صنعت فناورى اطلاعات و ارتباطات در ايران، ساختار سنتى خود را كه بيش از ۵۰ سال سابقه داشت، از اواخر دهه شصت به سمت و سوى بهينه سازى و بهره ورى بيشتر كه مبتنى بر تكنولوژى روز بود، استوار كرد. اين امر با رشد كوانتومى بستر هاى فناورى اطلاعات در كشور در دهه هفتاد، با گسترش و فراگيرى وضعيت ارتباطات سنتى در اكثر قريب به اتفاق روستاها و شهرهاى كشور و ارتقاى ضريب نفوذ اينترنت در ايران، سير صعودى به خود گرفت. تا آنجا كه وزارت پست و تلگراف و تلفن نام خود را به وزارت فناورى اطلاعات و ارتباطات ايران تغيير داد. در اوايل دهه هفتاد، كه هنوز شبكه هاى ارتباطى BBS به عنوان بسترهاى مهم اطلاع رسانى و ارتباطات نوجوانان و جوانان در شهرهاى بزرگ ايران شناخته مى شد و اينترنت مخصوص بزرگان و اعيان جامعه بود، در اواخر اين دهه، به دليل ظرفيت سازى هاى ممتاز مخابرات كشور ورق برگشت و اينترنت و داشتن كامپيوتر شخصى در هر خانه اى، معمولى ترين ابزار زندگى به شمار آمد. تعداد كاربران اينترنت در ايران از رقم چند ده هزار نفرى خود در اوايل دهه هفتاد، به بيش از ۱۵ ميليون نفر در حال حاضر رسيد كه نشان از پتانسيل بالا و آمادگى ارزنده كشور در ايجاد بسترهاى نرم افزارى و سخت افزارى داشت. در حالى كه وب و اينترنت براى اكثر ايرانيان در ۱۴ سال پيش يك رويا به شمار مى آمد، اما اكنون قائم مقام پژوهشگاه دانش هاى بنيادى ايران كه به عنوان مركز رسمى ثبت domain تحت پسوند كشورى ايران ir. به شمار مى آيد، اعلام مى كند كه فقط ۱۸ هزار دامنه توسط اين مركز توسط ايرانيان به ثبت رسيده است. حال آن كه مركز اطلاع رسانى webhosting.info، رقم ثبت ۵۱ هزار domain توسط ۵۰ شركت ايرانى در وب را تا جولاى ۲۰۰۵ اظهار مى دارد. يعنى ظرف ۵ تا ۱۰ سال گذشته بيش از ۷۰ هزار سايت اينترنتى ايجاد و بيش از چند ميليون دلار توسط راه اندازى وب سايت هاى شخصى و شركتى در صنعت ICT ايران، حركت كرده است. از سويى ديگر منابع غيررسمى از ايجاد بيش از ۵۰۰ هزار وبلاگ شخصى توسط كاربران فارسى زبان وب ظرف ۵ سال گذشته تاكنون خبر مى دهند كه به نسبت جمعيت ايرانيان در دنيا، رقمى بسيار شگفت انگيز است. وجود حداقل يك موبايل براى هر ايرانى و اعطاى مجوز به حداقل ۲۰۰ شركت ارائه دهنده خدمات اينترنتى ظرف سال هاى گذشته، در كنار بهره بردارى ۵۶ هزار كيلومترى شبكه فيبر نورى ايران نشان از بالندگى و رشد بى چون و چراى صنعت ICT در كشور پهناور ايران در ۲۰ سال اخير دارد. در حقيقت مى توان مدعى شد كه پس از صنعت نفت و پتروشيمى، صنعت فناورى اطلاعات و ارتباطات، كه از آن به عنوان صنعت راهبردى هزاره سوم در كنار صنعت ژنتيك و نانوتكنولوژى نام مى برند، دومين صنعت مادر كشور به شمار مى آيد و توجه و تامل بيشترى را نياز دارد. من حيث المجموع براى حركت بخشى اثربخش مبتنى بر دكترين ظرفيت سازى مولد در اين صنعت، حضور تمامى دستگاه هاى دولتى و حتى خصوصى غيرقابل اجتناب تصور مى شود. بى شك يكى از دستگاه هاى بسيار مهمى كه مى تواند هم در بحث ايجاد ظرفيت هاى بالقوه و هم از جنبه معرفى و اطلاع رسانى فراگير اين صنعت نوپا در