دوشنبه ۴ بهمن ۱۳۹۵
بر خط: 2284
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1558 بازدید
تشیع سیاسی در منطقه: قوت یا تهدید

شیعیان اقلیتی 10 تا 15 درصدی در جهان اسلام به شمار می روند، اما در یک هلال جغرافیایی که از لبنان تا پاکستان امتداد دارد نیمی از جمعیت مسلمانان این منطقه شیعه هستند؛ یعنی نزدیک به 150 میلیون نفر. 90 درصد ایرانیان، 65 درصد عراقی ها، 40 تا 45 درصد لبنانی ها و بخشی درخور ملاحظه از مردم کشورهای حاشیه ی خلیج فارس شیعه اند. اهمیت این موضوع از آن روست که سران بعضی از کشورهای عربی حوزه ی خلیج فارس طی چند سالی که از اشغال عراق و سرنگونی حکومت صدام می گذرد با عناوین مختلف، از گسترش شیعه با محوریت ایران ابراز نگرانی کرده اند. در میزگردی با حضور دو تن از پژوهشگران مؤسسه ی غیردولتی «گفتگوی دینی» در قم، زمینه ها و دلایل این تعارضات را بررسی کرده ایم؛ حمیدرضا غریب رضا، مسئول مؤسسه، و عبدالرحیم تهامی در این میزگرد پاسخگوی پرسش های ما بودند. علی قازان، برگردان فارسی را در این گفت وگو به عهده گرفتند.

* همان گونه که اطلاع دارید، پس از فروپاشی رژیم بعثی عراق در سال 2003م بعضی از کشورهای همسایه ی جنوبی ایران از گسترش نفوذ شیعه در منطقه ابراز نگرانی کرده اند. به نظر شما زمینه ی این نگرانی چیست؟
تهامی: همان گونه که معروف است، سال 2004م ملک عبدالله، پادشاه اردن، در سفری به امریکا بحث هلال شیعی را مطرح کرد و این امر یک سال پس از سقوط صدام در عراق رخ داد. ملک عبدالله درباره ی معنا و مضامین این اصطلاح مفصل صحبت نکرد، ولی به این واقعیت استراتژیک در منطقه اشاره نمود که سقوط رژیم بعثی در عراق فرصتی برای توسعه و گسترش ایران در منطقه فراهم کرده است؛ ازهمین رو او به بحث هلال شیعی سبقه مذهبی داد و آن را شامل شهرهای تهران، بغداد، دمشق و جنوب لبنان خواند؛ البته این صحبت ملک عبدالله را نمی توان از آن جریان سیاسی جدا دانست که همگام با این صحبت ها پدید آمد و همان جریان اعتدال عربی یا سازش با اسرائیل بود.

* حوزه ی جغرافیایی فعالیت این جریان به اصطلاح اعتدال کجا بود؟
تهامی: کشورهای اردن، مصر، عربستان و امارات در آن حضور داشتند. در همین هنگام بود که ملک عبدالله اعلام کرد ما گروهی از کشورهای عربی هستیم و اسرائیل نیز در این موضع گیری همراه ماست. نکته ی خطرناک در صحبت های ملک عبدالله این بود که به نقشه ی جغرافیایی سیاسی خود رنگ مذهبی داد.

* یعنی تضاد صهیونیست ها با کشورهای اسلامی رنگ دینی پیدا کرد؟
تهامی: بله. کشورهای سنی بهانه پیدا کردند تا همراه اسرائیل باشند و کشورهای جدا از این جریان، شیعیان یا طرف داران شیعه بودند. نکته ی جالب در این تقسیم بندی این است که با توجه به حکومت کشور سوریه و گرایش غیردینی آن نباید این کشور را در تقسیم بندی شیعی قرار داد، اما این اتفاق افتاده است و آنها سوریه را هم جزئی از هلال شیعی می دانند.

* یعنی به دنبال این بودند که از عامل مذهبی به منظور محاصره ی ایران و کم کردن تأثیر این کشور در منطقه استفاده کنند؟
تهامی: بله. البته باید به این نکته هم اشاره کرد که در ادبیات سیاسی اسرائیل و مطالبی که در روزنامه ها و مجلات خود می نویسند صحبت از برقراری رابطه ای اساسی با کشورهای عربی از اهل سنت است که این کشورهای عربی با نام اسلام معتدل در مقابل اسلام رادیکال خطاب می شوند.

