پنجشنبه ۳۱ خرداد ۱۳۹۷
بر خط: 975
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1074 بازدید
زن و سنت‏

«زن و سنت» موضوعى است که طى سال‏هاى اخیر ذهن بسیارى از اندیشمندان و جامعه‏شناسان را به ویژه در جوامع اسلامى و در میان متفکران زن به خود مشغول ساخته است. این موضوع انگیزه طرح مباحثى شده که طراحان آن نسبت به موقعیت زنان در جوامع سنتى و نیمه‏سنتى در دنیاى امروز و با توجه به تغییرات وسیع و شتابنده، حساس و نگران هستند. اما چرا؟
زنان قرن‏ها در جوامع مختلف با سنت‏هاى ملى و قومى خود زیسته و به آن تن در داده‏اند. اگر چه در تاریخ هر از چندى اتفاق افتاده که توده‏هاى زنان گاه همراه و گاه بدون حمایت نخبگان خویش لاک زندگى روزمره را شکسته و در جریان راکد سنت‏ها، موج ایجاد کرده و به تحولات اجتماعى جامعه خود کمک شایانى کرده‏اند، اما جریان حاکم بر زندگى آنها غالباً تن در دادن به رفتارها و عادات اجتماعى غالب بوده است.
این روند البته طى دو سده اخیر تغییر یافته و به تدریج جهان شاهد سنت‏شکنى‏هاى بیشترى از سوى زنان بوده است؛ روندى که به دلیل سیر جوامع به سوى پیشرفت، بهره‏ورى از تجربیات بشرى، طرح مباحث و افق‏هاى نو در اندیشه و عمل جوامع گوناگون و گستردگى ارتباطات و انتقال افکار و رفتارهاى جدید از سویى و دقت نظر زنان بر وضعیت خود با توجه به ارتقاى سطح سواد و آگاهى آنها از سوى دیگر ایجاد شده است. طبیعى است که در چنین روندى سؤال‏هاى زیادى طرح شود و مسیرهاى تازه‏اى مورد پیگیرى قرار گیرد.
اما نگرانى بسیارى از اندیشمندان، جامعه‏شناسان و به ویژه دین‏خواهان آنجا بروز و ظهور جدى مى‏یابد که به افق تار و مبهم پیش رو مى‏نگرند و فضاى گنگ و مه‏آلودى را در انفکاک از سنت‏ها مى‏بینند؛ پس از کندن از سنت‏ها به چه چیز تمسک خواهیم کرد؟ آیا سنت‏ها بخشى از هویت ملى و دینى هر جامعه‏اى را تشکیل نمى‏دهد؟ آیا پشت کردن به سنت‏ها سبب فرو غلطیدن در ورطه فرهنگ‏هاى مهاجم نخواهد شد؟ آیا از این رهگذر، گرفتار بحران بى‏هویتى نمى‏شویم؟ آیا در این روند شخصیت اجتماعى و موقعیت خانوادگى زن و به تبع آن وضعیت اجتماعى و خانوادگى جامعه آسیب نخواهد دید؟
واقعیت این است که جهان به ویژه کشورهاى در حال توسعه و بخصوص ملل اسلامى امروز در جریان چنین تحولات و نگرانى‏ها و در مقابل این سؤالات قرار گرفته‏اند و گریزى از آن ندارند. راه چاره مداقه منطقى و خردمندانه در این باب است که باید از سوى صاحب‏نظران و دین‏پژوهان و البته با حضور جدى طیف‏هاى مختلف فکرى جامعه زنان صورت گیرد.
آگاهان مى‏دانند اگر شرایط پیش‏گفته را یک بحران بدانیم، نقش سنت‏ها و باورهاى غلط در این بحران انکارناپذیر است و مهم‏ترین عامل ایجاد این شرایط، عدم تفکیک میان سنت‏هاى غلط و دین بوده است.
بشر فطرتاً دین‏طلب است. در این حال صفت کمال‏جویى و رشد او در عرصه اندیشه و عمل و دنیا و آخرت نیز صفتى بارز است. پس اگر نتواند میان دینى که به او عرضه مى‏شود با رشد و پیشرفت در زندگى دنیایش تعادل و تعامل ایجاد کند مى‏تواند به دلایل بسیار متعدد گرفتار دنیا و ملموسات و محسوسات آن شود و به توجیه تناقض پیش‏آمده بپردازد. تضاد میان آنچه به نام دین به او عرضه مى‏شود و شرایط رشد در زندگى دنیوى چالش خطرناکى است که اگر دلسوزان و صاحب‏نظران به حل آن نپردازند، انسان امروز در خلأ و نبودِ پاسخ صحیح به اینکه کدام سنت‏ها و باورهاى دینى است و کدام قومى و قبیله‏اى، راه را گم مى‏کند. چنانچه تاکنون بسیار اتفاق افتاده است.
