درست است كه هر نظام سياسي داراي قانون اساسي است كه مختصات آزادي. عدالت و غيره را بصورت مانيفيست طراحي مي كند. اما جولان و بروز آن بستگي به موقعيت زماني داخلي و بين المللي دارد. به عنوان مثال كشور در حال جنگ توان رعايت استاندارهاي آزادي را كمتر دارد و نظام سياسي وقتي كه در حال سازندگي بويژه بصورت برون زا (يعني با وامهاي خارجي ) است مجبور مي شود كه از برخي زمينه هاي عدالت چشم پوشي كند كه كاري به خوبي و بدي آن ندارم. اين دانشجو ساخت گرا نيست كه بخواهد اختيار را از دولتمردان و تدبير آنها سلب كند و همه چيز را به نحوي جبرگرايانه، گردن موقعيت و ساختار بيندازد. بلكه به رهيافت «جامعه شناسي تاريخي» مد نظر برتر اند بديع در كتاب «فرهنگ و سياست» نظر دارد. يعني يك نظام معاني در «يك مقطعي نطفه اش منعقد و نظام مند مي شود و طي زمان تطور پيدا كرده و جلوه هاي آن مشخص مي گردد. احيانا در مقاطع حساس تاريخ چيزي به آنها افزوده و چيزي كم مي شود.

مد نظرم آزادي و ارتباط آن با مقوله امنيت است. بروز و رشد آزادي در گروه صلح و امنيت و آرامش است. هر نظامي با امنيتي شدن فضا بويژه تهديدات خارجي بطور غريزي و طبيعي به انقباض در حوزه سياست و فرهنگ روي مي آورد و اين حتي بطور قهري صورت مي پذيرد. ايدئولوژيها هم اينطور هستند و در صورت تهديد، تلاش دارند سريع و صريح خطوط قرمز خود را تعريف كنند. حتي يك نظام سياسي در صورت تلاش براي ارتقاي آزادي در چارچوب قانون اساسي، عليرغم ميل مجبور است برخي روزنه ها را مسدود كند.

فرض كنيد امريكاييها با بروز تهديدات كمونيستي در دهه 50 بلافاصله به انسداد فضا روي آوردند. در حاليكه در دهه 70 با كارگزار واقع نشدن تبليغات چپ ها در جامعه امريكا، آنها لزومي به مقابله شديد با چپ ها احساس نمي كردند. شورويها هم اينطور بودند. البته آنها ممكن بود زماني در مقابل سيلان و جريان ليبراليسم، منفعلانه هم برخورد كنند. اما بحث من اين است كه هيچ نظامي خروج از چارچوب ايدئولوژي را قبول ندارد و تحمل نمي كند مگر اينكه احساس كند تلاش براي خروج ، راه به جايي نمي برد و تهديد، كارگزار نيست و گرنه محال است دست روي دست بگذارد و اجازه دهد خطوط قرمز نظام سياسي زير سوال رود. هر نظامي ممكن است شاهد نشو و نماي كثرت در درون ايدئولوژي باشد اما كثرت برون ايدئولوژيك قابل تحمل نيست.

بعد از 11 سپتامبر وبروز تهديد، فضا در آمريكا براي آزاديهاي مدني تنگ شد و حتي مسايلي از قبيل اشتغال زنان و كنترل زاد و ولد زير سوال رفت. خصوصي سازي اقتصادي و خصوصي شدن مكانهايي از قبيل فرودگاهها با ديده شك و ترديد نگريسته شد و اساسا مسلكي حاكميت يافت كه از آن به نومحافظه كاري تعبير مي شود. نو محافظه كاري همانطوريكه از نامش برمي آيد، ناظر بر حفظ سنتها است. آنها تحت تاثير فلسفه سياسي لوي اشتراوس هستند كه از ادبيات قرون وسطي بويژه تعابير سنت آگوستين (جنگ مقدس) استفاده مي كنند. آنها از رشد مسلمانان در داخل امريكا و رشد اسلام گرايي در جهان اسلام و خاورميانه احساس تهديد مي كنند و خودآگاه و ناخودآگاه فضاها را مسدود مي كنند.

اروپاييها هم همينطور. فرانسويها رسما حجاب اسلامي را ممنوع كردند. برنارد لوييس نظريه پرداز شهير امريكايي به اروپاييها هشدار مي داد كه مبادا مسلمانان با استفاده از آزادي به ارتقاي موقعيت دست يابند. بعيد مي دانم انگليسي ها تحمل كنند كسي چارچوب نظام محافظه كاري را زير سوال ببرد. همه تطورات در درون چارچوبهاي نظام سياسي صورت مي پذيرد.

ما داراي استانداردهاي آزادي در قانون اساسي ، تعاليم ائمه، امام خميني( ره) و رهبري فرزانه انقلاب هستيم كه اعتراف مي كنيم آنها را كامل محقق نكرده ايم.

مانند ساير حوزه ها مثل عدالت. درست است كه ممكن است كساني اساسا تنگ نظر باشند كه كاري نداريم بلكه مد نظر ما كليت نظام سياسي اسلامي است. مگر از يك نظام نوپا چه قدر مي توان انتظار داشت؟ مي خواهم بگويم اگر محدوديتي است بيشتر بدليل تهديدات داخلي و بين المللي است كه فضا را امنيتي مي كنند. بعد از دوم خرداد هم گروهي با گرايش آشكار به غرب، فضاي تهديد را رقم زدند كه نظام اسلامي مجبور بود احتياط بيشتري به خرج دهد. رهبري انقلاب هم متذكر شدند كه در فضاي نا امني هيچ سنگي براي سازندگي روي سنگي ديگر استوار نخواهد شد. حتي اگر رهبريت نظام بخواهد دست به برخي اصلاحات واقعي و صحيح بزند، در اين باره احساس ترديد و ناامني مي كند.

راقم اين سطور هميشه عرض مي كرد كه مسئول برخي محدوديت ها در آزادي آنهايي هستند كه توطئه مي كنند و مي خواهند كار از دست مسئولين در برود. در اينصورت خودآگاه و ناخودآگاه آزاديهاي مشروع هم تحديد مي گردد.

اما بعنوان مثال در انتخابات رياست جمهوري دوره نهم شاهد فضاي بازتري در صدا و سيما بوديم.

نه اينكه صرفا مسئولي جاي مسئولي را گرفته است بلكه فضا امن تر و مطمئن تر شده است. بعد از انتخابات هم رياست صدا و سيما سخن از رسانه چند صدايي به ميان آوردند. پس اگر محدوديتي است از سوي نظام مقدس نيست بلكه از هنجارشكنيهاي غرب گرايان و فشارهاي بين المللي برمي خيزد. نظام ما ذاتا اهل آزادي است و جنبش نرم افزاري جز در فضاي آزاد صورت نمي پذيرد. . لذا اگر تندروها خودشان را اصلاح كنند، خواهيم ديد كه روز به روز آزاديهاي مدني در چارچوب قانون اساسي به همراه مختصات عدالت رشد خواهد كرد.

مي بينيم كه نظام معاني تعبيه شده در قانون اساسي آرام آرام رشد بيشتري يافته و نمود مي يابد و در مواقع دست اندازيها و يا فرصت ها جولان آن عوض مي شود. اميدوارم كه طبقه دانشگاهي در اين باره تاملي عميق تر بكند. گاه عوامانه ترين سخنها در مقايسه آزادي بين غرب و جمهوري اسلامي ايران در دانشگاه زده مي شود.