یک‌شنبه ۶ خرداد ۱۳۹۷
بر خط: 4723
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

302 بازدید
موج چهارم فقه هنر (3)

به نظر رهبری، موسیقی فاخر بیشتر در غرب بوده است


این مطلب، بخش سوم از مطلب «موج چهارم فقه هنر» است که پیش از این در سایت منتشر شده و از طریق لینکهای پیوست قابل مشاهده است.

ما نیفست ایجابی موسیقی از دیدگاه رهبر انقلاب
1) موسیقی هنری متکی بر طبیعت و فطرت: اساساً موسیقی که در تقسیم‌بندی‌های علوم قدیم، از شعب ریاضی است و چون با دقت و محاسبه و اندازه‌گیری دقیق سروکار دارد، جزء بخش‌های دانش ریاضی محسوب می‌شود و هنر دقیقی است. به تعبیری دیگر، هنر موسیقی محاسبه متکی به طبیعت و فطرت بشری است که خرد انسانی آن محاسبه را براساس تجربه استخراج کرده و برای آن قواعد موازینی گذاشته است.33
2) موسیقی از مقولات مطرح است: مقوله موسیقی جزء مقولات مطرح در جامعه و به خصوص در صدا و سیماست.34
3) موسیقی هنری مبتنی بر فطرت خدادادی و الهی است: هفت دستگاه اصلی موسیقی و دستگاه‌های فرعی آن که تنها مربوط به موسیقی ایرانی نیست. بلکه در همه آهنگ‌های جهان وجود دارد. به‌گونه‌ای تکوین یافته که هر صدایی شما در بیاورید، در یکی از آن دستگاه‌ها موجود است. همه این‌ها مبین حکفرما بودن نظم در این هنر است. بدین‌ترتیب می‌توان نتیجه گرفت: هنر موسیقی تلفیقی از دانش، اندیشه و فطرت خدادادی است که مظفر فطرت خدادادی و در درجه اول حنجره انسان‌ها و درجه دوم سازهایی است که به دست انسان‌ها ساخته شده است.35
4) موسیقی امری آموزنده و معنادار: درست است که درغرب موسیقی رقص و لهو و سایر موسیقی‌های منحط وجود دارد، اما در همان نقطه از جهان از دیرباز موسیقی‌های آموزنده و معنادار هم وجود داشته است.36
5) موسیقی فاخر با عرفان و عقل منافاتی ندارد: در همان نقطه از جهان از دیرباز موسیقی‌های آموزنده و معنادار هم بوده است، موسیقی‌ای که برای گوش سپردن به آن، انسان عارف واقف خردمند، می‌تواند بلیت تهیه کند، در سالن اجرای کنسرت بنشیند و ساعتی از آن لذت ببرد.37
6) موسیقی فاخر بیشتر درغرب بوده است: در غرب موسیقی‌هایی که گاهی یک ملت را نجات داده و گاهی یک مجموعه فکری را به سمت صحیحی هدایت کرده، کم نبوده است. غرب برخوردار از چنین ویژگی‌ای نیز بوده و همچنان هست. متاسفانه در مشرق زمین موسیقی از چنین اعتبار و جایگاهی برخوردار نبوده است. موسیقی در اینجا عبارت از آهنگ‌ها و آلات و ادوات لهو بوده که فقها از آن به موسیقی لهوی حرام تعبیر کرده‌اند.38
7) موسیقی مقوله‌ای است که خردآور ذوق آفرین است: موسیقی‌دان با آن خصوصیاتی که گفتم اهل خرد و قریحه و ذوق است.39
8) موسیقی قدیم هنری در خدمت عیاشی سلاطین: فرض بفرمایید فلان خلیف شبی دچار بی‌خوابی می‌شده است، موسیقی‌دان‌ها همراه با کنیزکان مغنی،‌ باید می‌آمدند تا اسباب طرب او را فراهم کنند. موسیقی‌دان باید خود را می‌شکست، پای تخت خلیفه می‌نشست و انواع اقسام هنرهای خویش را نثار می‌کرد تا خلیفه از حال افسردگی که لازمه خونریزی‌ها، قساوت‌ها و خباثت‌های وی بود، بیرون بیاید. این وضعیت موسیقی در بارگاه خلفا و امرای عرب بود. عین همین قضیه در مورد سلاطین ایران هم صدق می‌کند. پادشاهانی که اهل موسیقی لهو بوده و دربار‌های موسیقی طلب داشته‌اند، کم نیستند که از آن جمله می‌توان به دربار قاجار و پادشاهان آن سلسله اشاره کرد. توجه کنید که موسیقی در خدمت چه جریان‌ها و کسانی بوده است؟! اینکه می‌بینید در کلمات فقها، موسیقی مقوله‌ای حرام و ممنوع و دست نزدنی و نزدیک نشدنی است، به همین دلیل است.40
