دوشنبه ۲ مرداد ۱۳۹۶
بر خط: 2886
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

375 بازدید
رفراندوم تعیین هویت

گفتن و نوشتن از انتخابات ترکیه این روزها بس جذاب و شیرین است . هم براى ما ایرانى ها که نبض زندگى مان با سرنوشت همسایگان مى زند و هم براى اروپایى ها و دیگر ملت ها که در این انتخابات نشانه هاى یک تصمیم بزرگ ملى را حس کرده اند و از پیش مى دانستند که پشت صحنه این انتخابات یک نزاع جدى بر سر این که چه کسى صلاحیت اداره این سرزمین را دارد در گرفته است . بنابراین امروزکسى دراین تردید ندارد که رأى گیرى ۲۲ جولاى یک رفراندوم بود.
در این همه پرسى، آحاد مردم ترکیه برابر یک سؤال روشن قرار گرفتند که آیا پس از یک دوره ۴‎/۵ ساله آن ها حاضر به قبول رهبرى حزب اسلام گراى عدالت و توسعه هستند یا نه؟ این سؤال را که سنگ بناى انتخابات یا رفراندوم ۲۲جولاى را نهاد ژنرال ها و سران احزاب لائیک آوردند. یعنى کسانى که معتقد بودند اگر یک رئیس جمهور اسلامگرا بر رأس و ریاست یک جمهورى لائیک قرار گیرد بنیان و اساس میراث آتاتورک یا همان کمالیسم به خطر خواهد افتاد.
شاید اگر ژنرال بیوک آنیت و همفکران لائیک همچون «دنیز بایکال» ترکیه را به سمت انتخابات زودهنگام و یک شرایط اضطرارى نمى کشاندند پیروزى روز ۲۲ جولاى اردوغان این گونه شمایل یک جنبش را پیدا نمى کرد.
در هر حال، عقربه انتخابات در جهت خلاف میل ژنرال ها ولائیک ها چرخید و صندوق هاى ۲۲ جولاى دراین کشاکش سیاسى ـ فلسفى دو جناح مدعى وظیفه اى متفاوت از همه صندوق هاى رأى به خود گرفتند. این همان چیزى بود که در شب انتخابات رسانه هایى چون نیوزویک تیتر اصلى خود را بدان آراستند: « رأى به هویت»
این جدال برسرهویت با جوهر انگشتان ۴۷ میلیون شهروند ترک تفسیرشد. رأى ۲۲ جولاى هم تکلیف بحران هویت دو جریان لائیک و اسلامگرا را روشن کرد که در این چند ماه از درون محافل روشنفکرى به خیابان ها کشیده شده بود هم این که پاسخى راهگشا براى معماى دوگانگى در ساختار حاکمیت ارزانى کرد. این که طرفین این جدال چه مقدار به رأى مردم پایبند بمانند و آیا در عمل هم بساط این حاکمیت دوگانه و بحران هویت برچیده خواهد شد بحث دیگرى است اما آنچه از این انتخابات در دفتر مورخان ثبت شد این بود که مردم ترکیه در بزنگاه یک بن بست و دو راهى، با قضاوتى ملى راه و رسم زیست سیاسى خویش را روشن کردند .
انتخاباتى که با این خصوصیات برپا شود سزاوار مزین شدن به اسم وعنوان جنبش یا حرکت اجتماعى است. صندوق هاى این دست انتخابات ها به معناى واقعى انرژى و ظرفیت یک تحول را در دل نهان دارند و بسته به تدبیر برندگان انتخابات و نخبگان حاکم این موج انرژى حاصل از رأى توده مى تواند خیلى از راه سخت توسعه و پیشرفت را هموار کند.
آراى ریخته شده به صندوق انتخابات ۲۲ جولاى ترکیه یک رأى ناب است که شباهتى به هیچ کدام از انتخابات سنتى تاریخ ۷۰ ساله احزاب این کشور ندارد. پیروزى تازه جناح اردوغان از آن جهت که بوى تغییر مسیر جامعه ترکیه را به مشام مى آورد درخشان ترین توفیق سیاسى است.
خیل دوستداران اردوغان حزب عدالت و توسعه حق داشتند که شب دوشنبه سرزمین آناتولى را در غوغاى شادى خود غرق کنند و براى ساعت ها دوربین ها وآنتن رسانه هاى جهان را درتسخیر بگیرند. پرچم ها و پارچه نوشته هایى که در این جشن با آرم معروف حزب عدالت وتوسعه «AK » بر دست ها بالارفت وجوانانى که با تى شرت هاى منقش به عکس رهبر حزب خیابان هاى استانبول و دیگر شهرهاى ترکیه را رنگین کردند همه آن حالات وحرکات آن شب خاطره انگیز از واقعه اى ژرف خبر دادند.