بى‏شک هیچ یک از علماى دین در این روزگار بر همه سنت‏هایى که به نام دین رایج است صحه نمى‏گذارند. باورهاى غلط بخصوص در عرصه زندگى زنان نمود بیشترى داشته و مهم‏ترین عامل فرهنگى ایشان به فرهنگ‏هاى بیگانه بوده است. از همین‏روست که امروزه موضوع «زن و سنت» بحثى قابل توجه است. موضوعى که طى روزهاى 22 تا 25 آبان ماه، دمشق پایتخت سوریه در همایشى بین‏المللى میزبان آن بود و گزارش حاضر ماحصل آن.
* * *


همایش بین‏المللى «زن و سنت» با حضور 15 کشور اسلامى از جمله ایران، یمن، اردن، لیبى، سوریه، افغانستان، بحرین، فلسطین، عراق و... با حمایت وزیر آموزش عالى سوریه توسط مؤسسه مطبوعاتى با نام «اِتانا» (etana) برگزار شد. محل برگزارى این همایش، دانشگاه دمشق بود و کشورهاى فنلاند، کانادا، هلند و آلمان نیز در همکارى با وزارت آموزش عالى سوریه به برپایى آن کمک کرده بودند. این نکته اگر چه محل تأمل دارد و مى‏بایست در مورد مقاصد فرهنگى این کشورها دقت نظر لازم صورت گیرد، اما نمى‏توان منکر فرصت پیش‏آمده بود. جمعى از زنان مسلمان یا حداقل زنانى از کشورهاى مسلمان در این همایش گرد آمده و آزادانه به طرح دیدگاههاى خود پرداختند. حتى نماینده‏اى از یک سازمان غیر دولتى مدافع حقوق مردان در جمع، حضور فعال داشت. از امتیازات برپایى چنین مجامعى همین است که مى‏توان با حضور جدى، فعال و منطقى به طرح درست مبانى و آموزه‏هاى دینى در باره زنان پرداخت و ضمن ارائه چهره پیش روى اسلام، مانع جلوه‏گرى دیدگاههاى غیر دولتى شد. همچنین از فواید وجود محافلى که هر کس بتواند آزادانه و با جسارت لازم نقطه‏نظرات خود را بیان کند این است که شنوندگان از میان همه سخنان و مطالب گفته‏شده امکان گزینش بهترین‏ها را دارند. به ویژه آنکه مدعوین از اندیشمندان و فعالان در موضوع مورد بحث باشند و با برخوردارى از علم و آگاهى در جمع حضور یابند.
آقاى دکتر «هانى مرتضى» وزیر آموزش عالى سوریه این همایش را با سخنان خود افتتاح کرد. وى ابتدا با اشاره به اینکه زنان بزرگى در جهان عرب وجود داشته و دارند و مى‏بایست به عنوان الگو قرار گیرند، از اینکه در بسیارى جوامع در مرتبه دوم و مورد ظلم و ستم هستند، انتقاد کرده و ایشان را کنشگران اصلى براى کسب حقوق برابر دانست.
وزیر آموزش عالى سوریه با اشاره به قانون اساسى آن کشور که حقوق برابر را براى مردان و زنان قرار داده گفت: یکى از ارکان اصلى توسعه پایدار، کسب حقوق برابر انسانى است. اما متأسفانه جنسیت از عوامل تعیین‏کننده سطح افراد و از علل اصلى نابرابرى در توزیع قدرت شده است.
وى تأکید کرد که همه سنت‏ها غلط نبوده و بسیارى از سنت‏ها نیز قابلیت انعطاف و تغییرپذیرى‏هاى مثبت را دارند. چنانچه بعضاً سنت‏هاى رایجى در منطقه مى‏توانند ارتقادهنده یا خلق‏کننده صلح باشند.
دکتر «هانى مرتضى» با اشاره به مشارکت زنان در بخش اقتصادى جامعه و نقش آنها در کسب درآمد براى خانواده بر ضرورت ارتقاى جایگاه زنان تأکید کرد و گفت: باید با ایجاد منطقى برابرى و زمینه درک بهتر براى مردم، از بروز جبهه‏گیرى‏ها و حالات تدافعى در این بحث جلوگیرى شود.
خانم «بوتانا شعبان» وزیر امور فنى و حرفه‏اى سوریه سخنران بعدى این مراسم بود که تحت عنوان «زنان، مذهب و فرهنگ صلح» سخن گفت. اساساً نظر به گرفتارى منطقه به خاطر وجود رژیم اشغالگر اسرائیل و وضعیت حساس سوریه، یکى از محورهاى مهم اکثر سخنرانان صلح و ارائه راهکارهایى براى تحقق آن بود.
