یک‌شنبه ۱ بهمن ۱۳۹۶
بر خط: 1224
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

997 بازدید
پیوند دین و سیاست

اسلام یک نظام کامل اجتماعی است و‌ تمام شئون و ابعاد زندگی بشر را مد نظر قرار داده، چنان که برای سعادت اخروی انسان دستورات و برنامه های جامعی دارد، برای تامین سعادت دنیوی و تدبیر جامعه نیز بهترین و کامل ترین قوانین را داراست، ‌اسلام حد و مرزی برای دنیا و آخرت قائل نیست بلکه آن دو را کاملا به هم آمیخته است، دین اسلام هیچگاه جدای از مسائل و موضوعات سیاسی نبود. در اسلام دین و امور دنیایی از هم جدا نیست. در این مقال بر نظریات طرفداران همبستگی دین و سیاست و همچنین استدلال معتقدان به رابطه و پیوند دین و سیاست و نیز دلایل نقلی بر رابطه دین و سیاست نظری می افکنیم.


ابونصر فارابی
وی که یک فیلسوف سیاسی است، این گونه به پیوند دین و سیاست تاکید می کند که سیاست را از آن پیامبران و کسانی که بیشترین فضایل را دارا هستند، ‌
می داند. از این رو وی شریعت و سیاست را دو روی از یک حقیقت می شمارد که شریعت از وحی حکایت می کند و سیاست در مدینه فاضله نمود عینی پیدا
می کند که همان شریعت است.

خواجه نصیرالدین طوسی
وی معتقد است که دین و سیاست از یکدیگر جدا نیستند. او به پیروی از فارابی و ابن سینا به دو جهت سیاست را به دین مربوط می داند: یکی از آن جهت که قانون است. الگوی نظام اجتماعی را دین ارائه می دهد و دیگر این که جامعه و حکومت به وسیله فردی اداره می شود که با تائید الهی از دیگران متمایز است که امام نامیده می شود.

استدلال معتقدان به رابطه و پیوند دین و سیاست
دلیل عقل بر پیوند دین و سیاست
جامعیت دین اسلام مقتضی دخالت آن در سیاست است. بر اساس نظر برخی این تصور که دین فقط شامل یک رشته تعلیمات اخلاقی می گردد اگر در مورد برخی ادیان درست باشد در مورد دین اسلام به هیچ وجه درست نیست.
امام خمینی(ره) می فرماید: گمان نباید بشود که اسلام آمده است برای اینکه دنیا را اداره بکند، یا آمده است برای اینکه فقط مردم را متوجه به آخرت بکند، یا آمده است که مردم را آشنای به معارف الهیه بکند. محدود کردن هر چه باشد خلاف واقعیت است. انسان غیر محدود است و مربی انسان غیر محدود است، نسخه تربیتی انسان که قرآن است، غیر محدود است.» (امام خمینی (ره)، صحیفه امام، 422)
در نتیجه می توان گفت: دین نمی تواند نسبت به مسئله ای از مسائل دنیوی بی توجه باشد، حال با توجه به این که حکومت امری اجتناب ناپذیر در زندگی انسانی است، آیا می توان درباره این که دین اسلام تبیین روشنی از حاکمیت و دولت، ارائه کرده است، ‌شک کرد؟ به عبارت دیگر اوصاف دین اسلام به عنوان یک دین کامل به لحاظ عقلی و منطقی مستلزم دخالت این دین در قلمرو سیاست است.

نگرش و توجه به مجموعه دستورات دینی
هویت دین چیزی جز احکام و معارف آن نیست برای شناختن گرایش یک دین می توان با توجه به احکام مختلفی که در آن است و اهدافی که به عنوان آرمان خویش پیش روی می نهد، به این مهم دست یافت. در دین اسلام با توجه به حجم عظیمی از احکام اجتماعی و اهداف سیاسی دین که در بیانات‌آن وجود دارد به سهولت می توان به علت قوت گرایش و
نگرش های آن واقف شد.
امام در پاسخ به کسانی که اجرای احکام دین را نوعی گذشته گرایی بی تناسب با زندگی امروز بشر
می دانند معتقد است دستورات دین با کلیت حیات تکاملی انسان در هر دو جهان مرتبط است و نباید سازش دین را منحصر به سازش با همین حیات مادی کرد؛ زیرا اگر زندگی همین زندگی آلوده به هزاران بدبختی و سختی است جز یک کار کودکانه نیست که هیچ دانشمند یا باخردی به پیدایش آن اقدام نمی کرد چه رسد به خدا.

