نقد علمي فرايندي چندبعدي است كه از هر منظر با ديدي موشكافانه و ژرف گفتهها، نوشتهها و عقايد را مورد كنكاش قرار ميدهد. اين روند در عصر حاضر ديدگاههاي نويني را آغاز نموده كه هدف آن انتخاب بهترين روش جهت حل مسايل علمي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي است، لذا با نگرش اصلاح طلبانهاي كه نقد علمي در پيش گرفته است عقب ماندن از قافله بزرگي كه پرچم آزادي انديشه را پيش رو دارد، با اهداف ارزشمند دانشمندان و بزرگان علم و معرفت، قطعا هم سويي نداشته و مبارزه با عقايد منتقدان براي حفظ جايگاه شخصي، در نهايت به سرخوردگي و بيانگيزهگي خود خواهد انجاميد.
به گزارش سرويس آموزشي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، يك استاد دانشگاه در اين باره ميگويد: يكي از موانع نقد علمي در ايران صرف هزينههاي سنگيني است كه كه نقادان براي نقد خود ميپردازند و اين هزينهها ضريب امنيت اجتماعي و سياسي آنها را پايين ميآورد.
دكتر مهاجري معتقد است: نقد علمي خود فرهنگي است كه طي فرآيند فرهنگ پذيري به جامه منتقل ميشود، چنانچه نقد علمي در بين افراد نهادينه نشود تنها در سطح يك شعار باقي خواهد ماند.
اين استاد دانشگاه در ادامه تاخر فرهنگي علم در ايران را يكي از عوامل بنيادي نقدناپذيري جامعه ايراني عنوان مي كند و ميگويد: متاسفانه جامعه علمي ايراني ضعيف ترين ارتباط علمي و اجتماعي را دارد و تا زماني كه فرآيند ارتباطات در جامعه علمي تحقق پيدا نكند به طور قطع، نقد علمي را كمتر خواهيم ديد.
دكتر مهاجري ميگويد: حاكميت فرهنگ تقليدي نقد علمي را با محدوديت مواجه ميكند، در حالي كه نقد علمي خود معلول آزادي انديشه و يكي از علل و مباني تقويت كننده و استمرار بخش آزادي بيان و انديشه است.
افراد به دليل ترس از دست دادگاه جايگاه و مقام نقد نميكنند.
رييس دانشگاه علامه طباطبايي نيز دراين باره ميگويد: در حال حاضر فضاي نقد و مناظرات علمي در دانشگاهها تحت تاثير محيطهاي اجتماعي و سياسي خارج از دانشگاه است .
وي معتقد است: نقد و مناظرهاي علمي مظهر روشن آزادي بيان است، اما افراد بدليل ترس از دست دادن مناسب و جايگاه خود، انتقاد نمي كنند در حالي كه در نقد علمي بايد فرد بدون برخورد سياسي و سياسي كاري براساس معيارهاي تعريف شده علمي جامعه از يك نظريه انتقاد كند و طرف نقد هم بتواند تحمل كند، در غير اين صورت يك امر غير علمي به صورت امري علمي در جامعه پذيرفته ميشود وآسيبهاي سنگيني رابه جامعه تحميل مي كند.
نقد علمي، با تجزيه و تحليل مسايل در پي حل معضلات اجتماعي است، آيا فضاي مناسب نقد فراهم است ؟
مدير كل تحصيلات تكميلي دانشگاه صنعتي امير كبير نيز اظهار مي كند: شرايط مناظره در محيطهاي علمي فراهم نيست، در حالي كه نقد و مناظرات علمي بيماري هاي نهفته جامعه را آشكار ميكند.
وي ريشه عدم نقد علمي را در تك محوري ميداند و ميگويد: گسترش محلهاي مطالعه و افزايش آگاهي اجتماعي از عوامل بازسازي فرهنگي و علمي محيط است كه فرصت گفتوگو را ايجاد كرده و ميزان انتقاد پذيري افراد را افزايش داده همچنين موجب رفع اشكالات مي شود.