خانم «شعبان» بر وجود اصل برابرى در دین تأکید کرده و آن را غیر قابل انکار دانست اما گفت: تفاسیرى که از دین وجود دارد، متفاوت بوده و ملت‏ها بسته به سنت‏هاى خود تعابیرى دارند که بعضاً به نابرابرى میان زن و مرد مى‏انجامد.
وى مدرنیته را از عوامل ایجاد بحران هویت در جوامع اسلامى دانست که در نهایت سبب حاشیه‏نشینى زنان شده و وجود درگیرى‏ها و مناقشات داخلى و خارجى در منطقه و تأثیر مستقیم آن بر زندگى زنان و کودکان را مزید بر این علت عنوان کرد.
«شعبان» در عین حال بر نقش زنان در ایجاد صلح و نیز برقرارى صلح پایدار تأکید ورزیده و از نشانه‏هاى آن، تشکیل سازمان‏هاى غیر دولتى را به این منظور دانست که اکثراً زنان پایه‏گذاران آنان هستند.
وى این تشکل‏ها را زمینه‏اى براى تعامل بین فرهنگ‏هاى منطقه در جهت پیگیرى روند صلح عادلانه دانست.
وزیر امور فنى و حرفه‏اى سوریه گفت: در آموزه‏هاى اسلامى بر دو نکته تأکید مى‏شود: یکى مسئولیت‏پذیرى و دیگرى پاسخگویى در قبال ایمان که این دو هر کدام مى‏توانند مبناى آموزش براى رسیدن به صلح باشند. اما رویکردها در این زمینه متفاوت است و به غیر از رویکرد حقیقى موضوع، نوعى رویکرد محافظه‏کارانه در میان برخى مردان براى حفظ قدرت خود مانع از تحقق صلح مى‏شود و در اینجا برخى تفاسیر از دین نیز به نفع این رویکرد است.
وى خاطرنشان کرد: در مقابل، رویکرد مدرنى نیز وجود دارد که با همه باورهاى موجود در تضاد قرار مى‏گیرد و البته نمى‏تواند در جوامع اسلامى به هدف خود برسد.
دیگر سخنران افتتاحیه، خانم دکتر «معصومه ابتکار» از جمهورى اسلامى ایران بود. وى به وضعیت کنونى زنان اشاره کرده گفت: آنها بین هویت خود و مدرنیته در چالشى اجتماعى قرار گرفته‏اند و متأسفانه بر اثر نگرش‏هاى تحجرگونه و تنگ‏نظرانه تحت لواى سنت از سویى و نگرش‏هاى خودباخته از سوى دیگر آسیب دیده‏اند.
ابتکار تصریح کرد: مدرنیته یک‏سویه براى زنان امروز بحران هویتى را ایجاد کرده که حتى برخى زنان پیشرو و تحصیل‏کرده اگر بخواهند هویت و ارزش‏هاى فردى و اجتماعى خود را حفظ کنند، با چالش‏ها و دشوارى‏هاى فراوانى مواجه مى‏شوند.
وى با بیان اینکه امروز اسلام نگرش کاملاً روشن و عادلانه‏اى را در موضوع زنان ارائه مى‏دهد، از جریان‏هایى که برداشتى محدود و غیر منعطف از دیدگاه اسلامى دارند و نیز جریان مقابل که دچار خودباختگى نسبت به مفاهیم معاصر شده است انتقاد کرد و گفت: این دو جریان هر کدام به نوعى محتوا و روح اسلام را نادیده گرفته‏اند و یکى، با رویکرد خشونت‏آمیز و دیگرى، با رویکردى ناشى از خودباختگى مانع اثبات نظریات روشن، انسانى و صحیح اسلام در جهان امروز است.
دکتر ابتکار افزود: جریان سومى هم وجود دارد که معتقد است در جهان کنونى، اسلام راه تحقق عدالت، مردم‏سالارى، آزادى، حقوق انسانى، صلح عادلانه و پایدار، حفظ محیط زیست جهانى و گفتگو در سطح جهان را فراهم کرده و این راه اسلام متعالى است.
معاون رئیس‏جمهور پیشین ایران با اشاره به اینکه جمهورى اسلامى در دوران دولت اصلاحات پرچمدار گفتگوى تمدن‏ها بوده و رشد جامعه مدنى پشتوانه داخلى مردم‏سالارى و اعتبارى جهانى بوده است گفت: همچنان احساس نیاز شدیدى به بحث و گفتگوى تمدن‏ها و بسط جامعه مدنى در کشورهاى اسلامى و منطقه احساس مى‏شود.