سیره و روش رهبران دینی
تردیدی نیست که سیره رهبران و مبلغان یک مکتب بیانگر خوبی برای گرایش ها و ارزش هایی است که در آن مکتب مورد توجه است، چرا که سیره آنان تجسم اندیشه هایی هستند که مبلغ و پیام آوران آن بوده اند.
درباره سیره پیامبر اکرم (ص) با توجه به تشکیل حکومت اسلامی و رهبری مردم در طول 23 سال دوران پیامبری تردیدی وجود ندارد. تأمین اهداف ادیان الهی و انبیاء بدون تشکیل حکومت (سیره عملی) ممکن نیست، زیرا که تجربه نشان داده که از طریق توجه و نصیحت و اندرز، ‌احکام الهی به طور کامل پیاده نمی شود بلکه از اهرم قدرت در تمام ابعاد باید استفاده کرد.
امام خمینی (ره) در این باره می فرماید:
سیره رهبران الهی حتی پیامبران معروف به زهد و اعراض از دنیا و سیره پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) هر کدام دلیل بر آمیختگی دین و سیاست می باشد. در مورد حضرت عیسی که تابعین امروزی او خیال می کنند، ‌حضرت عیسی (ع) فقط یک معنویاتی گفته است ایشان هم همین طور بوده که از اول بنا بوده معارضه کند آن وقت که تازه متولد شده می گوید: من کتاب آوردم یک همچو عیسی نمی نشیند توی خانه مسئله بگوید تا چه بشود. اگر مسئله گو بود دیگر چرا اذیتش می کردند. (امام خمینی (ره)، صحیفه نور، ج 20، 178)

اهتمام دین به اجرای احکام الهی
از ویژگی های مهم مکتب اسلام اهتمام آن به اجرای احکام است، در دیدگاه اسلامی دین تنها مجموعه قوانین کل نیست که در مدارس علمی مورد بحث و نظر واقع شود و در میان مدارس نیز متوقف گردد.
در مورد اهمیت اجرای احکام در اسلام همین بس که ائمه معصومین در راه پیاده کردن قرآن کریم و تشکیل حکومت اسلامی سختی ها و رنج ها و حبس ها کشیده اند و در راه براندازی حکومت های جائر زمان خود شهید شدند.
به گفته امام نگاه اسلام به زندگی فراتر از حیات مادی است و قوانین آن با نیاز های مادی و معنوی انسان انطباق دارد. به طوری که اجرای احکام اسلام می تواند حیات مادی و معنوی انسان را تامین کند.
در واقع در این دیدگاه نمی توان از جدایی دنیا و آخرت سخن گفت و دخالت در امور سیاسی نوعی عمل آخرتی و عبادی محسوب می شود و دین و سیاست مانند دنیا و آخرت با یکدیگر پیوند خورده‌اند.

لزوم وضع قوانین در زندگی اجتماعی
بدون تردید یکی از آثار و لوازم حتمی زندگی اجتماعی، تزاحم در منافع و تعدی و تجاوز به حقوق دیگران است. زیرا هر یک از افراد اجتماع به مقتضای غریزه سودجویی تلاش می کند که تا سرحد توانایی از منافع مادی برخوردار گردد. از این رهگذر است که عقل انسان حکم می کند که برای بقاء و سعادت اجتماعی قوانین ضرورت دارد، تا درسایه اجرای آنها حقوق افراد و توده مردم محفوظ بماند، اختلاف و اختلال مرتفع گردد. بدین سان می توان گفت: که جعل قوانین در زندگی اجتماعی امری حتمی و ضروری است.

