سه‌شنبه ۳۱ مرداد ۱۳۹۶
بر خط: 3238
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

516 بازدید
نقشه ای برای همگرایی

یکی از مشکلات پژوهشی کشورمان، پراکندگی و نبود هدف مشخص در فعالیتهای تحقیقاتی است. در همین راستا طرح هدفمندی پایان نامه های دانشجویی با انگیزه روشن کردن خطوط حرکتی در مسیر پژوهش برای پیشرفت کشور، در گام اول به تصویب شورای عالی عتف رسید و به دانشگاه ابلاغ شد، اما برخی از معاونان پژوهشی دانشگاه ها نسبت به روشن نبودن جزئیات طرح و کلی بودن موضوعات مطرح شده، انتقاداتی داشتند. برای پاسخ به این پرسش ها و بررسی جزئیات طرح هدفمندی پایان نامه ها با دکتر محمد مهدی نژاد نوری، معاون پژوهشی و فناوری وزیر علوم و دبیر شورای عالی عتف کشور گفتگو کرده ایم که مشروح آن در ادامه می آید:

* در آغاز در خصوص جزئیات و چرایی تدوین طرح هدفمندی پایان نامه ها بفرمایید؟
** سال گذشته در چهارمین جلسه شورای عالی عتف، سندی با مشخص کردن اولویتهای پژوهشی کشور به تصویب رسید که این سند برابر قانون به همه دانشگاه ها ابلاغ شد. در قانون بودجه نیز آمده کسانی که از اعتبارات سرفصل پژوهشی و فناوری کشور استفاده می کنند، باید موضوعات تحقیقاتی خود را بر اساس سیاستها و اولویتهای مصوب شورای عالی عتف انجام داده و هر سه ماه نیز به وزارت علوم گزارش کار بدهند.

* این روند در حال حاضر انجام می شود؟
** این را ابلاغ کردیم اما سرانجام در دانشگاه ها و مراکز علمی موضوعاتی از قبل به عنوان سرفصل های پژوهشی آغاز شده است. ببینید، طرحهای مصوب این طور نیست که کلید یکی را بزنیم، خاموش شود و دیگری را روشن. اجرای کامل این طرح، به زمان نیاز دارد تا دستگاه ها با هم هماهنگ شده و براساس اولویتهای ابلاغی کارهایشان را سامان دهند. اما در این راستا، کارها در حال شکل گیری است اعم از پروژه های تحقیقاتی دانشگاه ها و پروژه های تحصیلات تکمیلی دانشجویان ارشد و دکتری و یا حتی اعطای گرنت پژوهشی که توسط دانشجویان به بعضی از اساتید داده می شود، که در این باره اولویت ها مشخص شده است. علاوه بر این مصوبه، حدود 10 کمیسیون شورای عالی در موضوعات مختلف، هر کدام با همکاری و همراهی کلیه دستگاه های اجرایی ذی نفع در حال استخراج و طراحی چندین پروژه بزرگ ملی مورد نیاز کشور هستند که باید روی آن فعالیتهای آموزشی و پژوهشی انجام شود.

* این پروژه ها مشخص شده اند؟
** قرار است در در دوره بعد به تصویب شورای عالی عتف رسیده و ابلاغ شود. ما در این طرح، به دنبال هدفی مشخص تر و دقیق تر حرکت می کنیم که نتایج فعالیتهای پژوهشی در راستای تأمین اهداف کلی نظام باشد.

* پشتوانه های اجرایی این طرح چیست؟
** دراین باره از برخی مشوق ها و محدودیتها استفاده می کنیم. مشوق ها این است که برای نمونه دانشجویان دکترایی که پروژه های مورد نیاز کشور را بگیرند از پژوهانه دکترا برخوردار می شوند، این یک مشوق است. در آیین نامه دکترای پژوهش محور نیز اساساً دوره با یک پروژه مورد نیاز کشور آغاز می شود، به این معنا که اگر یک پروژه مورد نیاز یک دستگاه اجرایی نباشد، اصلاً آن دوره آغاز نمی شود. ما مصوبات شورای عالی عتف را در این باره ابلاغ کردیم و تمام مراکز پژوهشی و دستگاه های اجرایی موظفند که اولویت های این طرح را در دستور کار خود قرار دهند. با دستگاه های اجرایی همچون وزارت نیرو، وزارت نفت، وزارت ارتباطات و وزارت دفاع نیز تعامل شده، براساس مطالعاتی که از قبل داشتند نیازهایشان را مشخص کنند. این نیازها طی فهرستی به دانشگاه های مختلف برای فعالیت پژوهشی اساتید و نیز پروژه های تحصیلات تکمیلی دانشجویان اعلام شده است.