9) وسیله‌ای برای دفاع از انقلاب و مکتب: سازمان سیا بخش هنری دارد و فیلم‌هایی که بعد از انقلاب علیه ما و علیه شیعه و اسلام درست کردند، بسیار زیاد است. حال کسانی که در ایران فیلم‌ساز، سینماگر، بازیگر سینما و تئاتر، موسیقی‌دان و آهنگ‌ساز هستید و این واقعیت و مظلومیت را ادراک می‌کنید، تکلیف‌تان چیست؟ آیا هیچ تکلیفی وجود ندارد؟41
10) یکی از راه‌های مقابله با تهاجم فرهنگی دشمن: موسیقی می‌تواند یکی از راه‌های مقابله با تهاجم فرهنگی باشد، البته تنها راه نیست.42
11) موسیقی خوب هدایت کننده به معنویت و حقیقت است: من امیدوارم که شما جوانان بتوانید وارد میدان شوید و تولیدهایی کنید که به معنای حقیقی کلمه هم خصوصیات موسیقی خوب و بلیغ را داشته باشد و هم حقیقی و تاثیرگذار باشد و روح‌ها را به صفا و معنویت و حقیقت رهنمون کند.43
12) موسیقی هنری فی سبیل‌الله: اما بی‌آنکه دنبال خیال پردازی برویم، در عالم واقع، صدایی که از حنجره خواننده صادر می‌شود با یک پایه الهی و خلقی که مربوط به خدای متعال است مانند بنایی مستحکم و وسیع‌ پرجاذبه و رنگین شکل می‌گیرد. اولین نتیجه‌ای که این بیان (در مورد موسیقی و آواز) دارد آن است که ما این هنر را در راه خدا مصرف کنیم.44
13) موسیقی هنری برای جان دادن بی‌جان‌ها: من این نکته را می‌خواهم به شما آقایان اعم از خواننده، نوازنده، آهنگ‌ساز و موسیقی‌دان عرض کنم که این هنر ساخته و پرداخته نعمت‌های الهی را که براساس یک ذوق و قریحه ذاتی و یک نظم و انتظام خردمندانه شکل می‌گیرد و در واقع جان دادن به بی‌جان‌هاست، در راه خدا و رضای او مصرف کنید.45
14) موسیقی می‌تواند متعالی شود: موسیقی متعالی موسیقی‌ای است که برای هدف متعالی باشد. اگر چنین باشد، آن وقت می‌شود موسیقی را پاک و مقدس نامید.46
15) موسیقی مایه لذت افراد معمولی و متدین: آن‌وقت می‌شود ما هم مثل غربی‌ها کنسرتی داشته باشیم (عنوانش را مثلاً محفل خوانندگی بگذاریم تا اصطلاح غربی به کار نبرده باشیم) که مردم اعم از معمولی و متدین بلیت تهیه کنند و برای شنیدن ساز و آواز شما به آن محفل بیایند.47
16) انقلاب پاک کننده ابتذال موسیقی: بعضی از موسیق‌دان‌های سنتی اصیل و ریشه‌دار گاهی می‌گویند که موسیقی قبل از انقلاب دچار ابتذال شده بود، ولی در درون انقلاب آن ابتذال از بین رفت. خوشبختانه به دلیل محدودیت‌های قهری انقلاب آن ابتذال‌ها از پیکر موسیقی فرو ریخت.48
17) موسیقی خوب در داخل الگوی کشورهای دیگر: در صورت هدف‌دار کردن موسیقی از طرف شما، موسیقی جهان عرب و شاید دیگر ممالک اسلامی هم منتفع خواهد شد. موسیقی را هدف‌دار، جهت‌دار و معنی‌دار اجرا و طراحی کنید.49
18) موسیقی خوب می‌تواند تکان دهنده یک ملت و موجب انقلاب باشد: از برخی مطلعین شنیدم که شور «علی اف» در جنگ جهانی باعث نجات شوروی شده بود. از همین اهنگ شور، آهنگ‏ساز و نوازنده‌ای در شوروی، قطعه‌ای ساخته که ملتی را تکان داده است. من اگر چه علی‌اف را نمی‌شناسم و شور او را نشنیده‌ام، اما می‌دانم شور چیست و می‌دانم که انسانی با قریحه می‌تواند با یک آهنگ ملتی را منقلب کند و تکان دهد.50
19) موسیقی در معرض سوء استفاده است: در بسیاری از فیلم‌ها و کارهای نمایشی مشاهده می‌شود که برای جلوه دادن به کار، از جاذبه‌های جنسی استفاده می‌کنند. در موسیقی یک طور دیگر و در بعضی از هنرهای دیگر هم طور دیگر، باید هنرمند بتواند آزادانه هنر خودش را بدون اجبار به سمت مشتری طلبی عرضه کند تا هنر، صحیح و کامل از آب در بیایید.51
