دوشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۷
بر خط: 4932
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1372 بازدید
علوم روز را به خدمت قرآن درآوریم

آن روزکه خلاق جهان، گل وجود انسان را به معطرترین گل بوستان آفرینش سرشت، با کرامتی آسمانی، نفخه ای از روح قدسی خویش را بر خاک وجود او نشانید و او را که دیگر در گرانمایه آفرینش شده بود، از دامن کبریایی خود جداً و برای آزمودنش، چند صباحی درآشفته بازار دنیا قرار داد و برای بازگشت دوباره اش تدابیر حکیمانه ای اندیشید.
نماز و دعا را دستمایه ای برای سخن گفتن با خالق بی نیازآسمان قرار داد و با عطوفتی الهی زمزمی از وحی آسمانی خود را برکویر دنیا جاری نمود، تا مبادا درآشفتگی دنیا این نوگل بوستان خدا، حیران و سرگشته بماند و از این طریق با او به سخن گفتن پرداخت، اما به زبانی که او بفهمد، اما ممکن است این فهم براثر گذشت زمان و تفاوت درساختاردچار مشکل شود، چه کنیم که فهم درستی از قرآن بیابیم و به بیراهه نرویم به چه وسیله و ابزاری در راه نایل شدن به این هدف نیازمندیم و چندین پرسش دیگر که بهتر دیدیم از متخصصان این عرصه بپرسیم، نظر دکتر جعفر نکونام، استاد دانشگاه و عضو هیأت علمی دانشگاه قم را جویا شدیم.


راهی که به سعادت ختم می شود
دکتر جعفر نکونام، با بیان اینکه بهترین راه بهره مندی از قرآن، فهم آن است، می گوید: منطبق کردن مفاهیم قرآنی بر نیازها و مقتضیات امروز یعنی همان ترجمه فرهنگی قرآنی همزمان با فهم زبان نزول قرآن راهی است که به زندگی توأم با سعادت ختم می شود. بنابراین این را باید بدانیم که زبان قرآن چگونه زبانی است؟ این پژوهشگر علوم قرآنی دراین باره می گوید: زبان قرآن به عبارتی زبان معیار عرب عصر نزول است.
وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به این مطلب که برخلاف شبهات موجود قرآن ذاتاً مبهم و معماگونه نیست، اظهار می دارد: قرآن برای هدایت به همان زبان عربی است حالا چون زمان گذشته و قرائن فهم مفقود شده، تطور معنایی در واژگان قرآن رخ داده است، بنابراین ما باید این قرائن را بازسازی کنیم.
نکونام در پاسخ به این پرسش که «برای فهم ظاهر و باطن قرآن چه باید کرد و آیا هر تفسیری دراین زمینه به ما کمک می کند؟» تصریح می کند: ما برای فهمیدن هر کلامی نیازمند تدبر در آن هستیم و قرآن هم ازآن جمله است. هر کلامی لوازم منطقی دارد و باید بسیار مراقب بود که در فهم معانی قرآن و تفسیر آیات الهی دچار غلو نشویم، زیرا در این صورت نه تنها مراد الهی بیان نشده است، بلکه زمینه گمراهی انسانهایی که برای هدایت و سعادت به قرآن متمسک شده اند را نیز فراهم ساخته ایم.
ائمه(ع) می فرمودند احادیث ما را بر قرآن عرضه کنید و اگر مخالف قرآن بود، بدانید که از غلات صادر شده است. یونس ابن عبدالرحمن نزد امام رضا (ع) می رود و احادیثی را برایشان عرضه می کند امام می فرمایند این حدیث از ما نیست. می پرسد: چرا؟ امام می فرمایند: غلات احادیث را به نام پدران ما جعل کرده اند و در این کتب نهاده اند. ببینید امام راه درست را از باطل جدا کرده اند و راه تشخیص را نیز به ما نشان داده اند، بنابراین ما باید احادیث را به قرآن عرضه کنیم، اگر دیدیم با قرآن موافقت ندارد، نمی توانیم بگوییم که آنها از ائمه صادر شده است.

به خدا نسبت دروغ ندهیم!
استاد دانشگاه قم در ادامه می افزاید: این نکته را نباید از یاد برد که تفسیر به رأی، نسبت دادن دروغ به خدا است. برخی مباحث مربوط به حوزه علوم قرآنی به دلیل برداشتها و تعابیر ناهمگون با محتوای قرآن در بعضی موارد غلط انداز است، یعنی به جای اینکه راه را برای فهم قرآن هموار کند، راه ناهموار می کند زیرا این مطالب و قواعد با واقعیاتی که برای قرآن وجود دارد، مطابقت ندارد، بنابراین مفسر قرآن باید در نظر داشته باشد که معانی بی ربطی را که هیچ نسبتی با قرآن ندارد به عنوان باطن قرآن به کلام خدا نسبت ندهد. عضو هیأت علمی دانشگاه ادامه می دهد: در حالی که ما سخن بی ربط را به افراد عادی نمی توانیم نسبت بدهیم چه برسد به خدا!