هیچ چیز دیگرى به اندازه آن صندوق هاى سپید نمى توانست آسمان غبارگرفته ترکیه را شفاف سازد وپرده ضخیم تناقض و پریشانى را از چهره سیاست این کشور کنار بزند و چه دوراندیش بودند رهبران حزب عدالت وتوسعه که در تصمیمى به موقع و توأم با اعتماد به نفس رقیب را در زمین رقابت انتخاباتى زمین گیر کردند.
اکنون که وقت تفسیر وتحلیل پیام ها وپیامدهاى این رویداد است، شاید رساترین کلام همانا تفسیرهاى خود رهبر حزب عدالت و توسعه و سکاندار این کارزار یعنى رجب طیب اردوغان باشد .
اردوغان درنخستین اظهار نظرش همان چیزى را به زبان آورد که دو ماه پیش آرزو کرده بود یعنى پیروزى خط دموکراسى و اصلاحات. رهبر حزب عدالت وتوسعه خطاب به هزاران هوادارش که شادمان وشتابان از شهر هاى مختلف به کاروان جشن پیروزى درآنکارا پیوسته بودند گفت : «این انتخابات بیانگر پیروزى دموکراسى در ترکیه است و نشان مى دهد که مردم ترکیه از اصلاحات مورد نظر دولت براى این منظور ـ دموکراتیزه کردن ـ حمایت مى کنند.» اردوغان سپس درجایگاه فاتح میدان، به خاطرآورد که این پیروزى درنیم قرن مبارزه و رقابت حزبى ترکیه بى سابقه است : «در ۵۲ سال اخیر این بار نخست است که حزبى توانسته تعداد آراى خود را افزایش دهد.»
نطق پر احساس اما سنجیده اردوغان حاوى دو فراز مهم نیز بود فرازى خطاب به جناح رقیب که در آنجا او سعى کرد با تکیه بر آداب پیروزى و شکست، پیامى از مدارا و الفت به جانب رقیبان بفرستد و گفت: دولت وى به همه مردم ترکیه خدمت خواهد کرد، بدون توجه به این که به حزب وى رأى داده اند یا خیر.
و پیامى دیگرخطاب به اروپا و جهان غرب که درآن اردوغان کوشید به مخالفان دو آتشه ترکیه در پاریس و برلین و امثال سارکوزى پاسخ دهد و گفت این انتخابات راه ترکیه را براى گذشتن از دروازه اتحادیه اروپا هموار خواهد کرد.
واکنش و پاسخ اروپا و محافل غرب نیز جالب بود. اغلب آنها انتخابات ۲۲ جولاى را متفاوت از همه رقابت هاى مرسوم ارزیابى کردند. ارزش هاى این انتخابات در ترازوى جهان مدرن چیزى نبود که ناظران اروپایى از آن چشم پوشند . براى آنان نیز ۲۲ جولاى مبناى یک نگاه جدید به ترکیه است و نشانه هاى تولد یک جامعه جدید را همراه دارد. مى توان انتظار داشت که تغییر نگاهى که حادثه ۲۲ جولاى آن را کلید زده است فقط به سیاستمداران ویا طایفه تجارت و سرمایه محدود نماند و پس از این قاطبه گردشگران و سیاحان با قطب نماى انتخابات در آفاق اقتصاد وسیاست ترکیه غور کنند.
* یک برهه کاملاً استثنایى
در تحلیل این انتخابات باید گوش به سخن کسانى سپرد که نکته هایى ناگفته از کشمکشى دارند که این رویداد ۲۲ جولاى درزهدان آن شکل گرفت. همه اسباب و لوازم این انتخابات بحرانى سه ماهه فراهم شد. درست است که جدال هویتى دو جبهه لائیک و اسلامگرا سابقه و سرگذشتى طولانى دارد اما در آستانه این انتخابات است که به نقطه تعیین کننده و فیصله بخش مى رسد . جامعه ترکیه از ۲۴ آوریل ۲۰۰۷ تا ۲۲ جولاى یک برهه استثنایى و راز آلود را از سرگذراند. از شامگاه روزى که سران لائیک و ژنرال ها قصد خود را در مخالفت با رهبرى نماد و نماینده اسلامگرایان یعنى اردوغان علنى کردند، ترکیه وارد یک شرایط خطیر وحساس شد و اردوغان و همکارانش با انتخابى سخت ودشوار روبرو شدند انتخابى که در واقع مسیر جامعه را رقم مى زد. ایستادن مقابل کاندیداتورى عبدالله گل براى ریاست جمهورى درآن شب پراضطراب نمایش عمق نابردبارى سیستم لائیک نسبت به اسلامگرایانى بود که حدود پنج سال دوران حکومت خود را به مدارا با رقیبان دیرین سپرى کرده بودند. نکته جالب این بود که اردوغان و دوستانش حتى تا آخرین دقایق این مبارزه