* در صحبت های آقای تهامی دو نکته به طور ویژه مطرح شد؛ یکی تمایل اسرائیل به اعتدالی ها و دیگری طرح ایران هراسی با برچسب گسترش شیعه در منطقه. شاید بتوان گفت نگرانی آنها، برخلاف آنچه می گویند، جنبه ی مذهبی ندارد، بلکه مسئله ای سیاسی است.
غریب رضا: به طور طبیعی تشیع در دوران معاصر و به ویژه بعد از انقلاب اسلامی به بلوغی سیاسی و فرهنگی رسیده و در حقیقت در حرکت فراگیر و عمومی بیداری اسلامی پیشرو بوده است. الگویی که تشیع انقلابی امام خمینی ارائه کرد در حقیقت تمرکز بر هویت اسلامی تشیع بود. امام(ره) مذهب شیعه را در تضاد با مذهب باقی مسلمان ها مطرح نکرد، بلکه بر هویت مشترک اسلامی و مسئله ای مثل مقاومت و فلسطین، که دغدغه ی اسلامی همه ی مسلمان ها بود، تأکید کرد؛ ازهمین رو می بینیم اولین کشوری که سفارت اسرائیل در آن تعطیل شد ایران بود. امام(ره) به دنبال نجات همه ی مسلمان ها در جهان بود و این باعث ایجاد نوعی بلوغ سیاسی در مسلمان ها شد. برای نمونه باید گفت آقای راشد القنوشی، که یکی از رهبران اهل سنت جنبش های اسلامی معاصر است، در کتابی از مسلمان ها دعوت کرده است تا امامت و رهبری آیت الله خمینی را برای همه ی مسلمان ها بپذیرند. این نشان دهنده ی این است که ایران توانست بیداری اسلامی را به درجه ی فراگیری و صدور برساند. در نقطه ی مقابل غرب احساس کرد منطقه با تهدید روبه رو شد و مهم ترین کشوری که از نظر سیاسی حامی منافع غرب در خاورمیانه به شمار می آمد به نوک پیکان استکبارستیزی تبدیل شده است و به سرعت این الگوی فرهنگی سیاسی را در جهان صادر و منتشر می کند. آنها صدور انقلاب را برای آغاز جنگ بهانه کردند، ولی واقعیت این بود که صدور انقلاب صدور فکر بود و آنها می ترسیدند که جمهوری های اسلامی متعددی در جهان تأسیس، و سرانجام به اتحادیه ی جماهیر اسلامی تبدیل شود. نوام چامسکی در کتاب خودش با نام «دخالت در منطقه ی نفت خیز خاورمیانه» در سال 1386 نوشت تنها کشورهایی که نتوانستند خودشان را با امریکا هماهنگ کنند ایران و سوریه بودند. بدترین کابوس واشنگتن این است که یک ائتلاف شیعه، در منطقه، کنترل ذخایر مهم نفت جهان را مستقل از امریکا برعهده گیرد.

* یعنی منافع امریکا و اسرائیل در منطقه تهدید شده است؟
غریب رضا: بله، زیرا طی سی سال گذشته ایران قدرتمندتر شده است. شاهدیم که بستری سیاسی و فرهنگی در جهان شیعه، که ایران یک منطقه از آن است و حزب الله منطقه ی دیگر، به وجود آمده و ازهمین رو شیعه در مقاومت سرافراز و در تحولات سیاسی کشورهای دیگر در منطقه پیش قدم بوده است. در بحرین، با وجود فشار بسیار حکومت و تغییر بافت جمعیتی، شیعیان در حال رشد هستند و در عراق تحول سیاسی به نفع شیعیان در حال روی دادن است. اینها بهانه ای برای استکبار به وجود آورده است تا بحث مذهب را اهرم فشاری علیه طرح سیاسی رقیب قرار دهند. مهم ترین دلیلی هم که برای این مسئله مطرح شده مقایسه ی بنیادهای سیاسی ایران و کشورهای خط سازش است.

