفاده از این فرهنگ با کاربران تاجیک است، فرهنگ حاضر بر اساس ترتیب حروف سیریلیک الفبایی شده‌است. این فرهنگ بیش 28950 مدخل را دربر گرفته‌است.

این فرهنگ هم اکنون چاپ و منتشر شده است.


تاریخ انتشار در سایت: ۲۴ اردیبهشت ۱۳۸۸
عناوین
رسته: 1