یک‌شنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۶
بر خط: 2232
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

309 بازدید
دنیایی پیچیده اما زیبا

علوم انسانی به بررسی کنش‎های انسانی انسان می‎پردازند و نه کنش‎های فیزیولوژیکی و زیستی‎ای که از انسان صادر می‎شود.




1.برای هرگونه موضع‎گیری درباره معنــــا، امـــکان و چگونگی علوم انسانی اسلامی، نخستین گـام لازم، داشتـن تعریفی روشن و دقیق از علوم انسانی است.
2‎. باوجود کاربرد بسیار زیاد اصطلاح علوم انسانی و نقش آن در طبقه‌بندی علوم جدید و هم‎چنین جایگاه آن در نظام‎های نوین آموزشی اغلب کشور‎های دنیا، تاکنون یک تلقی دقیق و عالمانه از این اصطلاح ارائه نشده است.
3.‎ وجود تعاریف متنوع از علم به‎عنوان مقسم علوم انسانی و غیرانسانی و قراردادی بودن تعریف علم و علوم انسانی از یک طرف و وابستگی تعریف علم به دیدگاه معرفت‌شناسانه افراد از طرف دیگر، موجب شده است تعاریف متنوعی از علوم انسانی ارائه شود.
4‎. هر محققی می‎تواند و آزاد است هر نوع تعریفی از علوم انسانی ارائه دهد، هرچند تعریف ارائه شده باید کارآمد، واقع بینانه، حتی الامکان جامع، دقیق و مشکل گشا باشد.
5‎. علوم انسانی برخلاف پندار برخی از افراد، صرفا توصیفی و گزارشی نیستند، بلکه بعد توصیه‎ای و تجویزی نیز دارند. توصیف، تبیین و تفسیر کنش‎های انسانی ناظر به بعد توصیفی علوم انسانی است و تقویت، اصلاح یا تغییر کنش‎های انسانی ناظر به بعد توصیه‎ای آن هاست.
6‎. چون یکی از کارکرد‎های اصلی علوم انسانی، فهم و کشف معنای کنش‎های انسانی است، به آن‎ها علم تفهمی هم گفته می‎شود و به دلیل آنکه یکی دیگر از کارکرد‎های علوم انسانی داوری هنجاری درباره کنش‎های انسانی است، به آن‎ها علوم هنجاری نیز گفته می‎شود. هم‎چنین به دلیل نگاه انتقادی به کنش‎های افراد و جوامع به این دسته از علوم، علوم انتقادی نیز اطلاق می‎شود.

7.‎ تعریف، نه روش یکسانی دارد و نه درجه اعتبار همه روش‎های آن در یک سطح است. برخی از مهم‎ترین انواع آن عبارتند از: الف) تعریف حقیقی که به‎منظور کشف حقیقت یک شیء یا مفهوم به کار برده می‎شود. حد تام، حد ناقص، رسم تام و رسم ناقص از اقسام شناخته شده تعریف حقیقی‎اند. ب) تعریف لفظی که به‎منظور کشف معنای یک لفظ یا مفهوم، مورد استفاده قرار می‎گیرد. تعریف به مصداق، تعریف سیاقی یا متنی، تعریف عملی و تعریف مفهومی از جمله مهم‎ترین اقسام تعریف لفظی‎اند.
8.‎ علوم انسانی، هرچند به معنای لغوی شامل همه علوم مرسوم و شناخته شده دانشگاهی می‎شود، اما معنای اصطلاحی ویژه‎ای دارد. تعاریف مختلفی برای علوم انسانی ارائه شده است. برخی تلاش کرده‎اند با تعریف به مصداق، مرز علوم انسانی و غیرانسانی را مشخص کنند. برخی دیگر آن‎ها را علومی دانسته‎اند که متعلقشان ارتباط به فکر انسان دارد.
9‎. علوم انسانی در یک تعریف کارکردی عبارتند از: دانش توصیف، تبیین، تفسیر، پیش بینی و تقویت، اصلاح یا تغییر کنش‎های انسانی.
10.‎ موضوع علوم انسانی دارای ویژگی‎هایی است که نه تنها موجب تمایز آن از سایر علوم می‎شود که ضرورت تمایز روشی آن از سایر علوم را نیز نشان می‎دهد. مهم‎ترین ویژگی‎های موضوع علوم انسانی عبارتند از: جزء فعالیت‎های انسانی انسان بودن، پیچیدگی، هدفمندی کنش‎های انسانی، وابستگی به آگاهی، اراده و اختیار، معنادار
بودن، وابستگی به نیازها، وابستگی به موقعیت‎های زمانی و مکانی، وابستگی به فرهنگ، اعتباری بودن موضوع، تاثیرپذیری از پیامد‎ها و هم دلی پژوهشگر با موضوع مورد تحقیق.
11‎. علوم انسانی به بررسی کنش‎های انسانی انسان می‎پردازند و نه کنش‎های فیزیولوژیکی و زیستی‎ای که از انسان صادر می‎شود.