* اردن اولین کشوری بود که مانند اهرم فشار عمل کرد.
غریب رضا: این بحث را اردن مطرح کرد، ولی آغازکننده ی اولیه ی طرح امریکا بود که به وسیله ی بلندگوی خودش، یعنی ملک عبدالله، آن را مطرح کرد. حکومت هایی مثل عربستان، مصر و اردن، که از نظر سیاسی سکولارند، هیچ دلبستگی به دین اسلام، به طور کلی، و مذهب اهل سنت، به شکل خاص، ندارند و اساساً به جدایی دین و سیاست معتقدند. مردم ایران با قید اسلامیت انقلاب کردند و حکومت تشکیل دادند و قانون اساسی خود را براساس این دین نوشتند؛ ازهمین رو در این قانون بحث امام و امت مفهومی کاملاً دینی دارد و محوری ترین مبحث آن است. حکومتی که براساس قرائت انقلابی از تشیع تأسیس شده است در تعامل خودش با باقی مذهب ها بحث وحدت اسلامی و تقریب مذاهب را مطرح می کند.

* اما حکومت دیگری که به گفته ی شما اساس سکولار دارد و به دین ربط ندارد در تعامل با سایر مذهب ها و حکومت ها بحث تشیع، هلال شیعی و تفرقه ی مذهبی را مطرح می کند.
غریب رضا: بله. این نشان دهنده ی آن است که اگر قرار بود کسی مذهبی عمل کند ایران بود نه کسانی که سکولارند. به همین دلیل است که می گویم این اقدامات بازی سیاسی خطرناکی برای بهره برداری از مذهب است. بهترین کسی که این مسئله را ترسیم کرده شهید فتحی شقاقی در کتاب «شیعه و سنی، غوغای ساختگی» است. این شهید ریشه ی سیاسی این دعوا را سال های ابتدایی آغاز جنگ دانسته است که هنوز کتاب ها، ماهواره ها و تبلیغات مهاجم به تشیع شکل نگرفته بود و بسیار زیبا این بحث را تحلیل کرده است. به عبارت دیگر بحث هلال شیعی حلقه ای از طرح بزرگ ایران هراسی و شیعه هراسی است. به نظر بنده به هلال شیعی نباید مستقلاً موضوعیت داد، بلکه این بحث بخشی از طرح ایران هراسی است البته در ابتدا این بحث از منظر سیاسی مطرح شد و آنها بحث ترساندن حاکمیت ها از ایران را با تمرکز بر بحث مذهبی سیاسی پیگیری کردند؛ به همین دلیل این مسئله را بعضی از علمای اهل سنت نیز مطرح نمودند.

* چه جریاناتی روی این موضوع کار کردند؟
غریب رضا: محافظه کاران وهابی روی این موضوع کار کردند و ادبیات رایج آنها همین شد و متأسفانه ترکش های این بحث بعضی از اندیشمندان پیشرو در بحث وحدت اسلامی را نیز تحت تأثیر قرار داد؛ برای مثال فردی مثل دکتر یوسف قرزاوی، که پیشرو بحث وحدت بود، از این مسئله ترسید و مواضع مشهور خود را گفت. دکتر احمد لطیف، شیخ جدید الازهر، نیز درباره ی تبلیغ تشیع در کشورها تحت تأثیر قرار گرفت وگرنه ایشان گرایش تصوف دارد و رابطه ی خوبی هم با وهابیت ندارد. ایشان قبلاً می گفت: من حتی حاضرم از دانشجویان شیعه در الازهر استقبال کنم، اما مسئله ی شیعه هراسی روی او نیز تأثیر گذاشت. آقای راشدالغنوشی هم، که جهان اسلام را به طرح سیاسی جمهوری اسلامی دعوت می کرد، تحت تأثیر آقای قرزاوی قرار گرفت و موضع گیری کرد.

