چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶
بر خط: 3153
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1482 بازدید
کابوسی برای انحصار طلبان خبری

راه اندازی شبکه تلویزیونی الجزیره در سال ۱۹۹۶ میلادی، افق های جدیدی را در میان مخاطبان میلیونی ساکت عرب گشود. سال ها بود که شبکه های تلویزیونی عرب به یمن حمایت های دولتی توانسته بودند تحمیق توده های عربی را تعمیق بخشند، اما با شکل گیری این شبکه تلویزیونی در کشور قطر، روایت جدیدی از اطلاع رسانی در میان دولتمردان سیاسی عرب، روشنفکران و مخاطبان عادی شکل گرفت و این گونه بود که رسانه های گروهی آمریکایی و اروپایی نیز انحصار خبری خود را در میان کشورهای منطقه از دست دادند. به همین خاطر باید گفت راه اندازی شبکه تلویزیونی الجزیره برای تمامی انحصار طلبان خبری جهانی، کابوسی واقعی بود.

تجربه بمباران دفتر تلویزیونی الجزیره در کابل و بغداد توسط آمریکایی ها نشان داد که آنها چقدر از راه اندازی چنین شبکه تلویزیونی در منطقه خشمناک هستند.

برای ارزیابی از فراز و نشیب شکل گیری این شبکه تلویزیونی، رویکرد آن در طول دو جنگ اخیر منطقه و سایر موارد مرتبط با این شبکه، گفتگویی را با محمد حسن بحرانی، خبرنگار عراقی تلویزیون الجزیره در تهران انجام دادیم که در پی می آید. لازم است گفته شود که سعی بر این بود که با مسئول دفتر تلویزیونی الجزیره این گفتگو صورت گیرد که به خاطر عدم حضور او در ایران این گفتگو امکان پذیر نشد، معاون وی نیز طی هر بار تماس تلفنی، معاونت خود در دفتر شبکه تلویزیونی الجزیره را تکذیب کرد!


* شبکه الجزیره براساس چه نیازی در قطر شکل گرفت؟
- دولت قطر با روی کار آمدن امیر جدید قطر(شیخ حمد) در سال ۱۹۹۵ میلادی و تحولات سیاسی کشور قطر، به ناچار شبکه ماهواره ای الجزیره را راه اندازی کرد. بدین ترتیب کشور قطر که شاید از نگاه گروه زیادی از مردم جهان و منطقه شناخته شده نبود، جایگاه خاصی را در بین توده های مردم جهان پیدا کرد. البته نباید کتمان کرد مهمترین فایده آن از نظر تبلیغاتی، افزایش جایگاه سیاسی و اجتماعی کشور قطر در منطقه و جهان بود.

* آیا شبکه تلویزیونی الجزیره الگوی غربی، سی.ان.ان. یا بی.بی.سی. در منطقه است؟
- بله، شبکه تلویزیونی الجزیره در منطقه خاورمیانه از نظر شبکه ماهواره ای بدون رقیب است، اما سی.ان.ان. شبکه ماهواره ای جهانی است، الجزیره به عنوان یک شبکه اطلاع رسانی، هم اینک در صدر شبکه های تلویزیونی منطقه قرار دارد. به عبارت دیگر بین شبکه تلویزیونی الجزیره و شبکه های تلویزیونی منطقه فاصله زیادی وجود دارد.

