چهارشنبه ۳۰ خرداد ۱۳۹۷
بر خط: 1169
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1207 بازدید
موسیقی و تک‌خوانی زن؟

«هر انقلابی، هر تمدّنی و هر فرهنگی تا در قالب هنر ریخته نشود شاخص نفوذ و گسترش ندراد»[1] و «هنر اسلامی آن چیزی است که در آن عنصر سازنده‌ای از اندیشة اسلامی وجود داشته باشد».[2] هنر حقیقی و مدرن هنری است که در هدایت افراد به سوی کمال و شکوفا شدن ظرفیت‌های معنوی انسان موفق باشد. چنین هنری متحوّل کنندة انگاره‌ها و در بردارندة آموزه‌ها است؛ بعد از انقلاب جامعة هنری تکانی به خود داده و گام‌هایی برداشته شد امّا به نظر می‌رسد نیازمند خانه‌تکانی جدیدی است که یکی از آن‌ها عرصة موسیقی است که تا چند سالی بعد از انقلاب تلاش‌هایی درخور تقدیر انجام پذیرفت. امّا امروزه باید از ارتجاعی زیانبار ترسید، از رجعتی به سبک‌ها و متدهای تقلیدی از فرهنگ بیگانه و از رجعتی به سوی فراگیر شدن موسیقی و تطهیر آن از آثار مخرّب روحی و معنوی دیده می‌شود علی‌رغم آن‌که مقام معظم رهبری در پاسخ به پرسش پیرامون ترویج و آموزش موسیقی فرمودند: «آموزش موسیقی و نوازندگی به نونهالان و نوجوانان موجب انحراف آنان و مترتّب مفاسد است و جایز نیست به طور کلّی ترویج موسیقی با اهداف عالیة نظام اسلامی منافات دارد. مسئولین فرهنگی مجاز نیستند سلیقة شخصی خود را به اسم نشر فرهنگ و معارف در آموزش و پرورش نوجوانان به کار گیرند.»[3]
درست است که لذّت و احساس خوشی که معلول شنیدن موسیقی است با تاریخ بشری دوشادوش و در جوامع مختلف وجود داشته و بشر همواره این طبیعت‌گرایی را که ناشی از لذّت او بوده همیشه به همراه داشته است امّا باید دید این لذّت چیزی از واقعیّت مطلوب آدمی می‌کاهد و سبب تخدیر روانی اوست یا بر آن افزوده و موجب رشد و تعالی او می‌گردد؟
با ذکر این مقدمه با تأثیر موسیقی در روح و روان و حکم تک‎خوانی زن می‎پردازیم:

1. موسیقی، روح و روان و علم پزشکی
انسان با ابزار مختلف آهنگی می‌سازد که گاه می‌خنداند و زمانی می‌گریاند، گاهی به حدّ افراط نیروی نشاط را در آدمی تحریک می‌کند و زمانی سخت او را به دیار غم و اندوه می‌فرستد. بزرگ‌ترین هنر موسیقی این است که ما را خواسته و ناخواسته به سفری در دنیای ذهنی و خیالی دعوت می‌کند و بر ایمان سایه‌ای ساخته و آن را بالا می‌برد و بعد از پایان موسیقی خود را در یک سرازیری احساس می‌کنیم و سرانجام خود را سرگردان و متحیّر و لبریز از احساساتی که به طور مصنوعی تحریک شده رها می‌شود و او می‌ماند و انبوهی از احساسات تخلیه نشده که نه می‌تواند از آن دنیای خیالی دل کنده و نه با زندگی واقعی کنار آید، با تکرار این صحنه‌ها و اعتیاد به موسیقی چیزی جز تخدیر روح و روان حاصل نمی‌شود،[4] همچنان‌که امام راحل می‌فرماید: «از جمله چیزهایی که مغز جوان‌ها را تخدیر می‌کند موسیقی است.... انسان را از جدیّت بیرون می‌برد.. یک جوانی که عادت کرده روزی چند ساعت را با موسیقی سروکار داشته باشد.. از مسائل جدّی به کلّی غافل می‌شود.»[5]
اگر موسیقی آنچنان‌که عاشقان دلباخته‌اش می‌گویند حقیقتاً روح انسان را تصفیه می‌نمود چرا با شیوع آن به اعتراف پزشکان مربوطه انواع بیماری‌های روانی و غیر آن شایع شده است؟ امروزه علم پزشکی اذعان می‌دارد ـ علی‌رغم اثرات مختلفی که در تبلیغ آن بیان می‌شود ـ موسیقی با نواهای حزن‌انگیز و نشاط‌انگیز نظم حیاتی بدن و تعادل دو قسمت از اعصاب (سمپاتیک و پاراسمپاتیک) را که سبب تنظیم جذب و دفع و هضم و ضربات قلب و فشار خون است برهم می‌زند و سبب ضعف اعصاب می‌شود و از دیگر مضرات آن اختلالات دماغی، هیجانات روحی، جنون، ضعف حس شنوایی و سلب اراده و کوتاهی عمر و چه بسا عامل جنایت و خودکشی و تهییج شهوت شده است.[6]