وى با تأکید بر اینکه در جامعه جهانى معادلات ناپایدار صدمات زیادى به اعتماد عمومى وارد کرده و امروز اعتمادسازى براى اصلاح روندهاى ناپایدار کنونى در جنگ و تخریب محیط زیست و سایر ناپایدارى‏ها بسیار ضرورى به نظر مى‏رسد گفت: در واقع جنگ و تخریب محیط زیست دو روى یک سکه‏اند و این درون ناآرام انسان‏هاست که آنها را به درگیرى با یکدیگر و تخریب محیط زیست وادار مى‏کند.
ابتکار گفت: امروز زنان توانمندى‏هاى زیادى را براى ایجاد همگرایى و توسعه و پیشبرد صلح و امنیت در جهان عرضه کرده‏اند. هنر برقرارى ارتباط سازنده، حل و فصل درگیرى‏ها و گسترش فضاى تفاهم و توانمندى آنها در ایجاد شبکه‏هاى مؤثر ارتباطى و گسترش تفاهم و ایجاد صلح بسیار ارزشمند بوده و همین توانمندى‏ها در حفاظت از محیط زیست و جلوگیرى از تخریب منابع جهانى نیز مى‏تواند به کار گرفته شود.
دکتر «معصومه ابتکار» در پایان با اشاره به مبارزات به‏حق مردم فلسطین به ویژه مقاومت جسارت‏آمیز زنان فلسطینى، یکى از ابعاد تحقق صلح را عادلانه و پایدار بودن صلح دانست.
مشاور امور زنان رئیس‏جمهور عراق، خانم «سلما جابو» سخنران بعدى بود که در مورد راهبردهاى ارتقاى مشارکت معنادار زنان در حوزه‏هاى اجتماعى و سیاسى صحبت کرد.
وى در آغاز سخن به تصویر ناعادلانه‏اى که سعى مى‏شود از زنان عرب و مسلمان در جهان ارائه شود اعتراض کرده و تأکید کرد نه اسلام و نه واقعیات موجود هیچ کدام بر چهره عقب‏مانده زن مسلمان صحه نمى‏گذارند.
مشاور رئیس‏جمهور عراق گفت: زنان از حقوق یکسان انسانى در اسلام برخوردارند و متأسفانه تفسیر درستى از جایگاه آنان و دستاوردهاى اسلام براى ایشان ارائه نمى‏شود. این در حالى است که دنیاى غرب قوانین و مقرراتى را که ریشه در سنت‏هاى غلط دارد و مروج نابرابرى هستند، مدرک قرار داده و اسلام را مقصر مى‏شمارد.
وى با اشاره به قانون ارث در اسلام تأکید کرد که این قانون به خاطر مسئولیت اقتصادى مرد در قبال خانواده است. و نیز اشاره کرد که در تاریخ و تمدن کشورهاى منطقه شواهد بسیارى نشانگر برابرى زن و مرد در مقاطعى بوده که متأسفانه آنچنان که باید ثبت و پیگیرى نشده و از جمله هرگز در کتاب‏هاى آموزشى مدارس نیامده است.
«سلما جابو» برابرى را در حقوق اولیه انسانى دانست و بسیج زنان را براى فعالیت‏هاى هماهنگ در این زمینه خواستار شد. در عین حال تأکید کرد که زنان براى کسب برابرى و حفظ آن نباید شبیه مردان شوند و رویکردهاى مردانه در زندگى راه حل مسئله نیست.
مشاور رئیس‏جمهور عراق در امور زنان بحث تروریسم و اتهاماتى که به اسلام در این زمینه از ناحیه غرب وارد مى‏شود را مسئله مشابهى مانند نگاه غرب به موضوع زن و اسلام دانسته و تأکید کرد بانیان تروریسم از نقاط مختلف دنیا بوده‏اند اما اینک همه به سوى اسلام نشانه‏گیرى کرده‏اند. در حالى که وقتى در تاریخ از تهاجم گروهى که مسیحى بوده‏اند یاد مى‏شود، موضوع به نام دین ره‏گیرى نمى‏شود.
وى قاطعانه نسبت تروریسم به اسلام را رد کرد و مسلمانان را جمعیت باایمانى خواند که قربانى ترور هستند و البته کسانى از میان آنها با اتخاذ رویه‏هاى غلط سنتى قومى و قبیله‏اى سبب شده‏اند که چنین تهمتى به اسلام زده شود.
از نظر «سلما جابو» زنان به خاطر صدماتى که جنگ، مناقشات، درگیرى‏ها و تروریسم به خانواده وارد مى‏آورد، بیش از همه نگران صلح هستند و بنابراین باید از موضع زنانه و با دلسوزى و دقت نظر خاصى خود وارد عرصه مبارزه شده و براى صلح پایدار تلاش کنند.
