جمعه ۲۹ دی ۱۳۹۶
بر خط: 1437
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

718 بازدید
قیام برای رهایی ایران از چنگ اجنبی

‎‎شیخ محمد خیابانی که بعدها به خاطر سکونت در محله خیابان تبریز به خیابانی ملقب گردید از همان کودکی با انواع ستم اجتماعی آشنا شد پس از سکونت در تبریز به همراه پدر به تجارت مشغول شد و در اولین سفر تجاریش به روسیه رفت. شیخ محمد در خدمت حاج سید حسین خامنه ای به درجه اجتهاد نایل شد. سپس در مسجد طالبیه به تدریس هیئت پرداخت ودر عین حال امامت مسجدکریمخان را نیز بر عهده داشت. ‏
‏ زندگی خیابانی پس از پیروزی ‏مشروطه‏ در سال (1324ق-1907م) با تأسیس ‏انجمن ایالتی‏ در ‏تبریز‏ وارد مرحله تازه‌ای گردید و در جریان محاصره این شهر‏‎ ‎در دفاع از آن نقش مهمی ایفا کرد. پس از خلع ‏محمد علی شاه‏ از ‏سلطنت، خیابانی در سی سالگی به عنوان نماینده مردم تبریز راهی ‏مجلس شورای ملی‏ گردید. دراوایل در هیچ یک از فراکسیونها عضویت نداشت و در موضع گیریهای خود بی طرف و مستقل بود اما در عین حال همواره فکر و عقیده اش با فرقه دموکرات بود و در مسائل مهم با این فراکسیون متحد و متفق بود تا آنکه در جهت مخالفت با اولتیماتوم معروف روسیه در سال (1329 ق-1911 م) برای عزل مورگان شوستر، رسماً وارد تشکیلات فرقه دموکرات گردید و عملاً وارد وقایع سیاسی حزب شد. خیابانی پس از بسته شدن مجلس دوم به تبریز بازگشت. ‏
‏او در طول شش سال فترت مجلس مشغول تجارت بود و پس از آنکه روسها آذربایجان را تخلیه کردند، دایره فعالیت خود را توسعه داد و تشکیلات حزب دموکرات تبریز وشالوده ژاندارمری آذربایجان را تقویت نمود. سپس روزنامه تجدد ارگان فرقه دموکرات تبریز را انتشار داد. هدف خیابانی از قیامش آزادی برای تمام ایران بود. در اواخر شعبان (1337ق -1919 م) پس از آنکه قشون عثمانی وارد تبریز شدند خیابانی به شدت مخالفت کرد و به همین دلیل عثمانیها او را دستگیر و در ارومیه به زندان انداختند. پس از تخلیه آذربایجان از قشون عثمانی محمد خیابانی و دوستان او آزاد شدند. زمانی که قرارداد وثوق الدوله (1919م) علنی شد محمد خیابانی مردم را از رأی دادن به سیاسیون وابسته به انگلیس یا روسیه برحذر داشت. او قرارداد‏‎ ‎‏(1919م) را مضر به حال مملکت و ناقض حاکمیت ملی و استقلال ایران خواند و در تهران با وعظ، خطابه و نگارش مقاله به تشریح ابعاد خطرناک این پیمان پرداخت‏‎ ‎و سپس دموکراتهای تبریز به رهبری خیابانی واکنش سختی نشان دادند. آنها در انتخابات آذربایجان با وجود دخالتهای وثوق الدوله شش کرسی را در مجلس چهارم به دست آوردند. هنگامی که وثوق الدوله تصمیم به انحلال حزب دموکرات تبریز گرفت دموکراتها دست به مقاومت زدند ودر نتیجه آن قیام محمد خیابانی آغاز شد. بعد از بروز تحولات در منطقه قفقاز، ظهور بلشویکها و ایجاد جمهوری آذربایجان که شعار الحاق آذربایجان ایران را سر می دادند طرفداران قیام، نام آزادیستان را برای این منطقه انتخاب کردند. هدف از قیام، نه جدایی آذربایجان بلکه آزادی کل ایران از یوغ نظام استبدادی بود. خیابانی آرزوی سربلندی ایران را داشت و یگانه راه آن را به دست آوردن حکومت می دانست تا نظام اداری را متحول کرده واز نو بسازد. وی در کسوت روحانیت به مبارزه سیاسی پرداخته و در سخنرانیهای خود به نقد حاکمیت استبدادی می پرداخت. ‏
‏در اثنای قیام کابینه وثوق الدوله سقوط کرد و مشیرالدوله روی کار آمد. مشیرالدوله، حاجی مخبرالسلطنه هدایت رابه والیگری آذربایجان منصوب نمود و از آنجایی که قیام خیابانی را بر ضد دولت مرکزی ایران می شناختند به سرکوب آن مبادرت ورزیدند. مخبرالسلطنه در اواسط ماه ذیحجه 1338ق به تبریز رفت نخست برآن شد که با مدارا خیابانی را آرام کند اما چون نیت و تدبیر او موثر نیفتاد شدت عمل به کار برد و با دسته ای از نیروهای قزاق او را در محاصره گرفت و نهایتاً بعد از درگیری با قزاقها به شهادت رسید. ‏




تاریخ انتشار در سایت: ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۰
منبع: / روزنامه / رسالت ۱۳۹۰/۲/۱۱
نقش ها
نویسنده : آوات ابراهیمی
عناوین
رسته: 0