* الجزیره در طول دو جنگ اخیر منطقه به هواداری از طالبان و صدام اشتهار یافته بود. نظر شما چیست؟
- موضوع جنگ اخیر در عراق و افغانستان تفاوت چشمگیری با هم دارند و هر کدام باید به طور مستقل مورد بحث قرار گیرند. موضع گیری شبکه تلویزیونی الجزیره در افغانستان، یک واقعیت ملموس بود. چرا که تا قبل از سقوط رژیم طالبان در افغانستان، تنها شبکه تلویزیونی ماهواره ای در کابل تنها دفتر این شبکه بود و اتفاقاً این پرسش به طور مکرر مطرح شده که چرا الجزیره در افغانستان تنها ماند؟
در پاسخ به این پرسش، می توان این گونه گفت که در رژیم طالبان، چون باور این بود که کار و یا نگاه به تلویزیون حرام است، لذا به هیچ کس اجازه ندادند که در افغانستان کار خبری بکند و این مسئله به قبل از جنگ افغانستان برمی گردد.
به هر حال از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۱ میلادی یعنی دو سال قبل از جنگ در افغانستان، دفتر شبکه تلویزیونی الجزیره در کابل مستقر بود و اتفاقاً شبکه تلویزیونی سی.ان.ان هم در افغانستان دفتر خود را دایر کرده بود. ولی قبل از وقوع ۱۱ سپتامبر، شبکه تلویزیونی سی.ان.ان دفتر خود را در کابل تعطیل کرد و فقط دفتر تلویزیونی الجزیره به عنوان تنها رسانه فراگیر جهانی در افغانستان باقی ماند.
بدیهی است وقتی یک مؤسسه اطلاع رسانی یا خبرپراکنی، دفتری را در کشوری احداث می کند، باید روابط دوستانه ای نیز با مسئولان رسمی آن کشور برقرار کند، بنابراین مسئله مهمی که حائز اهمیت است، این که وقتی رژیم طالبان متوجه شدند که تمامی رسانه های منطقه ای و جهانی کار خود را در کابل تعطیل کرده اند، لذا تصمیم گرفتند که به دو شبکه تلویزیونی الجزیره و سی.ان.ان مجوز فعالیت بدهند و این در حالی بود که برخلاف تعطیلی دفتر سی.ان.ان. شبکه تلویزیونی الجزیره مصمم شد که کار خود را در کابل دنبال کند.
علیرغم این تصمیم وقتی رویداد ۱۱ سپتامبر در آمریکا اتفاق افتاد، خبرنگار شبکه تلویزیونی الجزیره، در کابل تنها بود و لذا این خبرنگار به عنوان خبرنگار جهانی در کابل مشهور شد.
البته به باور برخی از سیاستمداران در جهان، افرادی که در شبکه تلویزیونی الجزیره و یا در افغانستان کار می کردند، کار و گزارش های خبری آنها به نوعی در دفاع از طالبان بود، طبیعی است وقتی یک رسانه جهان اسلام در مقابل تجاوزایستادگی می کند، بی گمان باید هزینه آن را هم بپردازد. بنابراین قانون، کار خبری شبکه تلویزیونی الجزیره بیشتر در جهت حرفه ای بودن کار است و البته از نظر من این نوع نگرش ها به الجزیره نوعی تهمت است که سایرین به این شبکه اطلاع رسانی زده اند. مسلماً کسی که کار حرفه ای روزنامه نگاری و خبری را دنبال می کند، این حقیقت را در مورد شبکه تلویزیونی الجزیره درک می کند. به هر حال هرخبرنگار حرفه ای در محیط کارش با دیگران، دارای روابطی است و خبرنگاران شبکه تلویزیونی الجزیره نیز باید این رابطه کاری را با طالبان برقرار می کردند، همان طور که بعدها «تیسر علیونی» خبرنگار الجزیره در کابل را به عنوان عضو القاعده معرفی کردند، ولی بعدها ثابت شدکه این، اتهامی بیش نیست.
در عراق نیز رفتارها این گونه بود، هم اینک ما در میان دولت های دموکراتیک کار می کنیم، لذا طالبان و رژیم صدام حسین هر دو نمادی از دیکتاتوری محض هستند، پس هر خبرنگاری باید کار خود را به طور حرفه ای انجام دهد.
در بعضی مواقع و یا در اوضاع سیاسی بعضی دولت ها، چون آزادی بیان و اطلاعات وجود ندارد، باید دراین موارد، ملاحظه چنین دولت هایی را نمود. حال اگر بخواهیم این ملاحظه کاری را به دفاع از آنها تعمیم دهیم، دچار اشتباه شده ایم. البته شاید عده ای این گونه تصور کنند، ولی من این نگاه را نمی پسندم، چون خود من تبعه عراق هستم و شرایط کار حرفه ای شبکه تلویزیونی الجزیره را در وضعیت پیچیده کشور عراق به خوبی درک می کنم.
پس شبکه تلویزیونی الجزیره به آنچه اعتقاد دارد حرفه ای بودن روابط و ضوابط و رعایت اصل بی طرفی در هر موضوع خبری است، لذا ما فقط اخبار را به مخاطبان انتقال می دهیم و نه حمایت از یک نگرش سیاسی یا دفاع از یک رژیم سیاسی را.

* شبکه تلویزیونی الجزیره چقدر توانسته مخاطبان منطقه خاورمیانه را به خود جذب کند؟
- شبکه تلویزیونی الجزیره اولین شبکه خبری فعال در خاورمیانه است و براساس آمارهای موجود و طی نظرسنجی اخیر، ۶۹ درصد بینندگان عرب به شبکه تلویزیونی الجزیره توجه دارند و حدود ۳۱ درصد دیگر شبکه های تلویزیونی عربی را دنبال می کنند.
این شبکه تلویزیونی در برخی از برنامه ها، حدود ۱۰۰ میلیون تماشاگر را با خود همراه دارد، این برنامه ها اغلب شامل گفتگوهای تلویزیونی است که از آن میان می توان به برنامه های تلویزیونی الحوار المفتوح و بلاحدود اشاره کرد.