دلیل نقلی بر رابطه دین و سیاست
امام رضا (ع) در پاسخ به این سئوال که چرا خداوند رحمان فرمان برداری از اولی الامر را لازم دانسته است؟ دلایلی را به کار می برد که به خوبی روشن می کند که دین از سیاست جدا نیست، در قسمتی از فرمایشات امام (ع) آمده است: هیچ گروه و ملتی بدون قیم و سرپرست و بدون مدبر دین و دنیا به حیات خود ادامه نمی دهد. پس هیچ گاه حکمت باری تعالی اجازه
نمی دهد بندگان خود را نسبت به نیازهای ضروریشان به خود واگذارد. اصولا قوام و برپایی یک جامعه به وجود رهبر و سرپرستی است که افراد آن ملت به رهبری او با دشمنان خود مبارزه نموده، ‌اموال خود را نظارت او تقسیم نمایند وآن رهبر جمع و جماعات آنان را بر پا سازد و از ظلم و ستم به مظلومین جلوگیری کنند. (ضمیمه روزنامه جمهوری اسلامی، صفحه حوزه، شماره 30)

سیره پیشوایان
امام خمینی(ره) می فرماید: «رسول اکرم (ص) والی به اطراف می فرستاد، به قضاوت می نشسته، ‌قاضی نصب می نمود، سفرایی به خارج نزد رؤسای قبایل و پادشاهان روانه کردند، معاهده و پیمان می بسته، جنگ را فرماندهی می کرد و خلاصه احکام حکومتی را به جریان می انداخته است. پس از رحلت حضرت رسول(ص) هیچ یک از مسلمانان در این معنی که، حکومت لازم است، تردید نداشتند. (امام خمینی (ره)، کشف الاسرار، 145)

ضرورت استمرار اجرای احکام:
بدون یک حکومت اسلامی و دستگاه اجرایی که همه تعامل ها و روابط افراد را از طریق اجرای احکام تحت نظام عادلانه در بیاورد، هرج و مرج و همچنین فساد اجتماعی، اعتقادی و اخلاقی پدید می آید. بنابراین برای جلوگیری از هرج و مرج و بی نظمی و برای اینکه جامعه دچار فساد نشود لابد و ناچار جز تشکیل حکومت و یک نظام سیاسی اسلامی وجود آید و همه امور کشور اسلامی اداره کند. (امام خمینی (ره)، ولایت فقیه، ص 122).

منابع:
خمینی، روح ا...؛ کشف الاسرار، تهران: موسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی (ره)،
خمینی، روح ا...؛ صحیفه نور، تهران: انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، 1361.
خمینی، روح ا...؛ حکومت اسلامی، تهران، انتشارات موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1381.
خمینی، روح ا...؛ تحریر الوسیله، قم: انتشارات موسسه مطبوعات دارالعلم،
خمینی، روح ا...؛ ولایت فقیه، تهران: موسسه تنظیم نشر و آثار امام خمینی (ره)،
فوزی، یحیی؛اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)، جزوه درسی کارشناسی ارشد، پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی، 1386.
جعفری، محمد تقی؛ فلسفه دین، تدوین عبداله نصری، تهران: انتشارات خوارزمی، چاپ دوم، 1378. ه. ش.
فارابی، ابو نصر؛ فلسفه سیاست، ترجمه محسن مهاجرنیا، درفصلنامه علوم سیاسی دانشگاه باقر العلوم، سال دوم، شماره 9.
جوادی آملی، عبداله؛ نسبت دین و دنیا، قم: ناشر مرکز اسرا، 1381.
میر، ایرج؛ رابطه دین و سیاست، تهران: نشر نی، 1383.
فارابی، ابونصر؛ السیاسته المدینه، ترجمه سید جعفر سجادی، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ اسلامی،
سروش، محمد؛ دین و دولت در اندیشه اسلامی، تهران: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1378
مدرسان گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی اراک؛ دین و سیاست (مجموعه مقالات)، اراک: انتشارات نویسنده، چاپ اول، زمستان1382




تاریخ انتشار در سایت: ۲۰ شهریور ۱۳۸۹
منبع: / روزنامه / رسالت ۱۳۸۹/۶/۱۶
نقش ها
نویسنده : مسعود فولادفر
عناوین
رسته: 0