* تا این بخش از گفت وگو درباره ی ریشه ی سیاسی و بسترهای پیدایش ایران هراسی و بحث بیداری شیعه در جهان و سپس درباره ی موضع گیری غرب و منافع سیاسی آن و درنهایت آغاز ایران هراسی و منتهی شدن به تقابل مذهبی صحبت کردید. می خواهم بپرسم بیداری دادن به جهان اسلام که شما به آن اشاره کردید، در چنین شرایطی و چگونه تحقق می یابد؟
غریب رضا: بحث بیداری دادن به جهان اسلام دو اثر مهم برای شیعه و سنی دارد؛ اثر آن برای شیعیان این است که قدرت و عزت تشیع امروز در جهان به دلیل مجاهدت های امام خمینی و اندیشه ی سیاسی ایشان بود و شیعیان باید بدانند اگر شیعه می خواهد مسیر رشد، پیشرفت و توسعه ی فکری، سیاسی خودش را در منطقه پیدا کند تنها راهش پیگیری همین اندیشه ی سیاسی انقلابی پویا و وحدت گرایانه از روی بصیرت است؛ زیرا در مقابل تشیع انقلاب اسلامی، جریان اعتدال خط حکومتی و عربی ایجاد کرده؛ یعنی معتقد است شیعیان ایران، فارس و شیعیان کشورهای عربی عرب هستند و درواقع این گونه می کوشد بین آنها تفرقه بیندازد، حتی شخصیت های سیاسی کشورهای لبنان، یمن و... را در مقام فردی عرب نژاد رشد می دهند تا در مقابل جمهوری اسلامی بایستند؛ ازهمین رو شیعیان باید هوشیار باشند و بدانند الگوهای جانشین الگوی جمهوری اسلامی الگوهای سالمی نیستند و اغلب ساخته و پرداخته ی غرب اند؛ البته ممکن است بستر فقهی و کلامی داشته باشند، ولی یقیناً جبهه ی مقابل از آنها استفاده می کنند. هشداری هم که به اهل سنت درباره ی این مسئله داده می شود این است که در پازل سیاسی غرب قرار نگیرند؛ زیرا فتنه ی مذهبی که شیعه و سنی را با هم درگیر می کند ساخته و پرداخته ی غذایی است که در آشپزخانه ی غرب درست شده است و امروز به سمت ما می آید. آنها باید مواظب باشند تحت تأثیر حماسه ای که در جنگ های مذهبی پدید می آید ابزار غرب نشوند و به دنبال توپی که به زمین ما انداخته اند نروند؛ زیرا بحث های مذهبی و فکری جایگاه خودش را دارد و هوشیاری و بصیرت سیاسی سنی و شیعه در این مرحله بسیار لازم است.

* بافت قومیتی شیعیانی که داخل این هلال شیعی قرار می گیرند چگونه است؟
غریب رضا: شیعیان منطقه از نظر قومیتی بسیار متفاوت اند. آذربایجان حدود 80 درصد شیعه دارد، ولی از نظر فرهنگی و مذهبی کشوری شدیداً سکولار و مستضعف است؛ زیرا طی سال های بسیار از دین دور بوده است و حاکمیت های ضددینی در آنجا حاکم بوده اند. در افغانستان و ایران نیز قومیت های مختلفی وجود دارد. به تعبیر آنها در بخش عمده ی هلال شیعی عرب ها زندگی می کنند که به راحتی می توان با بحث های قومی بین آنها فتنه و تفرقه انداخت؛ یعنی همان گونه که عرض کردم، می خواهند بین شیعه ی عربی و شیعه ی فارسی تفکیک قائل شوند.

* بازتاب این مباحث در این کشورها چگونه بوده است؟ آیا مردم تحت تأثیر این حرف ها قرار گرفته اند یا هوشیارتر شده اند؟
غریب رضا: نمی توان منکر شد که بخشی از توده ها، به ویژه جوان ها، تحت تأثیر هجوم رسانه ها قرار گرفته و جذب گروه های تندرو مذهبی مثل وهابی شده اند که دشمنی شان با جمهوری اسلامی آشکار است. عده ای هم با گرایش های قومیتی و ملی با ایران مبارزه می کنند، ولی توده ی مردم و عموم جهان اسلام مصداق این آیه هستند: «فزادهم ایمانا و تسلیما». در ابتدای انقلاب، نیروهای انقلابی به دنبال صدور انقلاب و بیداری اسلامی بودند، اما امروز هر جای جهان از انقلاب اسلامی و مسئولان نظام برآمده از آن استقبال می کنند. با نگاهی به سفرهای رئیس جمهور کنونی ایران به کشورهای مختلف، از استقبال فراگیر مردم آن کشورها از مسئولان جمهوری اسلامی آگاه خواهیم شد که نشان دهنده ی گسترش بیداری اسلامی است.