دانش روز در خدمت قرآن
با این توضیح این پرسش مطرح می شود که برای به دست آوردن یک تفسیر درست که ما را در فهم درست قرآن کمک کند، به چه دستمایه های علمی نیازداریم؟ این مسأله از نظر استاد نکونام چنین بیان می شود: ما برای به دست آوردن یک تفسیر درست قرآنی به اطلاعاتی از عصر نزول و دانشهای امروزی جهت فهم و استخراج معانی قرآن و تطبیق آن با نیازهای روز احتیاج داریم. یعنی دانشهای مربوط به شناخت عصر نزول را فرا بگیریم، تاریخ و جغرافیای آن ایام را بدانیم، به عبارتی یعنی بشویم یک عرب جاهل عصر نزول !
چرا که عرب عصر نزول، قرآن را به زیبایی فرو نشاندن عطش دانستنش درک می کند. اما لازمه کامل شدن این مقدمات این است که لوازم و مقدمات علمی مثل دانش اصول، فقه و دانش منطق را بیاموزیم. نکونام تأکید می کند: درک معانی قرآن مستلزم تطبیق آن با نیازهای امروز است. طبیعتاً باید شناختی از وضعیت موجود داشته باشیم، از دانش جامعه شناسی، روان شناسی استفاده کنیم تا مقتضیات حال حاضر جامعه را بشناسیم. عضو هیأت علمی دانشگاه قم در پاسخ به این پرسش که «آیا نیازهای ما همان مقتضیات عصر نزول است یا تفاوت دارد؟» می گوید: ما هر چه به جامعه اشراف بهتری داشته باشیم، می توانیم قانون بهتری تدوین کنیم ما نمی توانیم در خانه بنشینیم و نسخه بپیچیم، حالا این نسخه می خواهد از آیات و روایات باشد یا از جای دیگر. وی ادامه می دهد: باید نیاز را به طرق علمی شناسایی کنیم، در این صورت می توانیم آموزه های مناسب را با نیازها ارائه کنیم.

راههای اجرایی کردن قرآن
درست است که ما با علم منطق و اصول معانی قرآن را فهمیده ایم اما آیا برای اجرایی کردن آن معانی درجامعه به علوم روز نیاز نداریم؟ آیا علوم روز نقشی در فهم صحیح قرآن دارند؟ دکتر جعفر نکونام در این رابطه اظهار می دارد: ما به علوم روز برای اجرایی کردن قرآن نیاز داریم.
وی تأکید می کند: همانطور که اشاره شد، سه طبقه اطلاعات برای فهم قرآن مورد نیاز است، یعنی اطلاعات عصر نزول، علومی که به استخراج مفاهیم قرآنی به ما کمک می کند و علوم روزبرای اجرایی کردن معانی قرآن در جامعه. استاد دانشگاه قم ادامه می دهد: برای فهم صحیح قرآن استفاده از زبانی که ساده و روشن برای عامه مردم قابل درک باشد، ضروری به نظر می رسد.
استاد دانشگاه قم می افزاید: نیازسنجی از مخاطب در این رابطه از واجبات است. خداوند انبیا را به سخن گفتن با عامه مردم ملزم می کند؛ «انا معاشر الانبیا امرنا ان نکلم الناس علی قدر عقولهم». باید پرسید که چرا قرآن در بیست و سه سال نازل شد و یکباره نازل نشد؟ دلیل روشن است؛ برای اینکه رابطه تنگاتنگی بین نیازمندیها، فهم مردم و آیات قرآن وجود دارد. ما هم باید همین گونه باشیم ما باید رو در روی مردم سخن بگوییم، ما وقتی از مخاطب خود جدا می شویم و در یک فضای بسته سخن می گوییم و توجهی به مخاطب نداریم، کاملاً روشن است که مخاطب سخن ما را نمی گیرد. با همه این تفاصیل اگر در راه فهم صحیح قرآن دچار آسیب شویم، بازخورد آن نه تنها در فکر و اندیشه خواهد بود، بلکه ممکن است به سطح جامعه هم نفوذ کند.
دکتر جعفر نکونام می گوید: کج فهمی آفت است، بی تردید اگر جاهل به امری باشیم، جهل ما آسیب زننده است. کسی که به آموزه های دینی آشنا نباشد، بی تردید به گناه و آسیبهای اجتماعی رو می آورد. ما در میان آسیب دیدگان اجتماعی به ندرت افراد متدین را می بینیم، هرچه تدین بیشتر باشد، آسیبهای اجتماعی کمترمی شود، گرچه نباید از یاد برد که فهم غلط هم گاهی می تواند مضر باشد. فهم درست از دین است که می تواند جامعه را هدایت کند.




تاریخ انتشار در سایت: ۶ مهر ۱۳۸۹
منبع: / روزنامه / قدس ۱۳۸۹/۶/۳۰
عناوین
رسته: 0