اندیشه مصالحه و توافق را تعقیب کردند تا حدى که خود نخست وزیر اسلامگرایان قید منصب ریاست جمهورى را کنار نهاد و به امید تفاهم با افسران نگران ارتش، وزیر خارجه اش که آراسته به شهرت میانه روى و برخوردار از دوستى و اعتماد نزد محافل اروپایى بود به صحنه آورد. اما دیپلمات خونسرد اسلامگرایان با همان واکنشى روبروشد که پیش از آن اردوغان را در مسیر ورود به انتخابات ریاست جمهورى متوقف کرده بود. کنار رفتن عبدالله گل نشانه آن بود که راه دیپلماسى و شیوه گفت وگو درگشودن گره اختلاف دو جریان به آخر رسیده است. ازاین تاریخ ترکیه در احاطه یک جدال تاریخى و کاملاً نمادین قرار مى گیرد، جدالى بر سر حق حکومت کردن. حزب عدالت وتوسعه که یک بار با رأى آزادانه مردم در انتخابات ۲۰۰۲ نیمى از حکومت (نهاد دولت ومجلس) را دردست گرفت در این برهه صلاحیت اش براى حکم راندن از ناحیه کسانى که خود را نگهبانان میراث جمهورى لائیک مى خوانند زیر سؤال رفت. در مرکز این جدال ارتش به عنوان رکن قدرت این کشور با همه شاخه هاى حزبى و حکومتى لائیک ها قرار گرفت رشته هدایت این نزاع در دست دو چهره سیاسى نظامى بود که هردوى آنها در منطق سیاست این کشور نمادهاى جمهورى لائیک شناخته مى شوند. ژنرال یاشار بیوک آنیت رئیس جدید ستاد ارتش ترکیه، که از بدو روى کارآمدن خود در اکتبر ۲۰۰۶ مخالفت خود را با قدرت گیرى اسلامگرایان آشکار کرده بود کسى که حتى در نخستین سخنرانى خود درهمان روزها رشد اسلامگرایى را تهدیدى براى بنیان هاى سکولار این کشور خوانده بود. بیوک آنیت در آستانه انتخابات خردادماه با انتشار بیانیه اى مهم تصمیم ارتش را در مخالفت با ورود رهبران عدالت و توسعه به میدان رقابت انتخاباتى آشکار کرد، بیانیه اى که ازهر نظر یادآور رویارویى تاریخى نظامیان با سیاسیون در دهه هاى گذشته بود. دومین مخالفت از سوى عالى ترین مقام سیاسى لائیک ها یعنى احمد نجدت سزر آغاز شد، فردى که به دلیل تکیه زدن بر کرسى حساس رئیس جمهورى ترکیه نماد و نگهبان میراث لائیسم به حساب مى آید. او در مواجهه با اردوغان گامى فراتر از ارتش نهاد و از مجموعه اى از نهادهاى تحت امر خود که شامل فهرست بلند رؤساى دانشگاه ها، سران نظامى وانتظامى، اعضاى شوراى امنیت و مسئولان عالى قضایى بودند را براى سد کردن راه نامزدى اردوغان در انتخابات به صحنه آورد.
به این صورت اردوغان و اسلامگرایان درآزمونى گرفتار شدند که به ظاهر دو انتخاب بیشتردر برنداشت یا رویارویى و ایستادن مقابل اراده حریفى که بر ابزار قهر و خشونت متکى بود یا خروج از حاکمیت. اما در تصمیمى مهم اردوغان حریف خشمگین خویش را به سوى انتخاب راه سوم سوق داد که همانا انتخابات زود هنگام بود . رجوع دوباره به رأى مردم اگرچه براى رهبر عدالت وتوسعه یک ریسک سیاسى بود اما از خطرات وعواقب این راه نهراسید .
بنابراین ۹۰ روز گذشته براى اردوغان و اسلامگرایان امتحان بزرگ مدیریت بحران بود. آنها در انتخابى سخت باید توان خویش را در عبور دادن کشتى لرزان حکومت و مردم از تلاطم یک بحران به اثبات مى رساندند. این نکته شایان دقت است که بخشى از ارزش هاى انتخابات مرهون تصمیم هاى خطیرى است که رهبرى حزب حکومت و جامعه را از غلتیدن به دام رویارویى هاى خسارت بار بازداشت. روزهاى ماه مه و ژوئن را ترکیه در فضایى پر آشوب به سر کرد ، لائیک ها تدارک مواجهه خیابانى را دیدند در چند دور پیاپى در چند شهر مهم این کشور بویژه استانبول و ازمیر و مانیسا ده ها هزار نفر علیه حزب حاکم عدالت و توسعه و براى کناره گیرى اردوغان به خیابان ها آمدند.

تاریخ انتشار در سایت: -۱۱۰ فروردین -۶۵۸
نقش ها
نویسنده : محمد نوری
رسته: 3