* آیا بحث هلال شیعی با محتوایی دیگر تعریف پذیر است؟
تهامی: در آغاز صحبتم نکته ی مهمی درباره ی هلال شیعی داشتم که عرض نکردم و آن نکته این است که اکنون دیگر اصطلاح هلال شیعی در رسانه ها و زمینه های سیاسی مطرح نیست و درواقع از آن عبور کرده اند. شاهد این مسئله عقب نشینی ملک عبدالله از این اصطلاح بعد از گذشت یک سال از طرح آن است. هلال شیعی یکی از اصطلاح هایی بود که برای طرح ایران هراسی در منطقه به کار برده شد. اصطلاح اولی که با هدف ایران هراسی، برای انقلاب به کار گرفته شد صادر کردن آن بود. صادر کردن انقلاب اصطلاحی مبهم بود که رژیم های حاکم عربی و رسانه های غربی روی آن بسیار سرمایه گذاری کردند و حتی صدام حسین خودش را مدافع جبهه ی شرقی کشورهای عرب دانست. بعد از اعدام صدام، در ادامه ی طرح ایران هراسی این موضوع مطرح شد که ایران می خواهد امپراتوری صفوی به منظور طمع ورزی و گسترش قلمرو خود ایجاد کند. بعد از پیروزی مقاومت در جنگ 33 روزه در سال 2006م اصطلاحاتی که در رسانه ها به کار می برند دارای دو محور سیاسی است: 1. از محور ممانعت یا مقاومت که از ایران، سوریه، لبنان و جنبش های جهاد فلسطین ایجاد می شود. بعضی از کشورهای عربی می کوشند رابطه شان با ترکیه قوی تر و محکم تر شود تا گروه کشورهای عربی و ترکیه را در مقابل ایران و هم پیمانانش تشکیل، و توازن قوا را تغییر دهند. شیخ قرزاوی در بیانیه ای نسبت به تأثیر مذهبی ایران در منطقه هشدار داده است. این بیانیه در حد خودش اهمیت چندانی ندارد، اما او با این بیانیه می خواست به دیگران بفهماند که حرکت شیعه سازی در منطقه به راه افتاده است؛ 2. طراحان برنامه ی یادشده و درواقع دشمنان جمهوری اسلامی بعد از جنگ 2006م کوشیدند با نوعی جوسازی بگویند تأثیر و نفوذ شیعه در منطقه بیشتر شده است. یکی از اقدامات آنها این بود که با تأسیس پژوهشگاهی در امریکا می-خواستند چهره ای مشوش و زشت از حزب الله و ایران برای دیگران نشان دهند. این مسائلی که در رسانه های غربی مطرح می-شود نمی توان جدا از جنگی دانست که در اتاق های سیا اداره می شود.

* بنابراین شما شیعیان منطقه را، به رغم اختلافاتی که با هم دارند، مستعد حرکت و بیداری در منطقه می دانید؟
غریب رضا: به طور طبیعی شیعه در منطقه رشد کرده است و اگر بستر بیداری و رشد فراهم نبود، طراحان این طرح، آن را اجرا نمی کردند. تشیع بعد از انقلاب اسلامی هویتی جدید پیدا کرد. طی سال های متوالی و تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی شیعه مذهبی خارج از اسلام معرفی و تکفیر می شد. علامه آقا بزرگ تهرانی در مقدمه ی کتاب «الزریه فی تصانیف شیعه» نوشته است: انگیزه ی من از نوشتن این کتاب یک دایرة المعارف کتاب شناسی شیعه است؛ زیرا فلان شخصیت نوشت که اصلاً شیعیان کتابی برای عرضه کردن ندارند. چهارده قرن از عمر تشیع می گذرد و طی این مدت علمای شیعه کتاب ارزشمند بسیاری نوشته اند، اما چون عده ای از آنها اطلاع ندارند، فکر می کنند تشیع مذهب و مکتبی است که حرفی برای گفتن ندارد. این بیداری که بعد از انقلاب در شیعیان ایجاد گردید باعث گسترش شیعه شد. البته این نکته را باید گفت که نگاه امام خمینی فرامذهبی بود و اگرچه با استفاده از ارکان قدرت آفرین و تحرک آفرین تشیع را احیا کرد، فعالیت او فقط به شیعیان محدود نمی شد و جهان را دربرمی گرفت و همه را در خط مبارزه با استکبار بسیج می کرد؛ البته طبیعی است که حرکت ایشان سرانجام به نفع شیعه تمام می شود و سبب بیداری شیعیان در منطقه و گسترش این مذهب خواهد شد. وقتی روشنفکران و جوانان اهل سنت می دیدند مذهبی که سالیان سال از آن چهره ای سیاه و زشت می ساختند در مقابل سکولاریسم حکومت دینی ایجاد کرده است طبیعی بود که ریشه های مذهبی این تحول سیاسی را بررسی می کردند و این گونه است که اکنون با پدیده ای در جهان اهل سنت روبه رو هستیم به نام تشیع سیاسی. این تشیع زاییده ی انقلاب اسلامی ایران است. یکی از مصداق های تشیع سیاسی جنبش اسلامی حماس است که گرایش اعتقادی رسمی اش مذهب سنی است، ولی عاشورای شیعی را الگوی سیاسی خود قرار داده است. علاوه بر تشیع سیاسی، تشیع مذهبی هم جریان تازه ای را به راه انداخته است. اگر سایت ها و کتاب های نوشیعیان (مستبصرین) را ببینید متوجه می شوید که آنها بدون تبلیغ ما به این اندیشه رسیده اند. رفع شبهات و تبیین هویت واقعی مذاهب حق همه ی پیروان مذاهب است و نه به معنای تبلیغ، بلکه به معنای دفاع است. ما در دفاع مذهبی ضعیف بوده ایم چه برسد به تبلیغ؛ اینکه می بینیم موجی از نوشیعیان در جهان به وجود آمده به دلیل حرکت خود آنها به سمت تشیع ایران بوده است و این نکته ی بسیار ظریفی است. شیعیان ایران در نهادهای تبلیغی خودشان، مثل سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و مجمع تقریب مذاهب، از نظر اداری بسیار ضعیف عمل می کنند؛ به همین دلیل است که می گویم متهم کردن آنها به شیعه-سازی واقعیت ندارد. بنابراین بعد از انقلاب اسلامی سه جریان از نظر مذهبی به وجود آمد: 1. بیداری شیعیان؛ 2. گرایش برخی روشنفکران و عالمان آزاداندیش اهل سنت به مذهب شیعه؛ 3. جریان تشیع سیاسی در بین اهل سنت.