امنيت شغلي منتقدان از حرف تا عمل
«جاي بسي تاسف است كه به اعتقاد بسياري از منتقدان دانشگاهي، جامعه ما هنوز نتوانسته روحيه نقدپذيري را در بين افراد جامعه بويژه مسؤولين ترويج كند، چرا كه با كوچكترين انتقادي كه از آنها ميشود، افراد از سمت خود بركنار ميشوند و جايگاه شغلي آنها به خطر ميافتد، در حالي كه انتقاد در اكثر مواقع به سيستم و عملكرد است نه مسايل شخصي، اما متاسفانه مسوولين در پاسخ به انتقادكنندگان موضع گرفته و از ديد شخصي وارد مي شوند».
«اكنون اين سوال درذهنها ايجاد ميشود، در كشوري كه از لحاظ فرهنگي و تاريخي پيشينه كهن دارد بايد با يك شخصيت علمي كه به حق و به اقتضاي وظيفه نظر خود را اعلام ميكند برخورد سليقهاي تا چه حد و با كدام منطق علمي قابل قبول است؟»
دكتر بازيار دانشيار دانشگاه علم و صنعت ايران در اين باره ميگويد: انتقاد نبايد موقعيت شغلي و اداري افراد را متزلزل كند.
وي مي گويد: چالش اصلي ما در حوزه فعاليتهاي پژوهشي، ايجاد تيمها و گروههايي است كه با نقد و انتقاد از يكديگر باعث ارتقاي سطح علمي جامعه مي شود.
دانشيار دانشگاه علم و صنعت ايران تصريح مي كند: اگر به واسطه قضاوت سريع و به بهانه انتقاد تخريبي جلوي اظهار نظر افراد گرفته شود، آنها ترجيح مي دهند كه انتقاد نكند در حالي كه انتقاد باعث تكامل و اصلاح نظريه و فكر ميشود.
وي ميافزايد: ممكن است نقدي به اشتباه باشد اما بايد تنها در حوزه رد آن نظريه با افراد برخورد شود چرا كه توجه به اين مساله، موجب اعتماد جامعه و توده اصلي تشكيل دهنده جامعه دانشگاهي ميشود.
دكتر حاتمي، عضو هيات علمي دانشگاه شهيد بهشتي نيز درباره تاثير نقد به روند تحولات اجتماعي ميگويد: متاسفانه صاحبان انديشه با ابراز عقيده خود مورد ملامت قرار ميگيرند و يا جايگاه اجتماعي و شغلي آنها مخدوش ميشود كه اگر اين موانع باقي بماند ما نميتوانيم شاهد مناظرههاي آزاد علمي آكادميك در سطح جامعه و دانشگاهها باشيم.
وي مناظره علمي را يكي از بهترين شيوههاي توليد فكر ميداند و ميگويد: فضاي نقد علمي بايد فضايي شفاف باشد، زيرا شفاف سازي محيط انديشه قطعا از هرج و مرجهاي فكري و همچنين از لجام گسيختگي افكار جلوگيري مي كند .
دكتر حاتمي در ادامه نداشتن شرايط سياسي، اجتماعي، فرهنگي و نبود فرهنگ مناظره و همچنين محافظه كاري بيش از حد را از موانع نقد علمي در كشور عنوان مي كند و ميگويد: رسانهها در ايجاد فرهنگ مناظره كم كار مي كنند در حالي كه ما بايد شاهد مناظرههاي علمي باشيم حتي اگر سياسي هم هست با علم سياسي باشد.
عليرغم آنكه ترس از نقد مقام بالاتر در ضمير خودآگاه يا ناخودآگاه بسياري از افراد جامعه رسوب كرده، اما آيا زمان آن فرا نرسيده است كه بپذيريم اعمال و تصميمات ما در بوته نقد و آزمايش نمود يافته و بارور ميشود و بايد بهجاي استفاده از نسخههاي آماده نمونههاي خارجي، به محققان خود ايمان داشته و از افكار و انديشههاي داخلي حتي اگر چندان همسو با تصميمات ما نباشد، بهره بگيريم گه اگر همگام با عصر كنوني انديشههايمان را اصلاح نكنيم، به طور حتم اميدواري آيندهاي خوب، خوشبيني بزرگي است.
