جمعه ۲۹ تیر ۱۳۹۷
بر خط: 716
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

831 بازدید
غذا و سیاست بین‌المللی؛ واقعیت‌ها، چالش‌ها و نهادها

یکی از ویژگی‌های دنیای معاصر، اهمیت یافتن مسائل مربوط به امنیت انسانی در چشم‌اندازی وسیع و همه جانبه است. در مفهوم موسع و گسترده، امنیت را نمی‌توان صرفاً در قالب‌ها و نگاه‌های صرفاً سخت‌افزاری نگاه کرد. انبوهی از مسائل و ابعاد زندگی اقتصادی و اجتماعی در افق و نگرش امنیتی باید در نظر قرار گیرند. در این میان غذا جایگاه خاصی یافته ومخصوصاً در پرتو بحران‌های اخیر، توجه به سهم و نقش امنیت غذایی در تامین امنیت همه‌جانبه، نه فقط جوامع محلی و ملی، بلکه در سطح بین‌المللی بیش از گذشته شده و ابعاد سیاسی و امنیتی غذا برجسته‌تر شده است. رابطه بین غذا و سیاست و امنیت بین‌المللی را چگونه می‌توان تجزبه و تحلیل کرد؟
واقعیتی است که گرسنگی و نیاز غذایی، یکی از چالش‌های عمده جهان امروز است. براساس برخی برآوردهای بین‌المللی (آمارهای سال 2006) 820 میلیون نفر گرسنه در کشورهای در حال توسعه وجود دارد. تعداد کسانی که دچار سوء تغذیه هستند، رقمی در حدود 850 میلیون نفر، شامل 9 میلیون نفر در کشورهای توسعه یافته است. علیرغم رشد شگفت‌انگیز جمعیت جهان در سه دهه گذشته، کارشناسان بین‌المللی معتقدند که به اندازه کافی غذا در دنیا برای سیر کردن همه وجود دارد، ولی موضوع گرسنگی و نبود دسترسی به غذا، ریشه در سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی وهمچنین شرایط سیاسی دارد.
فقر و فقدان رشد اقتصادی، حلقه‌های به هم پیوسته گرسنگی هستند. نبود دسترسی به غذای کافی و سوءتغذیه، بر کاهش بهره‌وری اقتصادی اثر می‌گذارد. گرسنگی، خود عامل بسیاری از بیماری‌ها شده است که هزینه درمان آن
بیماری‌‌ها، خود چالش‌های اقتصادی عمده‌‌ای را به همراه می‌آورند. بیش از 60 درصد مبتلایان به بیماری‌های ناشی از گرسنگی مزمن را زنان تشکیل می‌دهند. حدود 500 هزار کودک سالانه بر اثر کمبود ویتامین آ، کور شده یا دچار نارسایی‌های بینایی می‌شوند، عامل اصلی چنین شرایطی، نه فقدان غذا، بلکه فقر و نبود بنیه مالی در خرید موادغذایی است. علاوه بر چالش فقر، مشکلات زیست‌محیطی در ایجاد بحران‌های مربوط به غذا موثر هستند. طبق بررسی‌های برنامه جهانی غذا سازمان ملل متحد (WFP) در سال 2000، حدود 100 میلیون نفر در 20 کشور دچار خشکسالی شدند و امنیت غذایی آنها در معرض تهدید قرار گرفت. در فاصله سال‌های 1988 تا 1998، WFP، 102 مورد غذارسانی اضطراری را به خاطر خشکسالی راه‌اندازی کرد. حدود 50 برنامه غذارسانی نیز در رابطه با سیل بود. مجموعه پدیده‌هایی، چون خشکسالی و سیل، بسیاری از جوامع را با چالش‌های غذایی روبرو می‌کنند. نمونه سخت و دردناک کشور آفریقایی لسوتو در این زمینه قابل توجه است. در سال 2007، لسوتو دچار یکی از بدترین خشکسالی‌های آفریقا شد و این برای کشوری که 30 درصد مردم آن مبتلا به بیماری ایدز هستند، شرایط زندگی را سخت‌تر کرد.
علاوه بر ساختارهای اقتصادی و اجتماعی، وضع سیاسی در پیدایش و گسترش کمبود مواد غذایی موثر است. طبق برآوردهای WFP، از سال 1992 به بعد، بحران‌های غذایی ناشی از تصمیم گیری‌ها و رفتار اداری و سیاسی گروه‌ها، از 15 درصد به 35 درصد افزایش یافته است. سومالی نمونه‌ای دردناک در این راستاست. در فاصله سال‌های 1991 تا 1992، سومالی گرفتار قحطی شد و 4 میلیون نفر در معرض این بلا قرار گرفتند. یکی از اصلی‌ترین دلایل قحطی، جنگ بین جناح‌های مختلف قدرت‌طلب و سقوط ساختار سیاسی در این کشور بود. از آن به بعد، سومالی برای تامین نیازهای غذایی، عمیقاً به کمک‌های خارجی و سازمان‌های بین‌المللی متکی شد. نیاز غذایی، تبدیل به عاملی شده است که کشورهای تامین‌کننده از غذا به عنوان ابزاری سیاسی برای ایجاد تغییر در رفتار سیاسی طرف مقابل بهره‌برداری کنند. نمونه کلاسیک در این خصوص، تحریم فروش گندم به شوروی توسط آمریکا در 1980 به خاطر اشغال نظامی افغانستان است. تحریم‌های سازمان ملل متحد علیه عراق در دهه 1990 منجر به پروژه «نفت در برابر غذا» شد؛ هر چند که غذا از تحریم‌های کلان و همه جانبه سازمان ملل مستثنی بود، ولی خود تبدیل به روندی تحقیرآمیز برای عراق شد.
اهمیت امنیت غذایی در طی زمان به خلق و پیدایش نهادهای بین‌المللی تخصصی در موضوع غذا از یک سو، و بحث، پژوهش و پرورش مفاهیم مربوط به غذا به عنوان یکی از حقوق مسلم وخدشه‌ناپذیر انسان‌ها از سوی دیگر منجر شده است. در حال حاضر حق دسترسی به غذا، جزیی از مجموعه انفکاک ناپذیر حقوق بشر شده است. نهادهای گوناگون بین‌المللی در امر غذا درگیرند که در راس آنها سازمان خوار و بار و کشاورزی ملل متحد موسوم به فائو FAO قرار دارد. فائو در منسجم کردن ذهن جامعه بین‌المللی درخصوص امنیت غذایی نقش عمده‌ای ایفا کرده است، اما علیرغم تمامی تلاش‌ها، مسئله امنیت غذایی همچنان چالش سترگ در جهان امروز است. آیا این نهادها می‌توانند این چالش را مدیریت کنند؟ جواب چندان روشن نیست. آنچه روشن است آنکه غذا و امنیت انسانی با سرنوشت امنیت جهانی گره خورده و این پیوستگی تمامی اعضای جامعه بین‌المللی را از خود متاثر می‌کند.


تاریخ انتشار در سایت: ۱۹ اسفند ۱۳۸۸
منبع: / روزنامه / اطلاعات ۱۳۸۸/۱۲/۱۹
نقش ها
عناوین
رسته: 3