جمعه ۲۹ تیر ۱۳۹۷
بر خط: 1456
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1341 بازدید
تأملی بر جایگاه ایران در توازن قوای پیش‏روی منطقه

با فروپاشی شوروی و پایان نظام دو قطبی در جهان، تئورسین‏های روابط بین‌الملل برای تحلیل ساختار نظام بین‌الملل متوجه تئوری «ثبات هژمونیک» شدند. ظاهر امر نشان می‌داد که ساختار جدیدی از قدرت در جهان شکل گرفته است که در رأس آن ایالات متحده به عنوان دولت هژمون قرار گرفته و دیگر کشورها به عنوان تابع در بدنه‌ی آن چیده شده‌اند. سیاست‌مداران آمریکا به ویژه در دوره‌ی «بوش» پسر هم تقریباً با پشتوانه‌ی چنین تئوری بود که خود را سرور جهان پنداشته و به لشکرکشی جهانی روی آوردند.
در مورد ساختار هژمونیک قدرت جهانی البته از ابتدا تأمل‌هایی وجود داشت، چرا که شاخصه‏ی مهم هژمونی، نفوذ ایدئولوژیک و پذیرش همراه با «رضایت» سیاست‌های دولت هژمون است، امری که به هیچ وجه در مورد سیاست‌های ایالات متحده، صدق نمی‌کند. در هر صورت اگر هم اندک نشانه‌هایی برای پذیرش هژمونی آمریکا وجود داشت، به مرور زمان این نشانه‌ها کاهش یافت.
به نظر می‌رسد می‌بایست از این پس، ساختار آینده‌ی نظام بین‌الملل را در قلب تئوری توازن قوا تحلیل کرد تا ثبات هژمونیک؛ در همین راستا تحولات منطقه و تغییرات متحمل ساختاریِ ناشی از آن هم، می‌تواند در توازن قوای جهانی نقش آفرین باشد. چرا که با تحولات اخیر، معادلات جدیدی در منطقه شکل خواهد گرفت و قدرت‌های جدید از کشورهایی سر بلند خواهند کرد که تا دیروز تابع قدرت هژمونیک ایالات متحده بوده‌اند. در این میان نشانه‌های غیرقابل انکاری وجود دارد که جمهوری اسلامی بیش‌ترین منافع را از معادلات جدید قدرت به دست خواهد آورد و از آن‌جا که جمهوری اسلامی چالش‌گر قدرت آمریکاست، افزایش نفوذ و قدرت آن، کاهش نفوذ و قدرت ایالات متحده را به دنبال خواهد داشت.

سناریوهای احتمالی انقلاب‌های منطقه
قبل از بررسی مهم‌ترین مزیّت‌های تحولات منطقه برای ایران، لازم است نگاهی به سناریوهای آینده‌ی منطقه داشته باشیم. سرنوشت بیداری اسلامی و انقلاب‌های منطقه هرچه باشد از سه گزینه‌ی زیر خارج نخواهد بود:
1- پیروزی: ایده‌آل‏ترین و خوش‌بینانه‏ترین سناریو این است که تمامی انقلاب‏ها به پیروزی برسند و حتی این تحولات به کشورهای به ظاهر آرام منطقه نیز تسری یابند.
2- ناکامی و شکست: بدبینانه‏ترین گزینه نیز شکست و ناکامی انقلاب‏ها به ویژه در کشورهایی مانند: «لیبی، بحرین، یمن و ...» است که هنوز به نقطه‌ی مشخصی نرسیده‏اند.
3- پیروزی نسبی و فرسایشی شدن: یک احتمال دیگر هم پیروزی انقلاب‏ها در برخی کشورها و ناکامی و فرسایشی شدن در روند تحولات برخی دیگر است.
بررسی این که کدام گزینه احتمال بیش‌تر دارد، موضوع بحث حاضر نیست ولی هر گزینه‌ای رخ دهد ایران تنها «از سودش ضرر می‌کند.» در آینده هر اتفاقی روی دهد، در حداقل‌ترین حالت هم دست‌آوردهای فعلی از بین نمی‏رود، به عنوان مثال سقوط رژیم «مبارک» به تنهایی دست‏آورد بزرگی است.