2. موسیقی و تک‌خوانی زن از منظر دینی
اسلام آن قسم از موسیقی که سبب «بیکارگی، ابتذال، بی‌حالی و واخوردگی از واقعیت‌های زندگی و گناه و شهوت‌رانی است»[7] را حرام شمرده، موسیقی اگر انسان را از جدیّت و «از معنویت از خدا و ذکر غافل کند، موسیقی حرام است».[8] اسلام می‌خواهد انسان از جدیت بیرون نرفته و در مقابل هیجانات خود را پا در هوا نبیند و اندیشه و تعقّل او ضعیف نشود.[9] لذا در قرآن[10] از این دست موسیقی نهی شده و در احادیث متعدّدی آمده است: «اولین کسی که مرتکب غنا شده و نواختن آغاز نمود شیطان بود»[11] و از مضرّات آن «ظهور نفاق» و «قساوت قلب» و «گسترش بی‌حیایی و فساد اخلاقی». و «محرومیّت از رحمت الهی» و...[12] یاد شده است.
آوازخوانی نیز اگر شاخص‌های مذکور را داشته باشد و نوع خواندن و یا از لحاظ مضمون، انسان را از حالت عادی خارج کند و مطرب و لهوی باشد حرام است و به تصریح مقام معظم رهبری[13] و سایر مراجع صرف پخش آن از صدا و سیما و یا به واسطة وزارت ارشاد موجب حلیّت نمی‌شود بلکه شونده باید تشخیص دهد که در عرف مردم این موسیقی و خوانندگی مناسب با مجالس لهو لعب نیست، البتّه گاهی چنان بی‌مبالاتی صورت گرفته که تندترین موسیقی‌ها را هم حلال شمرده که اگر چنین باشد دیگر مصداقی برای موسیقی مطرب باقی نمی‌ماند!!

امّا آوازخوانی زنان:
عدّه‌ای از فقهاء آوازخوانی غنایی زن را برای زنان در مجلس شب زفاف عروسی جایز می‌دانند به شرط این‌که نامحرم صدای آن‌ها را نشنود و همراه با نوازندگی مطرب با آلات موسیقی نباشد زیرا موسیقی مطرب در همة موارد حرام است،[14] هر چند مرحوم آیت الله اراکی و آیت الله سیستانی بنابر احتیاط واجب غنا در مجالس عروسی را هم جایز نمی‌شمرند و آیت الله مکارم شیرازی نیز آن را جایز نمی‌دانند امّا حکم تک‌خوانی زن نیز میان مراجع عظام اختلافی است که عدّه‌ای از آنان حکم به حرمت تک‌‌خوانی غیر غنایی زن کرده‌اند لذا بیان حکم به جواز به صورت نظر عام دینی صحیح نمی‌باشد و ترویج و چاپ آن به این صورت برخلاف رسالت مطبوعاتی است و افراد باید در این‌باره به مرجع تقلید خود رجوع نمایند.
برای روشن شدن مسئله درذیل استفتاءاتی را از برخی از مراجع بزرگوار که در دست‌رس بوده را نقل می‌کنیم:
مرحوم آیت الله اراکی و مرحوم آیت الله گلپایگانی: «تک‌خوانی موسیقی‌های غیر مطرب توسط زن مانند سرودها در صورتی که نامحرم صدای آن‌ها را بشنود جایز نیست».[15]
آیت الله مکارم شیرازی: «گوش دادن به سرودهایی که یک زن تک‌خوانی کرده حرام است».[16]
آیت الله فاضل لنکرانی: «تک‌خوانی موسیقی‌های مطرب توسط زن مانند سرودها در صورتی که نامحرم صدای آنان را بشنود جایز نیست.»[17] و آیت الله تبریزی: «تک‌خوانی زن اگر غنایی باشد را حرام نموده است».[18]
مقام معظّم رهبری: «مجرد صوت زن نامحرم حرام نیست و استماع صدای زن فی نفسه منعی ندارد، ولی اگر به ملاحظه وضع خاصی خواننده در حال خواندن یا وضع خاص مجلس و محل خوانندگی یا به ملاحظه مضامین موضوعی که خوانده می‌شود از مصادق مطرب لهوی به حساب آید و یا مستلزم مفاسدی باشد جایز نیست».[19]
در نتیجه اولاً عدّه‌ای از مراجع آن را در همة موارد حرام دانسته و برخی حرمت را مشروط به مطرب و غنایی بودن نموده‌اند و هر فردی باید به تقلید از مرجع خود عمل و طرح این مسئله به صورت نظر عام دینی که توسط ایشان صورت گرفته صحیح نمی‌باشد. ثانیاً در صورتی هم که موسیقی مباح باشد با توجّه به آموزه‌های دینی و علمی هیچ دلیل بر ترویج و تبلیغ گستردة آن وجود ندارد، این نوشتار را با کلامی از امام راحل به پایان می‌بریم:
«نباید دستگاه تلویزیون جوری باشد که 10 ساعت موسیقی بخواند.... این عذر نیست که اگر موسیقی نباشد در رادیو، آن‌ها می‌روند از جای دیگری موسیقی می‌گیرند، حال اگر از جای دیگر می‌گیرند ما باید به آن‌ها موسیقی بدهیم، این خیانت است»[20]
به امید آن روز که همة هنرمندان و مسئولین فرهنگی با توجّه به تعالیم دینی راه سعادت و اعتدال را پیموده و سعادت خود و جامعه را رقم زنند.