* آقای تهامی شما جنگ مناطق شمالی یمن با عربستان و رویدادهای آن را هماهنگ با مسئله ی ترویج شیعه هراسی می دانید؟
تهامی: درباره ی این جنگ بیشتر کار تبلیغاتی شده و حقایق دگرگون گردیده است. این دگرگونی حقایق را بیشتر رسانه های بیگانه انجام داده اند. در اصل، این جنگ انگیزه ی مذهبی ندارد و دلیل آن سیاست های خود کشور یمن است؛ زیرا نظام پیر آنها دیگر نمی تواند مسائل کشور را حل کند؛ مسائلی مثل بیکاری، بی سوادی، مشکلات اجتماعی و... . خواسته های حوثیه برای همگان مشروع و در حد خواسته های شهروندان عادی بود. حوثی ها خواستار توسعه ی یکسان در سراسر کشور، چه از نظر بهداشتی و چه از نظر فرهنگی بودند و می خواستند دولت برای توسعه ی این منطقه اهتمام ورزد. از نظر مذهبی خواسته ی آنها این بود که اجازه دهند عقاید خودشان را در مدرسه هایشان تدریس کنند، در مسجدها امام جماعت خودشان را داشته باشند و از نفوذ وهابی ها جلوگیری شود. از نظر سیاسی هم آنها به دنبال مبارزه با صهیونیسم و امریکا بودند. به همین دلیل نظام حکومتی یمن نپذیرفت که با این گروه شیعه گفت وگو کند و به مقابله ی نظامی با آنها روی آورد؛ این گونه بود که جنگ داخلی در یمن به وجود آمد که سبب مسائل دیگری شد و دولت ایران به مداخله در امور داخلی این کشور متهم گردید و عربستان به همین بهانه در این جنگ مداخله ی نظامی کرد. به عبارت دیگر دولت یمن وقتی نتوانست به سرعت این جنگ را تمام کند ایران را به پشتیبانی از حوثی ها متهم کرد و بدین ترتیب این مسئله را از مشکلی داخلی به مشکلی منطقه ای تبدیل نمود.




تاریخ انتشار در سایت: ۱۹ آذر ۱۳۹۰
منبع: / سایت / باشگاه اندیشه ۱۳۹۰/۰۹/۱۹
نقش ها
گفت و گو شونده : حمیدرضا غریب رضا
گفت و گو شونده : عبدالرحیم تهامی
عناوین
رسته: 1