پنجشنبه ۳ فروردین ۱۳۹۶
بر خط: 6264
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1441 بازدید
نگاه جامعه شناختی به امر به معروف و نهی از منکر نداریم

آغاز ماه محرم مصادف با هفته امر به معروف و نهی از منکر است به همین مناسبت با حجت الاسلام احمد مبلغی رئیس مرکز پژوهش های اسلامی مجلس شورای اسلامی و مدرس حوزه علمیه به گفت وگو نشستیم.

فقدان نگاه جامعه شناختی به پدیده اجتماعی امر به معروف
وی در این گفت وگو با بیان این که موضوع شناسی امر به معروف یک ضرورت است، یادآور شد: علت کم بودن موفقیت در عملیات امر به معروف و نهی از منکر در این نهفته است که کمتر با نگاه جامعه شناختی به سراغ این پدیده اجتماعی رفته ایم.
وی ادامه داد: ارتباط امر به معروف با اجتماع از سه جهت است: یکی آن که ظرف ظهوریابی آن اجتماع است دیگر این که درگیری این دو واجب با ناهنجاری هایی است که یا حقیقتا ماهیتی اجتماعی دارند یا اگر هم فردی هستند در ظرف اجتماع و در مرای و منظر جامعه تحقق می یابند و سوم این که فلسفه وجودی و کارکردهای تعریف شده برای آن نیز ماهیتی اجتماعی دارد.

نباید امر به معروف و نهی از منکر را با نگاه فردی بررسی کرد
وی افزود: اگر چنین است؛ یعنی امر به معروف و نهی از منکر از سه جهت اجتماعی باشد، باید تعریفی از سنخ تعریف های متوجه به پدیده های اجتماعی، برای امر به معروف و نهی از منکر داشته باشیم، و با نگاهی اجتماعی و به چشم یک پدیده اجتماعی به آن بنگریم و در نتیجه، قوانینی برای آن تدارک ببینیم که درباره یک پدیده اجتماعی تنظیم می شود.به بیان دیگر ، نمی توانیم امر به معروف را که وجوه اجتماعی دارد، با نگاهی فردی بررسی کنیم و کارکردهای آن را در یک فرآیند اجتماعی مورد توجه قرار ندهیم.

نگاهی غیراجتماعی به شرط احتمال تاثیر
رئیس پژوهشگاه تقریب مذاهب اسلامی در توضیح کارکرد امر به معروف و نهی از منکر (که سومین بعد اجتماعی آن است)، گفت: یکی از شرائط وجوب امر به معروف و نهی از منکر، شرط احتمال تاثیر ( یا اطمینان به تاثیر) است. مشکل این است که نگاهی ساده به این شرط افکنده ایم. وقتی دو طرف این تاثیر، مقوله هایی اجتماعی هستند؛ یعنی هم امر به معروف ماهیتی اجتماعی دارد و هم پدیده هایی که امر به معروف بناست بر آن ها تاثیر گذارد، ماهیتی اجتماعی دارند، کارکرد آن نیز باید دقیقا پدیده ای اجتماعی تلقی شود. به بیان دیگر ما باید برای کارکرد ( که یکی از شرائط واقع شده است ) تعریفی برآمده از نگاهی جامعه شناختی داشته باشیم، تا در نتیجه، شیوه ای درست، چارچوبی درست و بستر سازی هایی درست برای این واجب، ترسیم و طراحی کنیم؛ در غیر این صورت، ممکن است ظرفیت های بزرگ این واجب یکسره به تعطیلی رود یا حتی بالاتر اثر معکوس به بار آورد.