كشور گام هايى اساسى بردارد، سازمان صداوسيماى جمهورى اسلامى ايران است. اين رسانه ملى با دارا بودن حداقل ۷ كانال تلويزيونى كشورى و بيش از ده ها كانال راديويى در داخل كشور، موثرترين دستگاه تبليغاتى و اطلاع رسانى ايران به شمار مى آيد. به دليل عدم امكان قانونى جهت راه اندازى شبكه هاى خصوصى توسط اشخاص حقوقى يا حقيقى ايرانى در داخل كشور، بالطبع همه نگاه ها به سمت اين رسانه ملى سوق مى يابد. به هر حال صاحبان و فعالان هر صنعتى علاقه مندند تا بازدهى هاى كارى آنها در كنار بيان مشكلات و چالش هاى پيش روى، مطرح و به اطلاع مسئولان و مخاطبان آنها رسانده شود. فعالان عرصه آى تى نيز چنين انتظارى از صداوسيما دارند. اما متاسفانه همان طور كه در ابتداى مطلب عنوان شد، از دهه هفتاد كه اوج گيرى اين صنعت در كشور آغاز شد، سازمان حركت هاى كمى براى معرفى اين صنعت و فعالان توليدى آن به مخاطبان وضع نمود و سياست راهبردى خاصى را پس از آن پيش نگرفت. هنوز پس از آن كه دانشكده مجازى مهندسى فناورى اطلاعات اميركبير، دانشجو براى اين رشته در مقاطع عاليه تحصيلى تربيت مى كند و طرح توسعه و كاربرد فناورى اطلاعات (تكفا)، وام هاى ميليونى به فعالان اين عرصه اعطا مى كند و بيش از ۱۰۰۰ سايت دولتى در اينترنت راه  اندازى شده است، اين رسانه حتى براى انعكاس صحيح و گسترده برنامه هاى دولتى در اين عرصه برنامه هاى خوبى ارائه نكرده است. با وجود آن كه از اواخر دهه هفتاد بحث دولت الكترونيكى (e - government) و بانكدارى الكترونيكى در كشور با برنامه ها و آيين نامه هايى مصوب، تدوين شده است، هنوز رسانه دولتى ايران براى معرفى و بسترسازى فرهنگى و تبليغى آن به كاربران ميليونى ايرانى رفتار سازمانى مشخصى بروز نداده است. براى تفسير يك مسابقه فوتبال، هر هفته يك برنامه ۱ تا ۲ ساعته به صورت پخش مستقيم تهيه مى شود كه نتيجه آن يك ريال به سود دولت و ملت نخواهد بود و جز پر كردن اوقات فراغت مجازى مخاطبان تلويزيون عايدى ديگرى ندارد. اما براى معرفى توانمندى و شناساندن قابليت هاى هزاران طرح و برنامه اجرا شده و يا در حال اجراى اين صنعت، پاى صحبت كمتر بازيگر اين عرصه به اين رسانه رفته است. البته شايد نبود يك ذهنيت منطقى مناسب و يك فرصت تحليلى كافى در كنار كارشناسان نخبه را بتوان يكى از دلايل حركت ضعيف سازمان در برنامه سازى بهينه در حوزه فناورى اطلاعات دانست. اما به هر حال آن قدر تهيه  كنندگان و برنامه سازان و كارشناسان زبده سازمان صداوسيما، در مديريت و برنامه سازى تبحر دارند كه نياز به وصف توصيفات نيست. بلكه گله مندى ما از خلاء وجودى يك برنامه مدون در عرصه آى تى در سازمان است كه هنوز پس از گذشت ۴ سال از دهه هشتاد عملى نشده است. انتظار آن است اكنون كه ايران قصد حضورى پررنگ تر در اجلاس آتى جامعه اطلاعاتى در كشور تونس را دارد و بيش از ۱۰ نمايشگاه بين المللى الكامپ و اله سيت در كشور برگزار شده است، اخبار و گزارشات روزبه روز اين صنعت از طريق گيرنده هاى تلويزيونى و راديويى اين سازمان، به طور گسترده و دقيق منعكس شود. انتظارى كه نبايد تبديل به يك آرزو بشود.

