اهميت نكراسف، شاعر، ژورناليست و دمكرات انقلابي روس از آنجاست كه وي حدود 250 سال پيش با كمك آثار اعتراضي- اجتمايي خودبه مكتب رمانتيك پايان داد و مقدمات رشد دو مكتب ناتوراليسم و رئاليسم را فراهم نمود. وي دردفاع از زنان و دهقانان به انتقاد از نظام مالك الرعيتي حكومت تزاري پرداخت.

نكراسف به توصيف قهرماني زنان آزاديخواهان جنبش دكابريست ميپردازد كه همسران تبعيد و محكوم شده خود درسالهاي تبعيد و كار اجباري را همراهي ميكنند. زنان از خودگذشته اي كه با روحيه اي قوي و انقلابي با زنان بي مصرف! عروسكي رمانتيك اشرافي و درباري مقايسه ميشوند. زناني كه خلاف بعضي از مردان سست اراده و فردگرا، ازجمله شخصيت هاي قهرماني ادبيات مقاومت ميشوند. نكراسف در شعر “شبها از خيابانهاي تاريك گذشتم“ ميسرايد: در روستاها/مازناني داريم/ باچهره اي حاكي ازاهميت آرام/ باحركاتي پر ازنيروي زيبايي/ باقدم هايي محكم/ بانگاهي جذابتر از ملكه ها.

او به فاحشه گي كشيده شدن پاره اي از زنان فقير را ازعواقب زندگي ناعادلانه شهري معرفي ميكند. چرنيشفسكي شعر “شبها از خيابانهاي تاريك گذشتم“ رايكي ازمهمترين اشعار فناناپذير ادبيات روس دراين زمينه ناميد. مورخين ادبيات، نكراسف را مشهورترين شاعر نسل دمكراتهاي انقلابي قرن 19 روسيه ناميدند.

موضوع اصلي شعر نكراسف، ولي شرح علاقه مندانه زندگي خلق و شكايت از اشراف، بورژوازي جديد ونظام مالك الرعيتي تزاري است. موضوع دوم آثار او روستاهاي نظام فئودالي روس و بيان اجتمايي احساسات و افكار و آداب و رسوم دهقانان است. اواعلب زندگي فلاكت بار دهقانان رابازندگي كاركنان وكارمندان درباري مقايسه ميكند و ميكوشد جام جهان نمايي اززندگي درنظام مالك الرعيتي روستاهاي روسيه را منعكس كند. گرچه خريد و فروش روستاها و دهقانان آنزمان اخيرا طبق قانون لغو شده ولي آنها ميبايست تا 20 سال بعد به مالكين قبلي ودربار ماليات وباج سبيل وخراج بپردازند. نكراسف كوشيد باكمك ادبيات خلقي به شرح آداب و رسوم و نوع زندگي و جهان فكري دهقانان بپردازد. اوميگفت شعربايد جوابي باشد به خواسته هاي زمان و جامعه. شعار آنزمان خلق گرايان انقلابي نارودنيكي اين بود كه روشنفكران بايد به ميان خلق رفته و با آگاه كردن آنان، شرايط اعتراض عمومي رافراهم آورند. نكراسف درداستاني از زبان يك انقلابي نارودنيكي ميگويد كه تنها كسي احساس خوشبختي ورضايت درزندگي ميكند كه درمبارزه اجتمايي شركت نمايد.

ازديگر كشفيات بكر نكراسف اين بود كه ميگفت شعرنيزبايد درمكتب ناتوراليستي سروده شود. انتقاد از زمان، تجزيه و تحليل شاعرانه مسايل، اسلحه مهم و موثري براي روشنگري هستند. دوعنصرمهم شعراو: اتحادباخلق و در رابطه بازمان سرودن، بودند. امروزه تاثير او درآنزمان رامانند تاثير هاينه درادبيات اجتمايي آلمان ميدانند. بعضي از همعصران او، اهميت نكراسف رابيش از اهميت پوشكين ميدانستند. اوپايه گذار مكتب ناتوراليستي در دهه 40 قرن 19 و جايگزيني رئاليستي براي ادبيات تفريحي رمانيك بود. نكراسف با كار و فعاليت و چاپ نشر و نقد و ژورناليسم، زمينه اي براي شكوفايي مكاتب ادبي-اجتمايي ناتوراليستي و رئاليستي بوجود آورد. بارئاليست شدن ادبيات، تصاويري طبيعي اززندگي دهقانان استثمارشده به نظر عموم رسيد. مهمترين گروه ادبي-انتقادي قرن 19 يعني رئاليستها باكمك نظري وسازماندهي چاپ و نشر آثار ديگران ازطريق او بوجود آمدند. اوباكمك بعضي ازاشعارش پلي بين شورش اشرافزاده گان جوان انقلابي درسال 1825 و جنبش آزاديخواهي دكابريستها درسال 1870 زد. مكتب ادبي نكراسف، مكتب شاعران دمكرات انقلابي نام گرفت. اكثر اعضاي اين مكتب هوادار جنبش اجتمايي خلقيون نارودنيكي بودند. آنها مي خواستند ادبياتي براي خلق بيافرينند. براثر سياست قتل و دستگيري نظام تزاري، سه تن ازشاعران انقلابي نارودنيكي با بيش از 100 نام مستعار گوناگون در رسانه ها شعر و مطلب منتشر ميكردند. شعرهايشان رابطه نزديكي با ترانه هاي خلقي و فرهنگ فولكلوريك دهقاني داشتند.