12‎. کنش‎های انسانی، محصول موجودی پیچیده، ناشناخته و بسیار هوشمند به نام انسان است؛ به همین دلیل موضوع علوم انسانی نسبت به علوم طبیعی از پیچیدگی بیشتری برخوردار است.
13‎. همه کنش‎های اختیاری انسان برای دستیابی به هدفی انجام می‎گیرند. کنش‎های به ظاهر یکسان، ممکن است دارای اهدافی متفاوت باشند و در نتیجه تحلیل‎های متفاوتی را بطلبند.
14‎. کنش انسانی مورد مطالعه در علوم انسانی، کنش آگاهانه و ارادی است. بررسی کنش‎های ناآگاهانه و غیر ارادی انسان در علوم انسانی، امری استطرادی و تبعی است. به دلیل فرآیند پیچیده شکل‎گیری اراده در انسان و وجود مولفه‎‎های معرفتی و روانی پیشااراده، تبیین کنش‎های انسانی از تبیین مسائل طبیعی، دشوارتر و پیچیده‎تر است. صدور و تحقق کنش‎های اختیاری انسان وابسته به توانایی‎ها، بینش‎ها و گرایش‎های اوست.
15‎. کنش‎های انسانی مورد مطالعه علوم انسانی، کنش‎هایی معنادار هستند. حقیقت این کنش‎ها را به صرف توجه
به پوسته و ظاهر آن‎ها نمی‎توان شناخت. باید مغز و باطن آن‎ها را مورد توجه قرار داد. این در ‎حالی است که
موضوع مورد مطالعه علوم طبیعی و تجربی، فاقد چنین خصلتی است.
16‎. علوم انسانی برخلاف علوم طبیعی، وابسته به نیاز‎ها و اقتضائات اجتماعی و فردی‎اند. با توجه به تنوع نیاز‎های افراد و جوامع و اختلافاتی که در این زمینه وجود دارد، معلوم نیست که علوم انسانی تولید شده توسط اندیشمندان یک جامعه، به کار درمان مشکلات و بیمار‎هایی جامعه دیگر بیایند، حتی ممکن است بیماری‎ها و مشکلات را افزون کنند.