20) ترویج موسیقی، قدرت انتخاب را سلب می‌کند: ما نباید به ذهن و دل جوان چیزی را بدهیم که او را به سمت گناه و فساد می‌لغزاند؛ این غیر از آزاد گذاشتن فکر برای انتخاب در مساله است. شما می‌دانید که مسائل احساساتی به کسی فرصت انتخاب نمی‌دهد و انسان را به سمتی می‌کشاند، بدون اینکه قدرت انتخاب داشته باشد.52
21) موسیقی می‌تواند مبتلا به لهو و دوری از معنویت شود: یک نوع موسیقی داریم که در اصطلاح فقهی به آن موسیقی لهوی می‌گویند. لهو یعنی غفلت، یعنی دور شدن از ذکر خدا، دور شدن از معنویت، دور شدن از واقعیت‌های زندگی، دور شدن از کار و تلاش و فرو غلطیدن در ابتذال و بی‌بندی و باری، این موسیقی حرام می‌شود. حتی اگر این کیفیت اجرا شود و اگر با کلام حاصل شود، فرقی نمی‌کند.53
22) اقبال همه به آن، دلیل بر مشروعیت آن نیست: شما می‌گویید زبان بین‌المللی. آن موسیقی‌ای که به قول خود شما مرزها را در نوردیده و درجاهایی پخش شده، آیا لزوماً موسیقی خوبی است؟ صرف اینکه یک موسیقی از مرز فلان کشور خارج شد و توانست به مثلاً کشورهای مختلف برود و یک عده طرفدار پیدا کند، مگر دلیل خوب بودن آن است؟ نه به هیچ وجه! ممکن است موسیقی‌ای باشد که به شهوت‌رانی و تحرکات و نشاط‌های شهوی، جوانی را تحریک کند. طبیعی است که یک عده جوانی که غفلت‌زده هستند از این موسیقی خوششان می‌آید، هر جایی که در دنیا دستشان به این نوار بیفتد، از آن نوار استفاده می‌کنند. این دلیل خوب بودن موسیقی نیست.54
23) موسیقی سنتی؛ هم فرصت هم تهدید: من نمی‌توانم به طور مطلق بگویم که موسیقی اصیل ایرانی، موسیقی حلال است، نه این طور نیست. بعضی خیال می‌کنند که مرز موسیقی حلال و حرام موسیقی سنتی ایرانی و موسیقی غیر سنتی است. آن موسیقی‌ای که منادیان دین و شرع همیشه در دوره‌های گذشته با آن مقابله می‌کردند ومی‌گفتند حرام است، همان موسیقی سنتی ایرانی خودمان است که به شکل حرامی در دربارهای سلاطین، در نزد افراد بی‌بند و بار و در نزد افرادی که به شهوات تمایل داشتند و خوض در شهوات می‌کردند، اجرا می‌شده است. این همان موسیقی حرام است.55
24) موسقی در معرض گمراه کنندگی: به نظر می‌رسد که موسیقی می‌تواند گمراه کننده باشد،‌ می‌تواند انسان را به شهوات دچار کند، می‌تواند انسان را غرق در ابتذال و فساد و پستی کند، اما می‌تواند هم این نباشد و عکس آن باشد.56
25) موسیقی در معرض سوء استفاده‌های جنسی: حرف من با موسیقی‌دان‌ها این است که موسیقی را به سمت معنی و هدف‌های متعالی ببرید. هدف‌هایی فراتر از هدف عیاشی فلان عاشق کذایی که به همان معشوقه کذایی تو را دوست می‌داشته و چون مورد بی‌اعتنایی وی قرار گرفته و دلش شکسته است، می‌خواهد پای فلان ساز بنشیند و در اثر آهنگ و ترانه سوزناک اشکی در ره فراق بریزد! چنین ارزشی دارد که به خواهش دل یک نفر بسازند و بخوانند و بنوازند و آن اندیشه ریاضی و محاسبه علمی و منطقی را که اعتبار موسیقی است، ‌چنین خوار و ذلیل کنند؟!57
26) باید اهالی موسیقی، موسیقی را نجات دهند: در منطقه‌ای که تاریخ موسیقی ما در آن شکل گرفته است، موسیقی معنای صحیحی ندارد. شما باید به آن معنی و مفهوم صحیح بدهید و در واقع باعث نجات آن شوید.58
27) موسیقی باید به سمت تعالی برود: حرف من با موسیقی‌دان‌ها این است که موسیقی را به سمت معنی و هدف‌های متعالی ببرید، هدف‌هایی فراتر از هدف عیاشی.59


یادداشت‌ها
1 . مقایس اللغه 776، المفردات، ص 615، العین، ص 1359، النهایه، ج 390، مصباح المنیر، ص 235، قاموس المحیط، ص 1121.