* ویژگی انحصاری شبکه خبررسانی الجزیره در چه چیزی نهفته است، سرعت انتشار خبر یا انتقال صحیح خبر؟
- یکی از مهم ترین ویژگی شبکه تلویزیونی الجزیره، انتقال اخبار دقیق است. به عنوان مثال از ۷ سال پیش تاکنون، هر خبری که از ایران مخابره کرده ایم، تا کنون تکذیبیه ای از آن به دست ما نرسیده است.
دومین عامل، سرعت انتشار اخبار است، در جنگ عراق و آمریکا، بینندگان تلویزیونی خود به خوبی می توانند قضاوت کنند که شبکه تلویزیونی الجزیره، در صدر شبکه های خبری فعال قرارداشت. سومین مسئله بی طرفی در انتشار اخبار است به طور مثال ما از بحران اخیر در ایران نیز دهها گزارش خبری و گفتگوی تلفنی انعکاس دادیم، در تمامی این گزار شهای خبری تلاش این بود که این مسئله صرفاً داخلی ایران را به مخاطبان خود پوشش دهیم و هیچ موضع گیری نسبت به اخبار آن نداشتیم.

* چرا آمریکایی ها نسبت به شبکه تلویزیونی الجزیره با بدگمانی رفتار می کنند؟
- علت ناراحتی آمریکا از شبکه تلویزیونی الجزیره کاملاً مشخص است، چون رسانه های جهانی قبلاً به نحوی در حیطه قدرت آنها قرار داشت و به عبارت دیگر ۹۰ درصد رسانه های گروهی رفتار سیاسی و خواست دولتمردان آمریکایی را دیکته می کردند. علاوه بر آن برای شبکه خبری سی.ان.ان. یک رقیب جهانی پیدا شده بود. همچنین در طول سال های اخیر آمریکایی ها و انگلیسی ها که انحصار تبلیغات سیاسی جهان را در اختیار داشتند، با حضور شبکه تلویزیونی الجزیره در جنگ افغانستان احساس کردند که انحصار خبری و تبلیغاتی به نحوی از دستشان خارج شده است و این شبکه نوپای تلویزیونی الجزیره بود که این کار را با غول های رسانه ای آمریکا و انگلیس انجام داده بود. در آن زمان شبکه تلویزیونی الجزیره در افغانستان با ۵ سال سابقه به مقابله با انحصار خبری سی.ان.ان شتافته بود. پس حرکت تلویزیونی الجزیره به زیان آنها تمام می شد. به همین خاطر وقتی شبکه تلویزیونی الجزیره در افغانستان و عراق توانست صدای مظلومیت مردم را انعکاس دهد، مورد خشم آمریکایی ها قرار گرفت، بنابراین بمباران دفاتر شبکه تلویزیونی الجزیره در کابل و بغداد هم ناشی از این عصبانیت آمریکایی ها بود.

* آیا راه اندازی شبکه های دیگر تلویزیونی عربی، توانسته مخاطبان شما را جذب کنند؟
- تا حدی، این مسئله شاید تا حدی به کار شبکه تلویزیونی الجزیره لطمه وارد کند، ولی باعث رقابت خبری بین شبکه های تلویزیونی می شود. این مسئله موجب می شود تلاش های حرفه ای ما بیشتر شود، هر وقت یک شبکه تلویزیونی عربی جدید تأسیس می شود، احساس خوشحالی به ما دست می دهد. ولی باید این حقیقت را پذیرفت که تاکنون شبکه های ماهواره ای عربی نتوانسته اند به جایگاه شبکه تلویزیونی الجزیره از نظر تعداد مخاطبان دست یابند.

* چرا برخی از کشورهای منطقه از حضور دفتر الجزیره در کشور خود هراس دارند؟
- کار اطلاع رسانی شبکه تلویزیونی الجزیره در نوع خود جدید است، ما هنوز عادت نکرده ایم که در مورد رئیس جمهور یک کشور می توان انتقاد کرد. البته شبکه تلویزیونی الجزیره این نوع نگرش را در بین توده های عرب شکست و مسئولان دولتی و رؤسای جمهور برخی از کشورهای عربی را به چالش کشاند، ولی چون آنها تحمل چنین نوع آزادی بیان در شبکه تلویزیونی الجزیره را نداشتند، از شکل گیری دفاتر آن جلوگیری کردند.

* کدام کشورهای عربی تا کنون از ایجاد دفاتر شبکه تلویزیونی الجزیره ممانعت کرده اند؟
- در کشورهای حوزه خلیج فارس و خاورمیانه، در کشور اردن مدتی دفتر الجزیره بسته بود، ولی دوباره بعد از مدتی وقفه بازگشایی شد و البته هنوز کشورهایی چون کویت و عربستان، اجازه بازگشایی دفتر شبکه تلویزیونی الجزیره را نداده اند.

تاریخ انتشار در سایت: ۲۹ بهمن ۱۳۸۲
منبع: / روزنامه / همشهری ۱۳۸۲/۱۱/۲۹
نقش ها
نویسنده : محمد حسن بحرانی
عناوین
رسته: 3