وى در خاتمه اضافه کرد در حالى که اسلام دینى عدالت‏طلبانه و مردم‏سالار است ما شاهد ظلم و بى‏عدالتى هستیم و مى‏بایست حرکت فراگیرى را براى اثبات خود و هویت خویش در جهت تحقق صلح و آرامش آغاز کنیم.
مجموعه سخنرانى‏هایى که در بخش اول همایش ارائه شد، حاکى از نوعى اعتماد به نفس در میان زنان مسلمان بود. چه آنان که در دولت‏هاى اسلامى مانند سوریه و عراق صاحب کرسى وزارت و مشورت بودند و چه خانم‏هاى محجبه‏اى که در پایان هر سخنرانى از میان جمع به طرح مباحث جامعه زنان مسلمان دنیا یا کشور خود پرداخته و مصرانه مى‏خواستند که براى دفاع از اسلام و گسترش آن مرز، سنت‏ها و باورهاى غلط با اسلام اصیل مشخص و بازشناسانده شود.
براى کسانى که طى دو دهه اخیر در کنفرانس‏هاى بین‏المللى مسیر حرکت و نحوه حضور زنان مسلمان را دنبال کرده‏اند جاى مسرت است که روند رو به تکاملى از هویت فردى، ملى و دینى، همچنین ایجاد و تقویت اعتماد به نفس در میان زنان مسلمان به چشم مى‏خورد.
شاید در مجامعى که بیست و اندى سال پیش برگزار مى‏شد فقط زنان ایرانى و معدود کشورهایى مظلومانه بر مسلمانى خویش افتخار مى‏کردند و نمایندگان سایر کشورها براى طرح خود هر چه بیشتر بر گرایش‏هاى غربى تأکید مى‏ورزیدند. این وضعیت البته یک دهه پیش در چهارمین کنفرانس جهانى زن دگرگون شد و با راهبرى زنان ایرانى، بانوان سایر کشورهاى اسلامى - ابتدا با تردید و به تدریج با قاطعیت - بر مواضع خود اصرار ورزیدند. اما آن روزگار نیز تفاوت قابل محسوسى میان هیئت‏هاى دولتى و غیر دولتى به چشم مى‏خورد که این تفاوت اینک به نظر مى‏رسد کاهش یافته و اسلام به عنوان یک هویت و حفاظ مى‏تواند عامل شناسایى زنان مسلمان جهان قرار گیرد. نزدیکى دیدگاههاى سخنرانان دولتى و غیر دولتى در همایش بین‏المللى زن و سنت در دمشق واقعیتى خوشایند بود که مى‏بایست مورد پیگیرى قرار گیرد.
کاملاً روشن است که اینک مى‏توان اسلام را به عنوان نقطه اشتراک جامعه زنان کشورهاى منطقه دنبال کرد و در حالى که سال‏ها تلاش شد اسلام نقطه افتراق ما قرار گیرد، امروز زمینه لازم براى این مهم فراهم شده است. مهم‏تر اینکه به نظر مى‏رسد زنان علاقه‏مندند اسلام را هویت ملى و منطقه‏اى خود قرار دهند و از این محمل با استحاله فرهنگى و سیاسى و بحران هویتى که بر سر راه آنان گسترده شده مقابله کنند.
اما بى‏شک لازمه تداوم این روند و این اتفاق میمون، تحمل یکدیگر و احترام به عقایدى است که در چارچوب این مباحث مطرح مى‏شود و زنان هر کدام بسته به شرایط ویژه کشور خود و شدت و ضعف فشارى که از ناحیه سنت‏هاى غلط به نام اسلام بر آنها وارد مى‏آید به جریان بحث و حرکت جمعى مى‏پیوندند.
متأسفانه در برخى کشورها این فشارها بسیار زیاد است. خانم «زهرا مرادى» از کشور بحرین از افراد اصالتاً ایرانى بود که پدربزرگش 150 سال پیش به بحرین مهاجرت کرده و او اینک یک بحرینى محسوب مى‏شد. فارسى را با لهجه عربى سخن مى‏گفت و از «مرکز حقوق انسان» در همایش زن و سنت شرکت کرده بود. این مرکز چهار سال پیش در بحرین ایجاد شده و هدف اصلى آن احقاق حقوق افراد به ویژه زنان است.