* آیا همین روند نیازسنجی از سوی صنعت و همکاری پژوهشی از سوی دانشگاه ها، در گذشته وجود نداشت؟
** خیر، اصلاً در گذشته شورای عالی عتف وجود نداشت. قبلاً به این شکل بود که دانشگاه ها اعتبارات پژوهشی خود را به تشخیص اساتید و میل آنها به موضوعاتی اختصاص می دادند. برخی از دانشجویان در مقطع کارشناسی ارشد نیز سعی می کردند محورهایی را پیگیری کنند که از درون آن مقاله ای استخراج شود و با تکیه بر آن مقاله بتوانند وارد دوره دکترا شوند، یا در دوره دکترا، همین روند را برای ارتقای کمی مقالات خود و دستیابی به فرصتهای شغلی و مطالعاتی خارج از کشور طی می کردند. در گذشته به دلیل اینکه دستگاهی نبود که نیازهای کشور را شناسایی، اولویت بندی و به دانشگاه ها اعلام کند، شاهد این بودیم که بعضی از دستگاه های اجرایی با بعضی از دانشگاه ها ارتباطاتی داشتند و نیازهایشان را در قالب پروژه هایی به آنها می دادند. کلیت این روند، جدای از جریان غالب دانشگاه بود. البته تعداد اندکی در این مسیر به شکل هدفمند کارشان را انجام می دادند. آنها که فعالیت پژوهشی انجام می دهند نباید کارشان ابتر بماند و زمان و هزینه هاشان هدر رود.

* در این میان، نظر اساتید به عنوان راهنما و مشاور در طراحی یک موضوع برای پایان نامه های دانشجویی چه می شود؟
** ببینید، آنها قرار است برای چه کسانی طرح موضوع و مسأله داشته باشند. اصلاً استاد باید این همیت را داشته باشد و موضوعی را به دانشجو بدهد که نتیجه آن به کار جامعه بیاید. استاد باید از خبرگی و تجربیات خود برای حل صحیح مسأله و ارتقای بهره وری پژوهش استفاده کند. استاد نمی تواند و اینطور نیست که تعصبی نسبت به موضوعی داشته باشد که آن موضوع مورد نیاز کشور نباشد. بالاخره این منابعی که برای انجام پروژه تأمین می شود از کجا می آید. کسی که اعتبارات را تأمین می کند این حق را دارد، صورت مسأله را تعیین کند. بنده با قاطعیت می گویم که بیش از 95 درصد از اساتید ما خواهان تعیین وضعیت اولویت ها هستند. آنها از وضعیت موجود ناراحت و خسته اند و از این بابت که می بینند نتایج کارهای تحقیقاتی شان به ثمری نمی نشیند و فقط می شود یک کتابچه، ناراضی اند. اما با اجرای طرح هدفمندی پایان نامه ها، دیگر این نگرانی وجود ندارد.

* نظرات اساتید و دخیل بودن پیشنهادات آنان در چنین طرحی چه جایگاهی دارد و چطور تعریف شده است؟
** ببینید، در هر کشوری از دنیا، یک مسیر از پایین به بالا و یک مسیر بالا به پایین در طراحی موضوعات تحقیقاتی وجود دارد. مسیر پایین به بالا یعنی متخصصان در هر رشته ای به دلیل تخصص خود احساس می کنند که فرصتی در موضوع تخصصی آنان وجود دارد. در اینجا متقاضی و مشتری بخش صنعت است و محل عرضه آن تخصص دانشگاه ها. اصلاً در کشورهای پیشرفته هیچ استادی بدون گرنت پژوهشی نیست. گرنت یعنی استاد تخصصی دارد که مورد نیاز گروه های مرجع بیرون است و تخصص خود را با در اختیار گرفتن امکانات و اعتبارات پژوهشی مورد نیاز عرضه می کند. در ایران نیز اساتید باید توانمندی، تخصص و دانایی شان را به سمت برطرف کردن نیازهای جامعه هدایت کنند. اگر هم جامعه با سودمندی تخصص ها آشنا نیست باید برای معرفی آن تلاش شود و مصرف کننده را متوجه مفید بودن این موضوع کرد تا آنان متقاضی این تخصص شوند. مورد دیگر بحث بالا به پایین است به این معنا که براثر تعامل بین همه ذ ی نفعان، کشور به این نتیجه برسد مثلاً ما در حوزه هوافضا باید پیشرفت کنیم، این می شود اولویت کشور و متخصصان این رشته قوای علمی خود را برای پیشرفت در این عرصه تجمیع می کنند.