17‎. کنش‎های انسانی مورد مطالعه علوم انسانی متناسب با شرایط مکانی و زمانی، ممکن است متغیر شوند؛ زیرا کنش‎های انسانی، آگاهانه و ارادی هستند و به‎منظور دستیابی به اهداف خاصی انجام می‎گیرند. رفتار‎های آدمیان در همه جا و نسبت به همه کس و در همه زمان‎ها یکسان نیستند. به‎شدت متاثر از شرایط محیطی و زمانی و مکانی‎اند.
18‎. علوم انسانی تا حدود زیادی وابسته به جهان بینی و ایدئولوژی پذیرفته شده محققان هستند. این ویژگی فقط ناظر به مقام گردآوری نیست، بلکه در مقام داوری نیز است. علوم انسانی، علومی تابع و وابسته هستند. به دیدگاه‎‎های معرفت شناختی، جهان شناختی، انسان شناختی، خداشناسی و ارزش شناختی عالمان وابسته‎اند. هرگونه انحرافی در این مواضع چندگانه به انحراف در توصیف‎ها و توصیه‎‎های ناظر به کنش‎های انسانی منجر خواهد شد.
19‎. کنش‎های انسانی که مورد مطالعه علوم انسانی قرار می‎گیرند، اغلب از سنخ کنش‎های اعتباری و انتزاعی‎اند. اعتبارات اجتماعی و انسانی هرچند تابع نیاز‎های زیستی و عوامل محیطی‎اند و با تغییر آن‎ها تغییر می‎پذیرند، اما ریشه در واقعیت دارند. فهم آن‎ها و کشف واقعیت چنین اعتباراتی کاری است که یک اندیشمند اصیل باید انجام دهد.
20 ‎. کنش‎های انسانی به دلیل اختیاری و آگاهانه بودن، تا حدود زیادی متاثر از پیامد‎های احتمالی خود هستند. انتخاب برخی از فعالیت‎ها به دلیل پیامد‎های خویشاوندی است که کنش‌گر توقع وقوع آن‎ها را دارد یا اجتناب از
برخی کنش‎ها نیز معلول ترس از وقوع پیامد‎های ناخوشایند و نامطلوبی است که کنش‌گر از وقوعشان می‎ترسد؛ به همین دلیل وقتی نتایج احتمالی یک کنش انسانی یا اجتماعی توسط پژوهشگر علوم انسانی اعلام می‎شود، به احتمال زیاد کنش افراد را تحت تاثیر قرار می‎دهد.
21‎. مطالعات علوم انسانی به‎گونه‎ای است که محقق این عرصه در بسیاری از موارد نمی‎تواند نسبت به مورد مطالعه بی‎تفاوت باشد. در مطالعات انسانی، ارتباطی عاطفی و همدلانه میان مشاهده‎گر و مشاهده شونده برقرار می‎شود.

22‎. ویژگی‎هایی که برای کنش‎های انسانی گفته شده، نشان می‎دهد که نمی‎توان علوم انسانی را لزوما و صرفا با
متد علوم طبیعی مورد مطالعه قرار داد.
23‎. هرچند صرف تفاوت دو موضوع، منطقا مستلزم تفاوت روش آن‎ها نیست اما گاهی این تفاوت‎ها به اندازه‎ای هست که نمی‎توان به یک روش واحد برای بررسی آن‎ها اکتفا کرد. موضوعات پیچیده و چندوجهی را بهتر است که با روش‎های دقیق‎تر و چندوجهی مورد مطالعه قرار دهیم.
24‎. علوم طبیعی نسبت به غایت نهایی خنثی هستند اما علوم انسانی نسبت به غایت نهایی خنثی نیستند. دسته‎ای از آن‎ها اساسا به هدف تامین و دستیابی به غایت نهایی خاصی تکوین یافته‎اند؛ به همین دلیل با تعدد غایات، علوم مربوط نیز متعدد و متنوع می‎شوند و دسته‎ای دیگر از علوم انسانی مثل اقتصاد، مدیریت و جامعه‎شناسی دو بعدی‎اند؛ هم حقایق و واقعیت‎های عینی را درباره روابط و کنش‎های انسانی توصیف می‎کنند و هم هنجار‎هایی را درباره نحوه استفاده از آن واقعیت‎ها برای دستیابی به غایت مطلوب بیان می‎کنند. بخش دوم چنین علومی نیز کاملا متاثر از نوع هدف یا اهداف پژوهشگران است.



با انتخاب لینک کانال تلگرام در قسمت «صفحه اینترنتی مرتبط» به ما ملحق شوید.

تاریخ انتشار در سایت: ۶ آبان ۱۳۹۶
صفحه اینترنتی مرتبط
نقش ها
نویسنده : احمدحسین شریفی
مطالب
عناوین
رسته: 1