خانم «مرادى» مى‏گفت: مردم بحرین اغلب متدین هستند و شرع اسلام را قبول دارند ولى یکى از مشکلات عمده این است که براى زنان قوانین مدون و مصوبى وجود ندارد و مثلاً در مواردى مثل طلاق، قضات هر گونه که بخواهند حکم مى‏دهند. احکامى که متأسفانه اغلب به ضرر زنان است. مثلاً زنانى که از شوهران‏شان کتک مى‏خورند و در عسر و حرج هستند، آنقدر بلاتکلیف مى‏مانند تا با حداقل‏ها راضى به طلاق شوند و کسى از حقوق ایشان دفاع نمى‏کند. یا مثلاً سن خاصى براى اینکه فرزندان آنها به منظور ماندن نزد پدر یا مادر بتوانند خود تصمیم بگیرند وجود ندارد و در هر محکمه‏اى به یک نوع اتفاق مى‏افتد. بنابراین براى تدوین و تصویب قانونى تحت عنوان «قانون احکام اُسرة» یعنى «قانون خانواده» تلاش مى‏کنند.
وى یادآور شد در این مسیر و با این قانون پیشنهادى مخالفت‏هاى زیادى صورت گرفته، اما اخیراً با پیگیرى‏هاى جدى مشروط بر اینکه حضرت آیت‏اللَّه سیستانى با موضوع موافقت نمایند، بارقه‏هاى امیدى ایجاد شده است.
خانم زهرا مرادى زن محجبه، باوقار و معتقدى بود که شبهه غربزدگى یا بى‏هویتى و استحاله بر او بار نمى‏شد، اما به ناچار مى‏بایست براى مبارزه با سنت‏هاى غلط با نگرانى و تأسف به شرایطى اشاره کند که زنان براى کسب حقوق شرعى و اسلامى خود در رنج و فشار قرار گرفته‏اند.
او مى‏پرسید: آیا به راستى در دنیا و روزگارى اینچنین، نیرو و توان زن مسلمان مى‏بایست در این مسیر به کار گرفته شود یا کسب مدارج بالاى علمى و مدیریتى و اقتصادى براى اثبات وجود ظرفیت‏هاى قابل توجه از لیاقت و درایت در جهان اسلام؟
«مرادى» البته از اینکه بالاخره مى‏توان با پادرمیانى یک عالم شیعه مسئله را حل کرد خشنود بود.
اولین سخنران بخش دوم همایش، دکتر «حسین شهادة» از روحانیون شیعه سوریه بود که مورد استقبال قرار گرفت. وى که صاحب امتیاز و مدیر مجله «معارج» است در این سخنان به جان کلام قرآن اشاره کرد که براى انسان‏ها اعم از زن و مرد هیچ گونه برترى نسبت به یکدیگر قرار نداده و آنها را در حقوق انسانى برابر دانسته است.
دکتر «شهادة» اما در مورد تفاسیرى که از آیات قرآن کریم صورت گرفته به این سؤال اشاره داشت که این تفاسیر آیا الهى است یا بشرى؟ و از این‏رو معتقد بود که در باره بسیارى از آنها نمى‏توان به قطعیت رسید و هر برداشتى را مطابق با اهداف این کتاب آسمانى دانست. بنابراین به ویژه در مورد موضوع زن و قرآن که در عصر حاضر موضوع بسیار حساس و مورد توجهى است مى‏بایست با دقت نظر عمل کرد.
این روحانى شیعه همچنین موضوع آزادى زن و حدود و ثغور آن را از موارد مهمى دانست که باید بررسى شود و کارشناسان و صاحب‏نظران اسلامى به آن بپردازند تا مورد سوء استفاده دیگران قرار نگیرد.
متأسفانه سخنان «شهادة» که از جنبه‏هاى فلسفى نیز برخوردار بود به صورت مکتوب به انگلیسى ترجمه نشده و مترجم همزمان همایش نیز نتوانست آن را به خوبى ترجمه و انتقال دهد.
دکتر «شهادة» که بیش از سى سال است به ایران رفت و آمد و با زبان فارسى آشنایى دارد، نسبت به انقلاب اسلامى ایران بسیار علاقه‏مند و مشتاق بود. او تأکید داشت که گفتگو و تبیین احکام نورانى قرآن کریم بدون تأثیرپذیرى از باورهاى غلط و تفاسیر غیر اصیل، بهترین راه گسترش و تعمیق آموزه‏هاى دینى اسلام است.
در این همایش، خانم‏ها از کشورهاى مختلف مثل لیبى، یمن، اردن و غیره ضمن بیان نقطه نظرات خود در باره مسائل کلى زنان در جهان اسلام، به قوانین کشور متبوعه نیز اشاره و در باره آنها توضیح مى‏دادند. به عنوان مثال خانم «اعزا کامل مقهور» از لیبى به موضوع تابعیت از همسر در قوانین کشورش پرداخت که زنان لیبیایى در صورت ازدواج با مردان غیر عرب نمى‏توانستند تابعیت لیبیایى خود را حفظ کنند اما زنان غیر عرب که با مردان لیبیایى ازدواج مى‏کردند مى‏توانستند فرزندان خود را از تابعیت لیبیایى برخوردار سازند.
