فناورى نانو براى هدف گيرى مولكولى و دارورسانى به صنعتى باارزش حدود يك تريليون دلار تبديل مى شود. در اين راستا صنعت داروسازى كه با روند رو به رشد نياز بازار به فرآورده هاى نانو مواجه است، بيشترين سهم را به خود اختصاص خواهد داد. اين امر از تقويت روند تحقيقات كشف دارو و توسعه فناورى هاى پيشرفته در اين زمينه حكايت مى نمايد.
اخيراً گزارشى منتشر شده است كه از گسترش فناورى هاى مختلف نانو و تاثير شگرف آنها در روند تحقيق و توسعه دارو صحبت مى كند. فناورى نانو به عنوان ابزارى براى بروز تغيير و تحول در يك صنعت مطرح است كه به همراه خود مسائل جديدى در خصوص قوانين نظارتى و هزينه را به دنبال دارد. به علاوه در برخى از بيمارى هاى نشات گرفته از ميكروارگانيسم هاى پانوژن و تومور هاى سرطانى مسئله بروز مقاومت نسبت به اثر داروهاى موجود همواره درمان اين بيمارى ها را با مشكل مواجه كرده و كشف مسير هاى جديد درمانى را طلب مى نمايد.
براساس گزارشى كه توسط Nano Markets تحت عنوان «تاثير فناورى نانو در كشف داروها: توسعه جهانى، آناليز بازار و دورنماى آينده» منتشر شده است، فناورى نانو يك پيشرفت طبيعى در فرآيند كشف دارو ها است كه به همراه توسعه و افزايش توجه محققين به مولكول هاى كوچك در ابعاد ۱۰۰ نانومتر و كوچك تر از آن تا حد اتم (حدود ۲/۰ نانومتر) مطرح مى شود.
در اين گزارش به Atomic Force Microscopy (AFM) به عنوان برترين فناورى مطرح در مطالعات انجام گرفته در سطح نانو اشاره شده است. تاكنون روش هاى مختلف ميكروسكوپى قادر به نمايش نحوه واكنش اجزاى درون سلولى در فرآيند هاى بيولوژيك مانند پاسخ آنها به مواد شيميايى مختلف نبوده اند. در روش هاى جديد تصويربردارى از آنتى بادى هاى خاص بر عليه پروتئين هاى مورد بررسى استفاده مى شود. در اين روش ها آنتى بادى متصل شده به سر پروب (probe) با پروتئين هدف واكنش داده منجر به نمايش متفاوت از آنچه كه در غياب آنتى بادى مشاهده مى گردد، مى شود. اما بايد در نظر داشت كه كاربرد گسترده فناورى AFM به خصوص در مباحث آناليز زيستى به دليل نياز به تجهيزات پيچيده و گران قيمت محدود است.
روش ميكروسكوپى در فناورى نانو از جايگاه ويژه اى برخوردار است چرا كه تصاوير حاصل از نمونه هاى بيولوژيك در نهايت از سهم بسزايى در كشف دارو ها برخوردار است. در گزارش فوق پيشرفت هاى زيادى براى سيستم هاى تصويربردارى (و به همراه آن كشف دارو) در نظر گرفته شده است. به عنوان يكى از پيشرفت هاى مهم مى توان به فناورى مبتنى بر Surface Plasmon Resonance (SPR) اشاره كرد. پديده SPR هنگامى اتفاق مى افتد كه نور از يك لايه نازك فلزى بازتابيده شده و مقدار كمى از آن با الكترون هاى موجود در لايه تداخل نمايد. در اين حالت شدت نور تابيده شده كاهش مى يابد. با استفاده از اين فناورى مى توان تداخل مولكول هاى زيستى را در كوتاه ترين زمان ممكن رديابى كرد. فناورى هاى مبتنى برSPR در حال حاضر توسط شركت هايى مانند Applied Biosystems ارائه مى شود. شركت مذكور سيستم هايى ارائه مى نمايد كه از آنها مى توان براى تعيين هويت و تعيين مشخصات آنتى بادى ها، عوامل تشخيصى و درمانى استفاده كرد. در گزارش NanoMarkets فرآورده ديگرى نيز معرفى شده است كه به نظر مى رسد انقلابى واقعى در كيفيت و حساسيت تصويربردارى هاى زيستى است. ظهور فلورسانس نقاط كوآنتومى (Quantum Dot Fluorcsccnce Qdots) به عنوان يكى از كاربرد هاى فناورى هاى نانو در تشخيص و كشف دارو منجر به بروز تحول عظيمى در صنعت دارويى شده است. نقاط كوآنتومى نانوكريستال هاى نيمه هاديى هستند كه به هنگام تهييج توسط يك منبع نورى شفاف و نورانى شده و پرتوهاى درخشانى را از خود نشر مى نمايند. از اين پديده براى تعيين هويت و خواص فرايندهاى مختلف زيستى استفاده مى شود. در فناورى نقاط كوآنتومى از مزاياى اثر احتباس كوآنتومى كه براساس تئورى مكانيكى كوآنتوم قابل پيش بينى است، استفاده مى شود. با تغيير اندازه كريستال ها مى توان رنگين كمانى متشكل از رنگ هاى مختلف را به صورت نورانى بازتاب نمود.
با استفاده از نقاط كوآنتومى مى توان برچسب هايى از رنگ هاى خاص را به اجزاى مختلف زيستى نظير پروتئين ها يا رشته هاى DNA الصاق كرد. نقاط كوآنتومى طورى طراحى مى شوند كه قادرند به طور خاص به ژن ها، اسيدهاى نوكلئيك، پروتئين ها، مولكول هاى كوچك، سلول هاى سرطانى يا حتى عروق كامل خونى متصل شده و پرتوافشانى نمايند.
در گزارش Nano Markets به نام بزرگترين شركت هاى دارويى و بيوتك مانند Pfizer، Glaxo Smith Kline و Astra Zeneca و شركت رده اول بيوتك يعنى Genentech اشاره شده است كه از نقاط كوآنتومى به عنوان ابزارى پيشرفته در غربالگرى داروها استفاده مى نمايند. Genentech از نقاط كوآنتومى براى تشخيص سرطان سينه استفاده مى كند.
Quantum Dot Corporation با تجارى كردن فناورى مبتنى بر نقاط كوآنتومى در سال ۲۰۰۲ به عنوان شركت رده اول در اين زمينه مشغول فعاليت است. تصويربردارى زيستى با به كارگيرى نقاط كوآنتومى يكى از نقاط برجسته علمى است كه در سال ۲۰۰۳ در مجله Science به آن اشاره شده است. همزمان با افزايش مشكلات توليد داروهاى جديد و به خصوص داروهاى جديد پرفروش، بهره گيرى از فناورى هاى پيشرفته و موثر در روند كشف داروهاى جديد يكى از نيازهاى اساسى شركت هاى دارويى در تسريع نتايج حاصل از R&D و كاهش زمان رسيدن داروهاى آنها به بازار دارويى و پيروزى بر رقباى تجارى آنها است.