به هر حال انتظاراتى كه از اين سازمان براى ايجاد بسترهايى در امر فناورى اطلاعات و ارتباطات مى رود را مى توان به طور خلاصه به اين شرح اعلام كرد:

۱ - با تعيين طرح جامعى در حوزه فناورى اطلاعات در سازمان صداوسيما، تعريف هاى مشخصى از مولفه هاى تاثيرگذار بر فضاى ارتباطات و اطلاعات كشور تعيين و تدوين شود. مثلاً فرق بين اينترنت و سايت هاى غيراخلاقى شناخته شود و براى موضوعات مختلف، تعريف و مرزبندى شفافى صورت بگيرد. با اين مرزبندى و چارچوب بندى، مديران سازمان مى توانند در راستاى اين طرح جامع و تعاريف واضح آن كار برنامه سازى و توليدى را در دستور كار خود قرار داده و راحت تر از كارشناسان و نخبگان اين صنعت براى حضور در برنامه هاى خود دعوت به همكارى كنند.

۲ - تشكيل كميته فناورى اطلاعات و ارتباطات البته در معاونتى غير از معاونت سياسى كه اين كميته مى تواند مجرى و ناظر طرح جامع فناورى اطلاعات در سازمان را بر عهده بگيرد قطعاً چنين نهادى مانند اداره تامين برنامه سازمان، نقش كليدى در تهيه و اجراى برنامه هاى مبتنى بر ICT در سازمان خواهد داشت.

۳ - به جاى آن كه تنها به آموزش نرم افزارهاى قفل شكن OFFICE و طراحى در شبكه آموزش پرداخته شود، خيلى از مسائل ابتدايى فناورى اطلاعات كه كاربران ايرانى نيازمند دانستن آنها هستند، در كانال هاى تلويزيونى و راديويى كشور ايجاد شود. برنامه سازى در مورد ICT تنها به معرفى نرم افزارهاى هوش مصنوعى ايرانى يا قابليت هاى پهناى باند قوى ICP هاى كشور و اين گونه مسائل پيچيده ختم نمى شود. بلكه آغاز كار مى تواند در مورد مسائلى مانند بحث بر روى ازدواج هاى مبتنى بر وب، بيان رفتارهاى اشخاص چت كننده و چالش هاى آن، بيان مسائل حقوقى در مورد وب و مسائل آن و امثالهم استوار شود. به گونه اى كه اطلاع رسانى و آگاهى دادن به كاربران در مورد اين مسائل به اندازه اطلاع دادن از وضعيت آلودگى هواى شهر مهم است. چرا كه عدم اطلاع، كاربران را در آن بخش مسموم فضاى ديجيتال غرق و آسيب هاى مالى و روانى بسيارى را به افراد وارد مى كند. به هر حال اميدواريم اين سازمان در جهت ظرفيت سازى براى دخيل كردن حجم بيشترى از فضاى خبرى و رسانه اى خود به امر آى تى در ماه هاى آتى يا در سال هاى آينده، گام مثبتى بردارد تا آنجا كه شاهد پخش يك برنامه ثابت هفتگى حداقل در زمينه رويدادهاى آى تى ايران در يكى از شبكه هاى سازمان باشيم.