چهارشنبه ۳۰ خرداد ۱۳۹۷
بر خط: 1114
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

860 بازدید
بارگاه حضرت فاطمه معصومه (س)

مرقد مطهر حضرت فاطمه معصومه (س) هویت فرهنگى و مذهبى ریشه‏دارى را از گذشته‏هاى دور در شهر قم پدید آورده و برکات و آثار ارزنده‏اى از خود به یادگار نهاده است. اشتهار این شهر در جهان اسلام، توسعه و گسترش روزافزون آن و اعتبار معنوى و اعتلاى روحانى قم مدیون و مرهون بارقه ملکوتى بارگاه مقدس این بانوى والاتبار و وارسته است.
به علاوه مجموعه حرم حضرت فاطمه معصومه (س) در مرکز شهر قم یکى از بزرگ‏ترین و باارزش‏ترین آثار و بناهاى معمارى اسلامى ایران است که جلوه‏هاى هنرى و جاذبه‏هاى باشکوهش با آثار گرانبهایى از قرون گذشته گرانبها و افتخارآفرین است، این بناى تابناک بر معمارى و توسعه شهرى قم اثر گذاشته و شبکه‏هاى ارتباطى آن با مرکزیت این کانون با مکانت شکل گرفته است.
آن بانوى بزرگ در سال 201 ه. ق به قصد دیدار با برادر بزرگوار خویش - حضرت امام رضا (ع) - از مدینةالنبى عازم خراسان گردید، اما در حوالى قم بیمار گردید و بر اثر این عارضه رحلت نمود. پیکر پاکش در باغ بابلان که از آنِ موسى بن‏خزرج فرزند سعد اشعرى بود به خاک سپرده شد. از همان روزگاران بسیارى از امامزادگان، علویان و بزرگان در جوار تربت این بانو به خاک سپرده شدند و بناهایى بر مزارش ساخته شد. در سال 256ه. ق زینب نواده امام جواد (ع) بارگاه حضرت فاطمه معصومه را احداث نمود که تا اواسط قرن پنجم هجرى بر جاى بود. البته درگاه غربى آن را شخصى به نام ابوالحسین زین بن‏احمد فرزند بحر اصفهانى - عامل قم - توسعه داد و درى برایش تعبیه نمود.
در سال 477ه. ق در چند جاى بناى ساخته شده، امیرابوالفضل عراقى، از رجال دوره سلجوقیان و معاصر با طغرل سلجوقى بنایى بنیان نهاد که بناهاى کوچک‏تر قبلى را در بر گرفت.
در سال 613ه. ق امیر مظفر فرزند احمد بن‏اسماعیل وزیر مشهور سلطان سنجر سلجوقى مرقدى با بهترین نوع کاشى زرین‏فام تزئین کرد. به سال 925ه. ق شاه‏بیگم صفوى - دختر شاه‏اسماعیل - گنبد پیشین را تجدید نمود و بنایى هشت ضلعى با ایوانى زیبا و دو مناره بلند با صحن و بناهایى دیگر احداث نمود و بر مرقد مطهر ضریحى قرار داد. در سال 939ه. ق شریف نقیب سیداسحاق تاج‏الشرف موسوى ایوان مجللى با عنوان عتبه روضه فاطمیه در مدخل شمالى صحن عتیق بنا نهاد.
به سال 1218ه. ق فتحعلى‏شاه قاجار به تذهیب گنبد و در سال 1225ه. ق به تعمیر ایوان شمالى و کاشى‏کارى آن و در سال 1245ه. ق به مرمرپوش کردن حرم و نقره‏پوش نمودن ضریح فولادین اقدام نمود. شش سال بعد کیکاووس میرزا جدار حرم را آیینه‏کارى کرد. در سال 1266ه. ق ناصرالدین شاه قاجار ایوان شمالى را با خشت‏هاى طلا آراست. در سال 1296ه. ق ابراهیم‏خان امین‏السلطان نقشه بنیان صحن جدید را طرح کرد و کار تکمیل آن را فرزندش على‏اصغرخان اتابکى در سال 1303ه. ق پى گرفت. در سال 1337ه. ق آیت‏اللَّه فیض به توسعه مسجد بالاى سر پرداخت و عمارت مَدْرَس را در محاذات مقبره شاه‏سلیمان براى تدریس خویش بنا نهاد و در سال 1360ه. ق سیدابوالفضل تولیت به تجدید آن همت گمارد و بناى کنونى را با دو پوشش تیرآهنى بدون ستون بنا نهاد.
در سال 1380ه. ق حاج سیدمحمد طباطبایى (آیت‏اللَّه زاده قمى) صحن مقبره شاه‏صفى را خراب کرد و با اضافه کردن بخشى از اراضى خارج، مسجد مُجلل کنونى را با گنبدى مرتفع احداث کرد. طى سال‏هاى 1341 تا 1375ه. ق آیت‏اللَّه فیض، آیت‏اللَّه حائرى و آیت‏اللَّه بروجردى به گسترش و تعمیر حرم مطهر، مسجد و مدرسه فیضیه پرداختند. در سال‏هاى اخیر نیز توسعه حرم مورد توجه جدى و بناى حرم و اماکن وابسته مورد بازسازى و مرمت اساسى قرار گرفته و ضریح جدید بر مرقد بنیان نهاده شده است و کار تعویض خشت‏هاى طلاى گنبد در حال انجام است. آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه (س) در حال حاضر مرکب از بناهاى ذیل است:
مرقد و گنبد فراز آن با رواق‏ها، دو مسجد بالاسر، موزه، دو ایوان طلا و آیینه‏کارى شده و مناره‏ها، صحن عتیق با سر در شمالى، صحن نو با ایوان‏ها، سر درب‏ها و گلدسته‏ها، مقابر علما، مشاهیر و رجال نامى و شهیدان.
بناى فعلى حرم توسط شاه‏بیگم در سال 925ه. ق ساخته شده است. قاعده آن به صورت هشت ضلعى غیر متساوى و داراى هشت صفه است. پس از این بخش قاعده گنبد و سقف و مقدنس‏هاى تزئینى قرار دارد. مرقد مطهر که در وضع کنونى توسط ضریحى تازه‏ساخت مستور گردیده با کاشى‏هاى بسیار نفیس و زیباى اواسط قرن هفتم هجرى پوشیده شده که از تنوع و ذوق هنرى قابل تحسینى برخوردار است. (1)

پى‏نوشت:
1) اقتباس و مأخوذ از: دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج اول، ص‏362 - 361، تاریخ هنر معمارى ایرانى در دوره اسلامى، محمدیوسف کیانى، ص‏200؛ تربت پاکان، مدرسى طباطبایى، ج اول، ص‏118؛ گنجینه آثار قم، فیض، ج اول.




تاریخ انتشار در سایت: ۵ مهر ۱۳۸۹
نقش ها
عناوین
رسته: 0