2 . موسیقی، غنا ج 1 ص 75.
3 . الفقیه، ج 4، ص 42، فی حد شرب الخمرو ما جاء فی الغناء و الملاهی: ایاک و الضرب بالصوانج فأن الشیطان یرکض معک و الملائک تنفر عنک.
4 . الجوامع الفقیه، ص 37(به نقل از کتاب المقنع شیخ سدوق).
5 . المقنعه شیخ مفید، ص 587 و عمل العیدان والطنابیرو غیر عما من انواع الاباطیل محرمً محظورً.
6 . النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، ص 363 کتاب المکاسب: فمن المحرمات... عمل جمیع انواع الملاهی و التجاره فیها م التکسب بها مثل العیدان والطنابیرو غیر هما من انواع الاباطیل محرمً محظورً.
7 . المراسم النبویه و الاحکام العلویه، ص 170 کتاب المکاسب: و بیع المسکرات... حرام... کسب المغنیات و النوائح بالباطل... عمل الملاهی و التجاره فیها.
8 . فاما المحظور(ن المکاسب) علی کل حال فهو کل محرّم من المآکل و الات جمیع الملاهی علی اختلاف ضروبها من الطبول و الدفوف و الزمرو ما یجری مجراه، السرائر، ج 2، ص 215.
9 . شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج 2 ص 3، الثانی ما یحرم لتحریم ما قصد به کالات الهو مثل العود و الزمر...
10 . نهایه الاحکما، ج 2 ص 529: یحرم جمیع آلات الملاهی من الدفوف و الطبول و الزمرو...
11. ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد، ج1، ص 404، اقول: الرخصه ما جاز فعله... لقیام الدلیل علی تحریم الغناء و الملاهی.
12 . الدروس الشرعیّه فی الفقه الامامیّه، ج1 ص 174، کتاب الصلاه: و یفسّق اللاهی بالعود والزمرو و التنبورو شهبه فاعلاً و مستمعاً و کذا الدف بصنج و ...
13 . همان، ج 3، ص 166: و ثانیها ما حرم لغاتیه کالعود و الملاهی من الدف و الزمارو...
14 . جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج 4 ص 24، کتاب المتاجر: و انّما یحرم من الملاهی مالایجوز مثله فی العروس فالدف الذّی لا صنج فیه و لا جلاجل له یجوز لعبها به علی الظاهر لاستثنائه.
15 . الروضه البهیّه فی شرح اللمعه الدمشقیه محثّای کلانتری، ج3، ص 212: فالمحرّم... آلات اللهو من الدفّ و المزما رو القصب و غیرها.
16 . مسالک الأفهام التی تنقیح شرائع الاسلام، ج 14، ص 183،(چاپ جدید): آلات اللهو من الأوتار کالعود و غیر کالیراع و الزمرو الطنابیر و... حرام بغیر خلاف.
17 . مجمع الفائده و البرهان، ج 8 ص 40، کتاب المتاجر: الثانی ممّا یحرم بیعه و التکسّب به ما یحرم لتحریم ما یقصد به کآلات الهو مثل الدفوف و المزامیر و العود و غیرها و... دلیل تحریم الکلّ الاجماع.
18 . الوافی، ح17، ص 223 ـ 205: والّذی یظهر من مجموع الاخبار الوارده فیه اختصاص حرمه الغناء و ما یتعلّق به من الاجر و التعلیم و الاستماع... بما کان علی النحو المعهود المتعارف فی زمن بنی امیّه و بنی العباس(لع) من دخول الرجال علیهنّ و تکلمهّنّ بالأباطیل و لعبهنّ بالاملاهی من العیدان و القضیب و ...