* آیا این اولویت ها خیلی کلی نیست؟ زیرا یکی از انتقادات وارد به این طرح، کلی بودن آن است...
** ما مسیر را تازه آغاز کردیم و همان اول با جزئی و باریک کردن مسایل نخواستیم که ریزش بوجود آید، یعنی کاری نکردیم که حجم وسیعی از توانمندی ها، بی محتوا شده و مورد حمایت قرار نگیرد. با اجرای این طرح، یک وضعیت بسیار باز که هیچ هدفی را تعقیب نمی کرد، همگرا شد. همچنین با ابلاغ این سند، نگاه دانشگاهیان و اساتید به سمت هدفمندی پژوهشها معطوف شده است. ما گام اول را در این زمینه برداشتیم و امیدواریم دست اندرکاران و ذی نفعان موضوع پژوهش در کشور، خودشان را آماده هماهنگی با نیازها و مسایل روز جامعه کنند. بدیهی است در گام های بعدی این موضوعات روشن تر و شفاف تر شده و زاویه کار تنگ تر می شود تا با جلوگیری از پراکندگی، نتایج تحقیقاتی مکمل و منجر به یک هدفی خاص شود.

* پیش بینی زمانی برای به دست آوردن یک طرح جامع تر و کلیات آن چیست؟
** امیدواریم طی سال 90 حدود 100 پروژه ملی با خروجی مشخص تعریف شود. برای نمونه در بحث هوافضا باید ماهواره سنجشی با دقت بیست متر در عکسبرداری طراحی کرده و بسازیم، می بینید این موضوع روشن است. زیرمجموعه های آن مشخص و در قالب پروژه های پژوهشی تحصیلات تکمیلی به دانشگاه های مختلف ابلاغ می شود. اکنون در نقشه جامع علمی کشور فقط بحث هوافضا مطرح شده اما مصادیق آن در کمیسیونهای تخصصی با حضور متخصصان تعیین و در شورای عالی عتف تصویب، تأمین اعتبار و به دانشگاه ها و مراکز پژوهشی واگذار می شود. امیدواریم با تشکیل منظم جلسات شورای عتف طی سال آینده پروژه کلان و اولویت دار کشور در رشته های مختلف تببین و تعریف شود، سپس فعالیتهای پژوهشی را به آن سمت ببریم تا در پایان برنامه پنجم به یک معماری کاملاً مشخص برسیم.
باید روشن شود که مثلاً 80 درصد فعالیتهای پژوهشی صرف پروژه های مشخص و اولویت دار کشور می شود (حرکت بالا به پایین) و 20 درصد دیگر صرف توسعه مرزهای دانش بدین معنا که هر ایده بدیع و دارای ظرفیت بالای علمی، مورد حمایت قرار گیرد، بدون اینکه از قبل تعیین موضوع شده باشد (حرکت از پایین به بالا) لذا این دو حرکت به شکل متوازن باید مکمل هم باشند تا همه منابع در یک جهت صرف نشود. عملاً بودجه های پژوهشی کشور نیز صرف این موارد خواهد شد. در برنامه پنجم نیز بودجه پژوهش باید به سه درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) برسد و تمام تلاش ما، جهت گیری به سمت هدفمندی است. بر این اساس سند اول مصوب شورای عالی عتف با شناسایی نیازها و نگاهی باز طراحی شده است.

تاریخ انتشار در سایت: ۱۹ دی ۱۳۸۹
منبع: / روزنامه / قدس ۱۳۸۹/۱۰/۰۶
نقش ها
گفت و گو شونده : محمد مهدی نژاد نوری
رسته: 0