وى گفت: در این باره تلاش‏هاى زیادى صورت گرفته و در خصوص امکان دو ملیتى بودن اصلاحاتى انجام شد، اما متأسفانه عدم آگاهى زنان از وجود چنین قانونى سبب تداوم مشکلات قبلى در این زمینه است.
وى بر لزوم ارتقاى سواد حقوقى زنان تأکید مى‏کرد و البته این موضوع مورد نظر و سبب نگرانى بسیارى از بانوان شرکت‏کننده از کشورهاى مسلمان و عرب بود.
خانم «نهاد ابوالکمسان» از مصر و بنیانگذار مرکز حقوق زنان آن کشور از نابرابرى‏هاى قانونى در منطقه ناخشنود بود و براى وضعیت زنان فلسطینى از جمله موضوع تابعیت ایشان و نرخ بالاى بى‏سوادى ابراز نگرانى مى‏کرد. او اعتقاد داشت زنان منطقه در بسیارى موارد در بند قانونگذارى‏هاى قومى گرفتار هستند.
«ابوالکمسان» با اشاره به اینکه برخى دولت‏ها در منطقه با ارائه تصویرى نادرست از خود در گسترش تروریسم مقصرند و بهانه به دست کشورهاى غربى مى‏دهند به تأثیرگذارى مسلک وهابى بر نگرش آنها تأکید کرده و گفت: وهابى‏گرى و نگرش‏هاى عقب مانده سبب فرار مردم از دین مى‏شود و زنان بیشترین هزینه‏هاى گزاف خطاهاى مسئولان خود را مى‏پردازند.
آقاى «آنتوان مصلح» از کلیساى کاتولیک سوریه نیز طى سخنانى به برابرى زن و مرد از نظر خداوند اشاره کرد و گفت: حتى اگر خلقت حوا را بخشى از وجود آدم بدانیم این تنها نشانه تعلق زن و مرد به یکدیگر و بیانگر حس تعلق انسانى است. اما متأسفانه با تفاسیر نامناسب این موضوع را دلیل برترى تلقى کرده و قانونگذارى را بر مبناى آن قرار مى‏دهند.
«آنتوان مصلح» معتقد بود که در حال حاضر عدم توانایى میان استناد به دین و امر قانونگذارى وجود دارد.
در آخرین روز از همایش، خانم «فاطمه اشرفى» از انجمن ایرانى حامى که براى زنان آسیب‏دیده از مناقشات مسلحانه مانند زنان افغانستان و عراق تلاش مى‏کند، سخنرانى کرد. وى به بیان تأثیرات سوء و منفى این مناقشات و درگیرى‏ها از جمله آوارگى در
زندگى زنان و کودکان پرداخت و عواقب این حوادث را مانند افتادن زنان و دختران به دام قاچاقچیان زن گوشزد کرد.
وى یادآور شد زنان در جنگ‏ها قربانى عملیات روانى دشمن علیه نیروهاى خودى شده و تجاوز به آنها همواره به عنوان سلاحى براى نابودى هویت رقیب و تضعیف روحیه آنها به کار گرفته شده است.
«اشرفى» خواستار ارائه راهکارهاى جدى براى صلح پایدار و تلاش زنان منطقه در این جهت شد.
در اینجا لازم است از خانم «ناتالى حق‏وردیان» مترجم ایرانى و همراه انجمن حامى که از اقلیت ارامنه کشور بوده و با دقت و تعهد سخنرانى‏هاى همایش را دنبال و با دیگر شرکت‏کنندگان ایرانى همکارى صمیمانه داشت تشکر کرد.
ناگفته نماند که تعدادى از سخنرانان در این اجلاس به بیان و تشریح معاهدات و کنوانسیون‏هاى بین‏المللى در موضوع حقوق بشر و زنان پرداخته و خواستار اجرا یا ضمانت اجراى این تعهدات مى‏شدند.
* * *
در حاشیه متن‏
ارائه گزارشى از کنفرانس بین‏المللى «زن و سنت» شاید بیش از آنکه گزارشى از یک رویداد بین‏المللى براى زنان جهان اسلام و عرب باشد، بهانه‏اى است تا بدانیم رویکردهاى روز به موضوع زن در منطقه چگونه است، برخورد زنان با موضوع به چه نوع است و جایگاه اسلام و تفکرات اسلامى در چه مرتبه‏اى است.