[1]. مقام معظم رهبری، 27 / 9 / 65 دومین کنگرة شعر و ادب ـ جهاد دانشگاهی (کتاب هنر، چ اوّل، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران 1367)، ص 10.
[2]. مقام معظم رهبری، 16 / 11 / 60 دیدار با واحد فرهنگی روزنامة جمهوری، کتاب هنر، ص 15.
[3]. استفتاءات، رجوع شود به کتاب انسان، غنا، موسیقی، احمد شرفخانی خویی، (چ اوّل، انتشارات مشهور قم، 1380)، ص 104.
[4]. شهید مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام (چ دهم، انتشارات الزهراء تهران 1366)، ص 44 و 45 و همچنین علامه جعفری در کتاب مبانی فقهی، روانی موسیقی ـ رجوع شود به کتاب (انسان غنا، موسیقی، ص 60 تا 65.
[5]. صحیفة نور، ج 8، ص 197 تا 201، همچنین ج 9، ص 155.
[6]. رجوع شود به کتاب (انسان، غنا، موسیقی)، ص 81، 85 و همچنین نوری، محمد اسماعیل، موسیقی از دیدگاه اسلام (انتشارات آزادی بی‌تا)، ص 140 و همچنین کتاب تأثیر موسیقی بر روان و اعصاب، ص 38.
[7]. مقام معظّم رهبری، دهة فجر 77 در دیدار با جوانان، روزنامة جمهوری اسلامی، 18 بهمن، 1377.
[8]. همان.
[9]. شهید مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، ص 44.
[10]. سورة حج، آیة 30 و سورة لقمان، آیة 6.
[11]. حرّ عاملی، وسائل‌الشیعه، ج 12 (نشر کتابفروشی اسلامیة تهران)، ص 231.
[12]. همان، ج 12، ص 231 و 232 و 235 و همچنین محمد ری‌شهری، میزان الحکمة، ج 7 (چ اوّل، دفتر تبلیغات اسلامی قم، 1362)، ص 305 تا 307.
[13]. انسان، غنا، موسیقی، بخش استفتائات.
[14]. مرحوم امام راحل، مقام معظّم رهبری، آقای گلپایگانی، آقای فاضل لنکرانی و آقای تبریزی، (کتاب انسان، غنا، موسیقی)، ص 91 تا 140، استفتاءات.
[15]. انسان، غنا، موسیقی، ص 113 و 118 همچنین احکام روابط زن و مرد و مسائل اجتماعی آنان، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ص 215.
[16]. همان، ص 147.
[17]. همان، ص 127.
[18]. همان، ص 139، نظرات مراجع از توضیح‌المسائل و یا استفتاء درج شده است.
[19]. همان، ص 102.
[20]. صحیفة نور، ج 8، ص 197 تا 201 همچنین ج 12، ص 104.

تاریخ انتشار در سایت: -۱۱۰ فروردین -۶۵۸
به نقل از: http://www.andisheqom.com/htm/matboat/81-2/htm/m9.htm
نقش ها
عناوین
رسته: 1