دست‌آوردهای ایران از تحولات منطقه
1- مردم‏سالاری منطقه‏ای: هرچند امکان شکل‏گیری دموکراسی غربی به دلیل بافت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشورهای منطقه بسیار اندک است اما نتیجه‌ی این تحولات می‌تواند شکل‌گیری نوعی مردم سالاری بومی باشد که یکی از وجوه آن دینی بودن است. ساختار فرهنگی منطقه و شعارها و خواسته‌های انقلابیون نشان می‏دهد عامل «دین» در مردم سالاری‏های آینده اگر حرف اول را نزد، حرف آخر را نیز نخواهد زد و مردم سالاری‏های منطقه با شدت و ضعف‏های مختلف دینی، مواجه خواهد بود. شکل‏گیری مردم‌سالاری در منطقه به سود ایران نیز هست چراکه به تعبیر تئورسین‏های علم سیاست، «دموکراسی‏ها با هم نمی‏جنگند.»
نشانه‌های غیرقابل انکاری وجود دارد که جمهوری اسلامی بیش‌ترین منافع را از معادلات جدید قدرت در منطقه به دست خواهد آورد و از آن‌جا که جمهوری اسلامی چالش‌گر قدرت آمریکاست، افزایش نفوذ و قدرت آن، کاهش نفوذ و قدرت ایالات متحده را به دنبال خواهد داشت.
2- تضعیف و حذف رقبا و دشمنان: بسیاری از دولت‌های منطقه که نوک پیکان انقلاب‏ها، آن‌ها را هدف گرفته، دشمنان و گاه رقبای ناسازگار جمهوری اسلامی بودند. از «حسنی مبارک» متحد اسراییل و آمریکا گرفته تا «آل‌سعود» وهابی؛ عربستان سعودی رقیب ژئوپولتیک، استراتژیک و ایدئولوژیک ایران محسوب می‏شود. اما دولت این کشور اگر هم بتواند از انقلاب مردمی در امان بماند، در بدبینانه‏ترین صورت، متحدان خود در مصر و ... را از دست داده و ضعیف می‌شود، امری که به نفع ایران تمام می‌گردد.
3- تضعیف موقعیّت اسراییل و آمریکا: به اعتراف خود آمریکایی‌ها و اسراییلی‌ها، تحولات منطقه تا این مرحله هم به ضرر آن‌ها و سود ایران تمام شده است، چرا که بازی ایران با اسراییل و آمریکا همواره مبتنی بر قاعده‌ی «حاصل جمع صفر» بوده است که سود یکی به معنی ضرر دیگری است. مردم سالاری و روی کار آمدن دولت‌های مستقل در منطقه در عین این‌که به نفع ایران است، به ضرر آمریکا و رژیم صهیونیستی هم می‌باشد. روی کار آمدن دولت‌های مردمی و مستقل به معنی از دست دادن نفوذ سیاسی و اقتصادی آمریکا و حتی به خطر افتادن موجودیّت اسراییل است ولی در مورد ایران تنها به معنی تبدیل«دشمن» به «رقیب» است.
4- هم‌گرایی منطقه‏ای: هرچند انتظار شکل‌گیری پدیده‌ای مانند اتحادیه‌ی اروپا در منطقه و جهان اسلام، هنوز خیلی واقع‌گرایانه نیست، ولی حاصل از بین رفتن حکومت‌های وابسته و استبدادی منطقه، می‌تواند یک هم‌گرایی نسبی در بین دولت‌ها و ملت‌های منطقه باشد که سود آن به سبد تمامی کشورهای منطقه می‌ریزد، البته نشانه‌هایی از اتحادیه‌های منطقه‌ای هم به چشم می‌خورد. به عنوان نمونه احتمال اتحاد استراتژیک کشورهای مستقل، باثبات و قدرت‌مند فعلی منطقه مانند: «ایران، ترکیه و سوریه و حتی مصر (جدید)» یا شکل‌گیری جبهه‌ی «ضد صهیونیستی» شامل این کشورها هر از چند گاهی نظر تحلیل‌گران را به خود جلب می‌کند. در هر صورت هر اتحاد و پیمانی در منطه شکل بگیرد، یک پای آن رقیب دیرینه‌ی آمریکا و اسراییل یعنی ایران است.
اما در کنار منافع کلان و دراز مدت جمهوری اسلامی ایران از انقلاب‌های منطقه، منافع کوتاه مدت زیر هم متصور است:
1- انحراف افکار عمومی جهان و دولت‌های غربی از برنامه‌ی هسته‌ای ایران؛
2- انزوای مخالفان جمهوری اسلامی (جنبش سبز) در سطح جهان؛
تا قبل از وقوع انقلاب‌های منطقه، این دو موضوع همواره به عنوان ابزار تبلیغاتی و عملیاتی برای تخریب وجهه‌ی جمهوری اسلامی و یا جهت مانع تراشی در قبال ایران از راه تحریم و... به کار گرفته می‌شدند، ولی با وقوع تحولات منطقه کارآیی قبلی این موضوعات از بین رفته است.

سخن نهایی
با وجود این تحلیل و آینده‌ی روشن برخاسته از تحولات منطقه برای ایران، نباید واکنش غرب و آمریکا را نادیده گرفت و تصور کرد استراتژیست‌های آمریکا و اسراییل هیچ طرح و برنامه‌ای ندارند و تسلیم وضع موجود شده‌اند. آمریکا و دیگر دولت‌های غربی برای تغییر موازنه‌ی قدرت جهانی به سود خودشان خواهند کوشید. ایجاد بی‌ثباتی در ایران و دیگر کشورهای با ثبات منطقه به‌وسیله‌ی ایجاد «انقلاب‌های مصنوعی» چیزی که در مورد سوریه شاهد هستیم و مانع تراشی در ادامه‌ی مسیر بیداری اسلامی منطقه، ساده‌ترین وجه استراتژی آینده‌ی نظام سلطه است و وجوه پیچیده‌ی آن نیاز به بررسی و اکتشاف دارد.



تاریخ انتشار در سایت: ۲۶ تیر ۱۳۹۰
منبع: / سایت خبری / زمان ۱۳۹۰/۴/۲۳
نقش ها
نویسنده : فاطمه امیری زر
عناوین
رسته: 0