19. مفاتیح اشرائع، ج 2، ص 222ـ20.
20 . المحجه البیضاء، ج5، ص 227ـ226.
21 . الاثنا عشریّهع ص 124: السادس انّ فعل الغناء و سماعه من قاعده أعداء الله و رسوله... روی الکینی(ره) و عن أبی عبدالله(ع) قال لمّا ات آدم و شمت به ابلیس و قابیل فاجتمعا فی الارض فجعل ابلیس و قابیل المعازف و الملاهی شماتهً بآدم فکلّ ما کان فی الارض من هذا الضرب الّذی یتلذّذ به الناس فانّما هو من ذاک.
22 . نظم اللآلی، ص 244، کتاب امر به معروف و نهی از منکر.
23 . مسائل أیادی سبا، ص 594.
24 . جامع عباسی، ص 470، جامعه مدرسین ج دوم 1388.
25 . کشکول شیخ، ترجمه کاسب، ص 300، نشر گلی 1379.
26 . جواهر الکلام، ج 22، ص 25: النوع القانی مّما یحرم التکسب به لتحریم ما قصد به کآلات اللهو مثل العود و الزمر و نحو ذلک بلاخلاف أجده فیه بل الاجماع بقسمیه علیه و النصوص ففی خبر تحف العقول عن الصادق علیه السلام: انّما حرّم الصناعات التی هی حرام کلّها الّتی یحبی منها الفساد محضاً نظیر البرابط و المزامیر.
27 . احکام الموسیقی و الغناء و اللهو، صراط النجاه فی اجوبه الاستثنائات، ج1، المسائل الشرعیّه الجواب: الاستماع الی لغناء و الموسیقی حرام باتّفاق العلماء و الدلیل علی حرمه مستمّد من القرآن الکریم و علاوه علی هذه الادلّه الصریحه فقد وردت أحادیث اُخری قال رسول الله یحشر صاحب التنبور یوم القیامه و هو أسودا الوجه.
28 . همان، الجواب لا مانع منه اذا کانت مشترکه و امّا اذا کانت فتحصّه للمحرّمات فلا یجوز استعمالها حتی فی الکیفیّته غیر المحرّمه مثل ما ذکر و الله العالم.
29 . همان، الجواب لا مانع من الموسیقی الآما هو دارجٌ فی مجالس اللهو.
30 . همان، الجواب: لا صحع لذلک و انّما یجوز الغناء للنساء فی الاعراس اذا لم یضّم الیه محرّم آخر من الضرب بالطبل و التکلم بالباطل و ...
31 .صیحفه نور، ج 9، ص 205، سخنرانی امام در جمع کارکنان رادیو دریا 30/4/1358.
32 . صحیفه نور، جلد 18، ص 290، سخنان امام خمینی در جمع شورای سرپرستی صدا و سیما 17/10/1362.
33 . بیانات رهبر انقلاب در جلسه پرسش و پاسخ با جوانان 13/11/1377
34 . همان
35. بیانات رهبر انقلاب در بازدید از صدا و سیما و اهالی موسیقی 9/5/1375
36. همان.
37 . همان.
38 . همان.
39 . همان.
40 . همان.
41 . بیانات رهبر انقلاب در جمع اصحاب فرهنگ و هنر 1/5/1380
42 . بیانات رهبر انقلاب در جلسه پرسش و پاسخ با جوانان 13/11/1377
43 . همان.
44. بیان رهبر انقلاب در بازدید از صدا و سیما 9/5/1375
45 . همان.
46 . همان.
47. همان.
48. همان.
49 . همان.
50 . همان.
51 . بیانات رهبر انقلاب در جمع اصحاب فرهنگ و هنر 1/5/1380.
52 . همان.
53 . بیانات رهبر انقلاب در جلسه پرسش و پاسخ با جوانان
54 . همان.
55 . همان.
56 . همان.
57 . بیانات رهبر معظم در باز دید از صدا وسیما 9/5/1375
58 . بیانات رهبر انقلاب در جمع اصحاب فرهنگ و هنر در صدا و سیما 9/5/1357.
59 . همان.

تاریخ انتشار در سایت: ۲ اردیبهشت ۱۳۹۷
صفحه اینترنتی مرتبط
نقش ها
گفت و گو شونده : مجتبی فلاحتی
مطالب
عناوین
رسته: 2