نيكلاي نكراسف(Nikolai Nekrassow)، درسال 1821 بدنيا آمد ودرسال 1878 درپايتخت آنزمان روسيه تزاري يعني در شهر پطروگراد درگذشت. پلخانف، اولين ماركسيست روسي مينويسد، در مراسم سياسي- ادبي خاكسپاري نكراسف تمام گروهان انقلابيون آنزمان روز شركت نمودند. پدر نكراسف افسري از اشراف زميندار بود. نكراسف در دهه 40 به محفل دمكراتهاي انقلابي هوادار بلينسكي، يكي از مشهورترين منتقدين ادبي و آزاديخواهان آنزمان، پيوست. جدايي از طبقه اشراف استثمارگر و فقرمالي زمان دانشجويي موجب شد كه او نويسنده اي رئاليست گردد. اوكوشيد با كمك نقد و كارهاي ادبي، هزينه تحصيل خود را شرافتمندانه تامين كند. به نقل از اهل نظر، آثار نكراسف زمينه رشد رمان در دهه 60-70 قرن 19 در روسيه نيزشد.

ازجمله اشعار وكتابهاي نكراسف: چه كسي در روسيه راضي و خوشبخت است؟-شاعر و شهروندان- تفكراتي درجلو پله هاي ورودي قصر- روستاي فراموش شده- مسير راه آهن- شعري براي ج- فروشنده دوره گرد- بين راه –دماغ سرخ يخزده- روياها و آهنگها-آدم پر حرف- زن دهقان –آخرين- زنان روسي- گدا و تميز- كلاغ- سواركار- الهه الهام-ساشا- بيچارگان- باركش- همعصر- غذايي براي روستا، براي جهان، هستند.

روياها و آهنگها، اولين اثر اودرسال 1840، مجموعه شعري است از اواخر دوره رمانتيك. با كتاب آدم پرحرف، درسال 1844، وي نشان داد كه ميخواهد دررابطه با موضوعات زمان بنويسد. كتاب مسير راه آهن، اوج انقلاب شعر اورا نشان ميدهد. درشعر بين راه، او اختلاف بين زميندار و دهقانان و رنج خلق رانشان ميدهد. در روستاي فراموش شده، نكراسف مينويسد، همانطور كه مرگ يك زميندار ايجاد تحولي در شرايط دهقانان نمي كند، مرگ يك تزار و جابجا شدن تاج، موجب وضعيت جديدي نخواهد شد. بهترين و مشهورترين اثر نكراسف، “چه كسي در روسيه راضي و خوشبخت است ؟“، اثر اصلي او، حماسه اي است خلقي، كه اوج شكوفايي شعر نكراسف به حساب مي آيد. او مسئوليت اجتمايي خودرا در شعر“شاعر و شهروندان“ اعلان كرد. اين شعر برنامه و مانيفست ادبي اونام گرفت. وي در اين شعر مينويسد، شاعر لازم نيست باشي، ولي شهروند بايستي حتما باشي. اين كتاب با مانيفست ادبي پوشكين يعني “شاعر و تودهها“ مقايسه ميشود. درشعر“بين راه“ يك درشكه چي براي مسافر نقل ميكند كه چگونه زنش براثر سالها خدمتكاري و كلفتي در منازل اشراف و زميندار، فاسد شده و به بيماري روحي دچارگرديده. درشعر “گدا و تميز“ تنفروشي براثر فقر را با خودفروشي كنيزان درباري مقايسه ميكند. در تفكر جلو قصر، نكراسف به انتقاد از ثروتمندان، زندگي بريز و بپاش و پرخوري آنها و التماس نيازمندان درجلو كاخ و قصرها، جهت دادخواهي و تقديم شكايتنامه ها ميپردازد. درشعر همعصر، قهرمان نه روستايي و نه شهيد آزاديخواه دكابريست، بلكه جامعه مدرن شهري سرمايه داري مورد نقد قرار ميگيرند. در فروشنده دوره گرد، كوشش ميشود تاهنر زيبايي و ادبيات خلقي-اجتمايي با هم متحد شوند. نكراسف ناشر دو مجله مهم دوران ساز فرهنگي آنزمان با عنوانهاي: همعصر و اوراق ميهني نيز بود.

گرچه نكراسف را منتقدين شاعري بدبين بشمار مي آورند، ولي او تاثير مهمي روي شاعران انقلابي قرن 19 بجا گذاشت. اوباتيزهوشي كوشيد به دعواي مصنوعي مكتب هنري موسوم به پوشكين و مكتب اجتمايي موسوم به گوگول پايان دهد وخواهان وحدت هردو عليه بيعدالتي و زشتي هاي تزاري گردد. توطئه گران شكم سير لوكس پرست، آنزمان كوشيدند تا انقلابيون دمكرات را جانبدار محتوا و زيبا شناسان را طرفدار فرم معرفي نمايند. نكراسف با مجموعه  8870 بيت شعرخود، دومين شاعر، ازنظر حجم سرودهها بود. اشعار او غالبا با تكيه بر ادبيات گردآوري شده آنزمان مانند: مجموعهه قصه ها، مجموعه ترانه ها و اشعار، مجموعه ضرب المثل ها و كلمات قصار، و غيره نوشته شده اند. اودراشعارش نه تنها به انتقاد از: اشراف، زميندار، تزار، اسقف، مالك، كدخدا، ريش سفيد، بويار، نجبا، بلكه به تمسخر كارمند درباري، تجار، سرمايه دار، كارخانه دار، اهل قلم دولتي، نظاميان، ناسيوناليستهاي هوراكش و غيره نيز پرداخت.

تماس با نويسنده:

nushad@noavar.com