دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷
بر خط: 1451
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

982 بازدید
مهره سوخته استعمار

شیخ خزعل از معروف ترین فئودال ها و حکام محلی است که در دوره حکمرانی اش رخداد ها و تحولات بزرگی به وقوع پیوسته است، وی از سرسپردگان انگلستان در ایران محسوب می شد و حکومتی جائرانه در خوزستان تحت حمایت انگلیسی ها به راه انداخته بود. در این مقال به اختصار شرح حال این سرسپرده به بیگانگان و عاقبت وی را مورد بررسی قرار خواهیم گرفت. ‏
شیخ جابر پدر شیخ خزعل از حکام عرب و فئودالان معروف در خوزستان بود. پس از مرگ شیخ جابر بر اساس قوانین قبیله ای، شیخ مزعل پسر ارشد وی جانشین او شد. اما شیخ خزعل که داعیه سروری داشت برادر بزرگ را مانعی بزرگ بر سر راه رسیدن به امیال و هوس های خود می دید، تصمیم گرفت او را با نیرنک و دسیسه از میان بردارد. ‏نقشه خزعل برای از میان برداشتن برادر در کمال قساوت طراحی شد. در اول محرم به هنگام مغرب جمعی تروریست عرب که از سوی خزعل اجیر شده بودند، به منزل مزعل حمله برده و او را به همراه چهارده تن از اعضای خانواده و کسان و بستگانش به قتل رساندند. شیخ خزعل برای حکمرانی تنها به کشتن برادر اکتفا نکرد. وی برای اینکه در آینده هیچ یک از افراد خاندان جابر مخالفتی علیه او انجام ندهند، سایر برادرزادگان خود را نیز به فجیع ترین وضعی به قتل رسانده یا به هر نحوی از انحا از میان برداشت. ‏خشونت و اقدامات وحشیانه خزعل باعث شد تا تنفری شدید در میان مردم خوزستان علیه وی به وجود آید. در چنین وضعیتی خزعل تنها راه ادامه حکومت را چنگ زدن به دامن بیگانه می دید. اوضاع و شرایط سیاسی و اقتصادی نیز فرصتی مغتنم برای برآورده ساختن این منظور در اختیار خزعل قرار داد. توضیح اینکه حکام و کارگزاران استعمار بریتانیا که برای حفظ منافع خود از همکاری با هیچ عنصر بدنام خود فروخته ای ابا نداشتند، خزعل را تحت حمایت خود قرار دادند. انگلیسی ها به خزعل قول داده بودند تا زمانی که طبق نظر آنها در خوزستان حکومت می کند و حافظ منافع آنان است در مقابل حکومت مرکزی طرفدار وی باشند. در دوره مذکور دولت مرکزی هیچ گونه نفوذی در خوزستان نداشت و زمام امور حکومت ایالت مهم خوزستان در دست خزعل قرار گرفته بود. وی که شیخ محمره لقب داشت، بدون توجه به نظرات حکومت مرکزی به تعیین حکام محلی خوزستان می پرداخت و خود سرانه با انگلیسی ها قرارداد منعقد می ساخت.
تا پاییز سال 1910 م عمال بریتانیا در جنوب ایران قول های متعددی به شیخ خزعل در خصوص حفاظت و پشتیبانی از منافع موروثی او در خوزستان به وی داده بودند. اما در اکتبر سال 1910 م شیخ خزعل که این قول و قرار ها را کافی نمی دانست، مجددا به اصرار از نماینده تام الا ختیار انگلستان در خلیج فارس (سر پرسی کاکس)خواست تضمین های محکم تری به وی داده شود: "در نتیجه کاکس تعهد نامه صریح تری به شیخ داد و به این مضمون: دولت بریتانیای کبیر متعهد می شود که در صورت تجاوز ایران به حقوق، به قلمرو حکومت، یا به املاک موروثی شکا، پشتیبانی لازم را از شما به عمل آورد و این حمایت را تا رسیدن به راه حلی رضایت بخش ادامه دهد. "‏تضمین و حمایت انگلستان از شیخ خزعل تا زمانی ادامه یافت که منافع استعمار ایجاب می نمود. با تغییر سیاست های بریتانیا در ایران و قرار گرفتن محور فعالیت های این دولت بر مبنای حمایت از دیکتاتور نظامی باعث شد شیخ خزعل به مثابه مهره سوخته به هنگام حمله رضاخان به خوزستان کنار نهاده شود. همان معامله ای که در شهریور 1320 با رضاخان صورت گرفت.



تاریخ انتشار در سایت: ۲۲ اسفند ۱۳۸۹
منبع: / روزنامه / رسالت ۱۳۸۹/۱۲/۱۵
نقش ها
نویسنده : حجت الله کریمی
عناوین
رسته: 0