بهتر است بدانیم اینک زمان پاک کردن صورت مسئله گذشته و موضوع «زن و سنت» مطرح و از درجه حساسیت بالایى برخوردار است. بى‏گمان در حرکت جهانى زنان مسلمان، انقلاب اسلامى ایران بیشترین نقش را داشته و حتى اگر زن ایرانى در این مجامع حضور نیابد و به تبع این عدم حضور سخنى از ایران و انقلاب اسلامى به میان نیاید، باز هم تأثیرات انقلاب ما انکارناپذیر است. بنابراین با تأکید بر لزوم حضور ایرانى‏ها - دست‏کم براى بیدارى حافظه تاریخى شرکت‏کنندگان - این حضور براى ما روشن مى‏کند که در دنیاى کنونى مى‏بایست به مسائلى چون مردم‏سالارى، پیشرفت، آگاهى‏هاى حقوقى و توسعه پایدار در زندگى زنان توجه داشته باشیم و نادیده انگاشتن اینها به منزله عدم طرح‏شان نخواهد بود. از این‏رو وظیفه داریم با طرح این موضوعات و روشن ساختن رابطه آنها با اسلام پاسخگوى اقتضائات جهان امروز باشیم. خاموشى ما و عدم تفحص در این قبیل مطالب و سؤالات تنها نتیجه‏اى که خواهد داشت میدان‏دارى کسانى است که اسلام را در دایره نیازها و اهداف خود تفسیر مى‏کنند.
خوشبختانه زنان ایرانى در حال حاضر نقاط اشتراک فراوانى با زنان سایر کشورهاى اسلامى دارند که از آن جمله تبلیغات سوء علیه ایشان در رسانه‏هاى غربى است و مى‏توان از این وضعیت به نفع همگرایى آنها بهره برد.
نکته قابل تأمل دیگر اینکه، در دهه‏هاى پیش نقطه تمایز و جدایى زنان جهان اسلام و غرب در رویکردهاى متفاوت خود، اعتقاد به اسلام به شمار مى‏رفت و نشانه این تمایز، استفاده از حجاب یا عدم استفاده از آن بود، اما اینک بسیارى از زنان بى‏حجاب نیز مسلمان بودن را هویت خود در دوران بحران هویت و در مقابله با تهاجمات فرهنگى، سیاسى و حتى نظامى مى‏دانند. باحجابى و بى‏حجابى امروز دیگر نشانه دورى و دشمنى نیست و آنها متوجه ضرورت اتحاد و همبستگى میان خود شده و از این وضعیت مى‏بایست بهره‏ورى لازم را برد. اگر چه ما به حجاب به عنوان نص صریح قرآن کریم معتقدیم اما باید بدانیم که التزام به حجاب نیازمند مراتب بالاى ایمانى است و قطع ارتباط، گفتگو و هم‏اندیشى ما با زنان مسلمان بى‏حجاب ثمره‏اى جز نزدیکى بیشتر آنها به سلیقه‏ها و دیدگاههاى غیر اسلامى و سد راه افزایش تمایل ایشان به اسلام نخواهد بود. البته روشن است که حساب این قبیل زنان از میان جامعه اهل فکر، تحصیل‏کرده و فعال در امور اجتماعى و سیاسى با زنان یکپارچه غربى شده و بى‏هویت جهان عرب که تصاویر آنها را مى‏توان در کانال‏هاى متعدد ماهواره‏اى مشاهده کرد، جداست.
از سوى دیگر، نکته قابل توجه، حرکتى است که براى درک بهتر اسلام و تفاسیر روشن از اهداف قرآن کریم در میان زنان مسلمان ایجاد شده و بى‏شک این زنان ایرانى هستند که مى‏توانند با پشتوانه تحول عظیمى چون انقلاب اسلامى، دیدگاههاى حضرت امام خمینى (ره) و حضرت آیت‏اللَّه خامنه‏اى در این موضوع و نیز تجارب درخشانى در تدوین و تصویب قوانین مربوط به زنان و خانواده مانند ازدواج و طلاق، از رهبران این حرکت در جهان باشند. در این حال البته بسى جاى تأسف است که در میان اقشارى از زنان ایرانى روندهاى خرافى، مصرفى و سطحى به چشم مى‏خورد که در برخى موارد و مناطق رو به تزاید است.
نگاه عمیق‏ترى به تحولات جهان اسلام بیندازیم و بیش از این احساس وظیفه براى حضور کارشناسانه و فعال در موضوع زن، اسلام، سنت و آینده پیش رو، داشته باشیم.


تاریخ انتشار در سایت: ۶ دی ۱۳۸۹
نقش ها
نویسنده : فریبا‏ ابتهاج
عناوین
رسته: 0