«در جهان امروز باید با منطق قوى، روشن و قانع کننده و با هوشیارى کامل و رعایت ظرایف دیپلماسى در عرصه جهانى حضور داشت.»(1)

رهیافت مسوولان ارشد دیپلماسى کشور، یا به عبارتى تفسیر روشن «دیپلماسى ظریف» مورد نظر رهبر معظم انقلاب مى تواند شامل موارد زیر باشد:

1- رعایت «دیپلماسى ظریف» همچون سایر شرایط گفته شده، جهت اعتلاى نظام مقدس جمهورى اسلامى ایران و نیز اتقان سه اصل عزت، حکمت و مصلحت در روابط خارجى کشور یک «باید» است.

2-  به عبارت دیگر، لازمه «دیپلماسى ظریف» تبحر و آزمودگى در طراحى مکانیزم هایى منعطف و همچنین قابلیت مانور و استفاده از عموم ابزارهاى اثرگذار از یک سو و هوشمندى و کاوشگرى براى آفریدن فرصت ها و ظرفیت هاى جدید بین المللى به عنوان منافع ملى ایران از سوی دیگر است.

3- این مهم، البته بدون تمهید زیر ساخت هاى قدرتمند پژوهشى و مطالعاتى- به طور مثال اتاق هاى فکرى که اختصاصاً بر تحولات درون سایر کشورها و یا مناطق جغرافیایى متمرکز شوند و در قبال هر تحول، تهدیدها و فرصت ها و به عبارتى پیشنهادهاى لازم جهت تولید فرصت را در اختیار دستگاه سیاست خارجى قرار  دهند - میسر نیست.

4- تجربه و تبحر در دیپلماسى پیش برنده است، اما بر جایگاه علم قلم نمى کشد. پیوند مستمر دستگاه سیاست خارجى با حوزه هاى فعال فکرى و دانشگاهى باید سامان پذیرد.

5- هر آنچه دارایى ملى، یا به عبارتى امتیاز ملى محسوب مى شود، به صورت بالقوه مولفه اى در جهت تقویت تعاملى کشور در عرصه جهانى است. «دیپلماسى ظریف» اقتضا مى کند نقش این مولفه ها در تنظیم مناسبات با کشورها ارتقاء یابد.

6- «دیپلماسى ظریف» فعال و کنشگر است. به عبارتى عنصر تشویق و تنبیه دائماً در آن متبلور است. نمى توان پذیرفت که برخلاف انتظار و علیرغم روابط حسنه ما با دیگران، در مواقع حساس منافع ملى کشورمان بازیچه بازیگرى کشور دیگرى شود و سیستم عصبى سیاست خارجى ما منفعلانه عمل کند. از «دارایى ملى» باید در تنظیم هوشمند و بهنگام روابط با این کشورها سود جست.

به طور مثال بعد از اقدام اخیر سنگاپور علیه کشورمان در نشست اخیر شوراى حکام، اگر در تنظیم روابط واکنش تنبیهى لازم را و اگر در برابر سایر کشورهاى دارنده مواضع فعال ومثبت از جمله الجزایر، مالزى و آفریقاى جنوبى واکنش تشویقى لازم را به سرعت منعکس نکنیم، یعنى دستگاه عصبى سیاست خارجى ما کار نمى کند.

این یک اصل نانوشته درروابط بین الملل است که عشق یکطرفه بى معنى است.

7- دیپلماسى ظریف بیش از هر نیاز، محتاج مردان فهیم، فعال و پردغدغه (نسبت به منافع ملى) در خاکریز اول است. سوالى کوتاه؛ آیا سفرا و نمایندگان دیپلماسى کشورمان در خارج عموماً از این استاندارد برخوردارند؟!

8- ظرافت هاى دیپلماسى بیشتر از آنکه رهیافت هاى آکادمیک و نظرى باشد، داده هایى است که در بستر زمان و از دل رویدادها به دست مى آید. از این رو، خط کشیدن بر مناسبات سیاسى و بده بستان هاى رفاقتى در عزل و نصب افراد و توجه به شایستگى ها اولویت دارد.

9- دیپلماسى ظریف ابدا «دیپلماسى تهور» نیست، به همان میزان که «دیپلماسى تسلیم» هم نیست. به جمله رهبر عزیز انقلاب بار دیگر نگاه  کنیم: «در جهان امروز باید با منطق قوى، روشن و قانع کننده و با هوشیارى کامل و رعایت ظرایف دیپلماسى در عرصه جهانى حضور داشت.»

بدین ترتیب «منطق قوى، روشن، قانع کننده و هوشیارى کامل» پیش شرط هاى تحقق «دیپلماسى ظریف» است، و هم از این منظر است که به جاى شتابزدگى و تندروى، تأنى و تدبیر مى نشیند.

ختم کلام اینکه «دیپلماسى ظریف»ى که مدنظر رهبرى است تحقق راهکارى است که اقتدار و آسایش را توأمان نصیب ملت مى کند.

پى نوشت:

(1) از سخنان رهبر معظم انقلاب در دیدار اخیر با اعضاى شوراى عالی امنیت ملى.

تماس با نويسنده:

parvizsmaeili@yahoo.com