امر به معروف نیازمند بازنگری و بازسازی است
مبلغی همچنین گفت: موضوع امر به معروف و نهی از منکر نیازمند بازنگری، بازسازی و مطالعه اساسی است. وی با تکرار سخن پیش گفته خود مبنی بر اجتماعی بودن ماهیت امر به معروف و نهی از منکر گفت: به نظر می رسد بهترین راه در زمینه امر به معروف این است که ما پیش از آن که وارد مرحله برنامه ریزی درباره این موضوع شویم، با نگاه به اقتضائات زمان و شرایط بومی و ویژه هر جامعه، محورهای اساسی این موضوع را مطالعه کنیم. این محورها را می توان در قالب پروژه هایی در حوزه ها و دانشگاه ها یا در قالب همایش ها مورد بررسی قرار داد تا نسبت به منطق حاکم بر امر به معروف و چگونگی اجرای آن در شرایط پیچیده فعلی که در آن مرزهای زمانی و مکانی برداشته شده و یا مرزها کارکرد خود را از دست داده است، نگاه شفافی پیدا کرد.
مبلغی با بیان این که ما در شرایطی زندگی می کنیم که فضاهای مجازی و حقیقی در هم آمیخته است و بسیاری از واقعیت ها خاستگاه های مجازی دارد، افزود: بسیاری از واقعیت های مربوط به عرصه مجازی ریشه در واقعیت های بیرونی دارد، وقتی چنین فضاهای پیچیده ای در جامعه ایجاد شده و امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یک عمل اجتماعی با کارکردهای اجتماعی قرار است در تعامل با دیگر پدیده های اجتماعی قرار گیرد، پس باید ابتدا جایگاه آن در چنین جامعه ای باز تعریف شود و کارکردهای آن تبیین دوباره پیدا کند.

امر به معروف فعل جامعه است
این مدرس حوزه علمیه افزود: با توجه به آنچه گذشت، بعید نیست که گفته شود: امر به معروف و نهی از منکر فعل جامعه باشد؛ یعنی همان چیزی که می توان ذیل واجب کفایی به تفسیر آن دست زد. بر این اساس اگر در جامعه ای فقط دولت در این زمینه دخیل، و جامعه ساکت باشد، چنین امر به معروف و نهی از منکری یا فاقد کارکردهای لازم است یا در نهایت واجد کارکردهای ضعیفی است و حتی ممکن است کارکردهای سلبی داشته باشد. بنابراین حتما باید امر به معروف و نهی از منکر توسط بخش هایی از جامعه انجام شود. این نگاه به نگرش قرآن نیز نزدیک است که می گوید: "ولتکن منکم امة یدعون لی الخیر ویامرون بالمعروف وینهون عن المنکر" در این آیه سخن از امت است نه دولت و نه افرادی از یکی جمعیت.
اگر جایگاه امر به معروف و نهی از منکر آن قدر تنزل یابد که در جامعه چند میلیونی فقط چند نفر به صورت فردی آن را انجام دهند، امر به معروف نتیجه ای در پی ندارد، دولت هم به تنهایی نمی تواند کاری انجام دهد. حال که امر به معروف بعدهایی اجتماعی دارد، باید نگاهی فرهنگی به آن داشت یعنی امر به معروف در جامعه به مثابه یک ارزش باید مطرح شود تا بتواند از ارزش های دیگر صیانت کند؛ چون فلسفه وجودی امر به معروف و نهی از منکر حمایت از ارزش هاست.

اگر امر به معروف در جامعه ارزش تلقی نشود، کارکرد خود را از دست می دهد
به بیان دیگر اگر امر به معروف و نهی از منکر در جامعه به عنوان یک ارزش مطرح نباشد، کارکردهای اجتماعی خود را از دست می دهد. مبلغی گفت: پس از شناخت جایگاه امر به معروف و نحوه تعامل آن با دیگر پدیده های اجتماعی، باید به سراغ احکام فقه در این زمینه رفت تا بتوان با نگاه فقهی نسبت به امر به معروف و نهی از منکر و متناسب با واقعیت های جامعه، احکام و شرایط این مقوله را برای دوران معاصر مطرح و ارائه کرد. وی در پایان سخنانش تاکید کرد: من پیشنهاد می دهم در کنار همه فعالیت هایی که در زمینه امر به معروف انجام می شود، به بازسازی ، بازنگری و مطالعه اساسی نسبت به امربه معروف در محورهای یاد شده نیز توجه شود.


تاریخ انتشار در سایت: ۸ آذر ۱۳۹۰
منبع: / روزنامه / خراسان ۱۳۹۰/۰۹/۸
نقش ها
گفت و گو شونده : احمد مبلغی
عناوین
رسته: 0