دوشنبه ۱ مرداد ۱۳۹۷
بر خط: 1186
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

334 بازدید
مدرنیته یعنی فقه شیعه (1)

امام خمینی طبقه متوسط را فریب نداد


گفت‌وگوی عصر اندیشه با آیت‌الله سید محمد موسوی بجنوردی فقیه و عضو بلندپایه مجمع روحانیون مبارز پیرامون نسبت تجددخواهی شیعی و مدرنیته غربی


عصر اندیشه: شما از پیروان فقه تجددخواه و سال‌ها در این باب تامل و تحقیق کرده‌اید. چنان که می‌دانید در ایران قرائت‌های گوناگونی از تجدد و نسبت آن با دین، طبقات اجتماعی و... رواج یافته است. برخی از این قرائت‌ها نه تنها حامل، بلکه مبلغ رویکردهای غیر دینی است و انسان متجدد را روشنفکری می‌داند که «خداناشناس قطعی» است...

آیت‌الله بجنوردی: به نظرم این نوع روشنفکری و تجدد، یک ارتجاع است. ما هر قدر به سوی عقلانیت و واقعیت برویم، «خداشناسی» تقویت می‌شود.

 از قضاء، دیشب گفت‌وگویی با دکتر«عباس میلانی» داشتیم، به ایشان گفتم چگونه است که وقتی ما تجدد را به قرائت شما می‌خوانیم، همه نشانه‌های تجدد «ضد مذهب» است، مثلاً در کتاب معمای هویدا ایشان درباره «صادق چوبک» می‌نویسد یکی از دلایلی که او با هویدا خیلی رفیق بود، این بود که وقتی مشروب می‌خوردند به اسلام تندتر حمله می‌کردند. یا درباره بهائیت، ایشان این فرقه را یکی از ارکان تجدد و موتور محرکه آن در ایران می‌داند...

آیت‌الله بجنوردی: آخر بهائیت چه دارد؟ چه‌ نوآوری‌ای آورده است؟! آن سیدی که در آفتاب جنوب،‌ زیارت عاشورا می‌خواند و دیوانه‌ شده بود، آثار جنون داشت، از رهبران بزرگ بهائیت بود. مساله بهائیت «مسخره» است. به عقیده من بهایئت ارتجاع است. معنای تجدد در فقه یعنی نوآوری. فقه شیعه، مدرن است؛ چرا؟ چون با عنصر زمان و مکان همسو است. تجدد یعنی مطابقت دستورات با عقل سلیم. مطابقت با بایدها و نبایدهای عقل عملی. یعنی هرآنچه مطابق با عقل عملی است، از بایدها و نبایدهای عقل عملی تجدد است.

 از یک سو، روشنفکران مدرن غرب‌گرا، تجددخواهی را براساس انگاره‌های فلسفه لیبرالی تعریف می‌کنند و از دیگر سو، جنابعالی از تجدد خواهی فقهی و فقه تجددخواه سخنی می‌گویید. سرنوشت نزاع و تقابل معرفتی این دو رویکرد به کجا می‌رسد؟

آیت‌الله بجنوردی: این‌ها بی‌سواد هستند و سواد اسلامی ندارند. یک سری اصطلاحات را دارند که متاسفانه این‌ها آگاهی کامل از حقایق مذهب تشیع، خصوصیات علم و اصول و فلسفه اسلامی ندارند و این حرف‌ها را می‌زنند. فقه شیعی و فقهی که عنصر زمان و مکان را دخالت می‌دهد، خداشناسی را تقویت می‌کند؛ سبب می‌شود مردم به سوی توحید و خداشناسی بیایند.

 اما در برابر رویکرد شما پیرامون این‌گونه از «تجدد‌خواهی شیعی» که ریشه در معرفت دینی دارد، برخی روشنفکران سکولار از شیعه و مثابه مانعی بر سر تجدد و مدرنیته یاد می‌کنند. برخی دیگر هم سعی در تطهیر مدرنیزاسیون عصر پهلوی دارند و تم تبلیغاتی‌شان این است که اگر می‌خواهید متجدد و مدرن شوید، باید به زمان شاه برگردید. می‌نویسند شاه مستبد بود، اما تجدد فرهنگی را پیش برد. شما نگاه کنید به گالری‌های نقاشی مدرن، به معماری مدرن، میدان شهیادی که ساختند. به جشن‌های 2500 ساله، به تولیدات کانون پرورش فکری و... . می‌گویند درست است که شاه استبداد داشت، اما حامل نوعی تجدد بود. حتی دکتر میلانی در کتاب «نگاهی به شاه»، این بحث را کرده است. ایشان می‌گوید ما از رهگذر این تجدد حتی به بهترین نرخ رشد اقتصادی در عصر پهلوی رسیدیم...

آیت‌الله بجنوردی: پول‌هایی که خرج این آدم‌ها (روشنفکران) می‌شود، در تفکرشان خیلی موثر است. می‌گویند «اذا دفعت الماده فتحت الجاده» (هر زمان که پول دهید، راه باز می‌شود.) این مسائل به قدری روشن است که به نظرم نیاز به توضیح ندارد! شاه چه تجددی برای ما آورد؟ آیا او برای ملت ایران چیزی جز بدبختی است؟ قرارداد کاپیتولاسیون را نوعاً‌ کشورهای استعماری با مستعمرات خود می‌بندند و شاه با آمریکا قرارداد کاپیتولاسیون بست: یک آمریکایی هر جنایتی بکند، دادگاه ایران حق تعرض به او را ندارد. شاه تا این حد ملت ایران را تحقیر کرد. این امام خمینی بود که در مسجد اعظم، سخنرانی کرد و فرمود: این را بدانید «امروز مبغوض‌ترین فرد نزد ملت ایران، رئیس جمهور آمریکاست.» همان شب او را به ترکیه تبعید کردند. کدام یک از احزاب ملی که ما داشتیم، صدایشان درآمد؟ در حالی که کاپیتولاسیون بزرگترین تحقیر ملت ایران بود. شاه این کار را در ایران کرد! این تجدد و خدمت به ملت ایران است؟
اینکه انسان هم آزادی‌خواه و هم دین‌دار باشد، منافاتی با هم ندارد. اما در عبادت بزرگترین عابد بود. نماز شب و گریه‌اش به جا بود، اما در عین حال چنان آزادی ملت ایران را می‌خواست که با جان خودش هم بازی کرد. وقتی دید کاپیتولاسیون چه می‌کند و کسی هم صدایش در نیامده است. حتی از کسانی که طرفدار تجدد و از احزاب ملی بودند هم کسی اعتراض نکرد! او یگانه فردی بود که شاخ این‌ها را شکست.

 سوالم این بود که در این نزاع معرفتی، ما از یک سو فقه شیعه را داریم که به روایت حضرتعالی فقه تجددخواه و مدرن است. از سویی دیگر هم در تجدد‌خواهی مصطلحی که امروز غرب‌گرایان آن را ترویج می‌کنند، هویدا یا روشنفکران ضد مذهب نماد آن محسوب می‌شوند...

آیت‌الله بجنوردی: تجدد غیر از «بی‌دینی است»؛ مرز این را باید مشخص کنیم.

تاریخ انتشار در سایت: ۲۱ فروردین ۱۳۹۷
صفحه اینترنتی مرتبط
نقش ها
گفت و گو شونده : سید محمد موسوی بجنوردی
مطالب
عناوین
رسته: 1