امروزه استفاده از رايانه، زندگي بشر را در تمامي وجوه دگرگون ساخته است. مطالعات انجام شده در ارتباط با برنامه‌هاي توسعه اغلب كشورها، نشان دهنده محوري بودن نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات در اين گونه برنامه‌هاست. فناوري اطلاعات و ارتباطات را مي توان به عنوان ابزاري نيرومند و قوي براي ارتقاي كيفيت و كارايي آموزش مورد استفاده قرار داد، به گونه اي كه شيوه هاي سنتي آموزش را دستخوش تغيير قرار دهد و ديگر نيازي به حضور فيزيكي در كلاسهاي درس نباشد. اين مقاله سعي دارد تا با معرفي آموزشهاي مجازي و الكترونيك، بررسي وضعيت آموزش مجازي در ايران و بيان اين مسئله كه ديگر در هزاره سوم، آموزش مجازي تنها يك امر جايگزين به شمار نمي رود، بلكه يك ضرورت است، توجه و عنايت هر چه بيشتر طراحان و برنامه ريزان آموزشي را به خود معطوف دارد و گامي هر چند كوچك در جهت پايه ريزي زيرساختهاي لازم، به منظور مهيا سازي بستر فرهنگي براي حركت به سمت مجازي شدن بردارد.

اگر تا ديروز آموزش تنها از معلمان و مربيان سود مي برد و كتاب به عنوان اصلي ترين منبع اطلاعاتي در امر آموزش محسوب مي شد، امروزه آموزش با ابزارها و محيط‌هاي جديد ارتباطي روبرو شده است. پيشرفتهاي اخير در صنعت رايانه و اطلاع رساني، ورود و ظهور شبكه هاي اطلاع رساني محلي، منطقه اي و بين المللي و بويژه اينترنت، چند رسانه ها، فناوريهاي ارتباطي، ابزارها و روشهاي جديد را پيش روي طراحان، برنامه ريزان و مديران و مجريان برنامه هاي آموزشي قرار داده است. نفوذ فناوريهاي جديد اطلاعاتي به مراكز آموزشي(از مدارس تا دانشگاهها) و حتي منازل، روابط ساده معلمي و شاگردي را به طور كلي دگرگون ساخته است. به اين ترتيب، الگوهاي سنتي يادگيري متحول شده اند و كاربران با حجم گسترده اي از اطلاعات و دانش مواجه هستند.

در حال حاضر بسياري از كشورهاي پيشرو در زمينه ارتباط از راه دور، در حال ايجاد و راه‌اندازي دانشگاهها و كلاسهاي مجازي يا توسعه نظامهاي سنتي خود هستند. ايجاد و اداره اين موسسات علاوه بر فوايد بسيار آن، مشكلات و چالشهايي را نيز به همراه خواهد داشت. اما آنچه مسلم است، دانشگاههاي مجازي محل مناسبي براي ظهور و بروز استعدادها، خلاقيتها و نو‌آوريها خواهند بود.

فناوري اطلاعات و ارتباطات و نقش آن در آموزش

انفورماتيك و تله ماتيك(تكنولوژي رسانه‌هاي بزرگ كه به زيربناي گسترده سخت افزاري نياز دارند) به كمك رايانه و مخابرات، مجموعه اي را پديد آورده‌اند كه منشا انقلاب سوم، بر پايه صنعت اطلاع رساني شده اند. انقلابي كه محور آن دسترسي به اطلاعات، جستجو و بازيابي اطلاعات در مدت زمان محدود و هزينه معقول است و نهايتا موجبات تحقق دهكده جهاني و جامعه اطلاعاتي را پديد مي آورد.

فناوري اطلاعات، زيست شناسي و ژنتيك مولكولي و فناوري نانو، امروزه به عنوان مولفه هاي انقلاب علمي سوم محسوب مي شوند. فناوري اطلاعات شاخه اي از فناوري است كه با استفاده از سخت افزار، نرم افزار و شبكه، مطالعه و كاربرد داده و پردازش آن در زمينه هاي ذخيره، ويرايش، انتقال، مديريت، جابه‌جايي، مبادله، كنترل، سويچينگ و ... را امكان پذير مي‌سازد. فناوري اطلاعات و ارتباطات خود به تنهايي نقش مهمي را در توسعه جوامع ايفا مي كند. آموزش، تجربه اي‌ است مبتني بر يادگيري كه به منظور ايجاد تغييرات نسبتا ماندگار در فرد صورت مي گيرد. يادگيري، به عنوان يكي از نيازمنديهاي اساسي انسان، تحت تاثير روشهاي نوين ناشي از كاربرد فناوري اطلاعات قرار گرفته است.

فناوري اطلاعات همچنين موجب افزايش كارايي فرايند آموزش مي گردد. از مهمترين دستاوردهاي فناوري اطلاعات مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

_ افزايش كيفيت يادگيري و آموخته هاي دانش آموزان و دانشجويان؛

_ سهولت دسترسي به حجم بالايي از اطلاعات و دانشهاي موجود در جهان؛

_ دسترسي سريع و بموقع به اطلاعات در زمان بسيار اندك؛

_ كاهش برخي هزينه هاي آموزشي؛

_ بالا بردن كيفيت، دقت و صحت مطالب درسي و علمي؛

_ ارتقاي علمي دانش آموزان و دانشجويان.

كاربرد فناوري اطلاعات در آموزش از راه دور

يكي از دستاوردهاي مهم فناوريهاي نوين اطلاعات، تاثير و كاربرد اينترنت در آموزش، آموزشهاي مجازي و آموزشهاي از راه دور است. تعاريف بسياري از آموزش از راه دور و شكلهاي ارتباطي از راه دور وجود دارد، ولي آنچه مسلم است، اين نوع آموزشها فرصتهاي آموزشي براي هر كس در هر كجا و هر زمان مهيا مي كند، در حالي كه نظامهاي عادي آموزشي از اين امكان بي‌بهره هستند. برخي از روشهاي آموزش و يادگيري از راه دور، كه در واقع نظامهاي نوين يادگيري و ياددهي به شمار مي آيند، عبارتند از:

_ دروس چند رسانه اي: اين دروس به صورت گسترده و با استفاده از عناصر تصويري، ارتباطي، گرافيكي و اجزاي شبيه سازي شده، متحرك سازي ونيز عناصر ارتباطي براي هدايت و راهنمايي و بحث در خصوص دروس و موضوعات درسي آموزش داده مي شوند.

_ سازوكارهاي ارتباطي پيشرفته: اين سازوكار هر گونه متون همزمان، ناهمزمان و ارتباطات سمعي و بصري را حمايت مي‌كند.اين مورد به دانشجويان امكان تمرين در مباحث آموخته شده را مي دهد.

_ سمينارهاي مجازي: اين وسيله گروههاي مختلف دانشجويان(دانش پژوهان) در محيط هاي مختلف جغرافيايي را به هم مرتبط مي‌سازد.

_ آزمايشگاههاي مجازي مشاركتي: اين آزمايشگاهها از فعاليتهاي گروهي حمايت مي كنند. مانند كارگاههاي مهندسي نرم افزاري.

_ عوامل دانشگاهي هوشمند: عوامل دانشگاهي هوشمند به اطلاع رساني، پشتيباني و راهنمايي دانش پژوهان مي‌پردازند، مثل سيستم پاسخگويي هوشمند به سوالات دانش پژوهان. (همانطور كه مي دانيم، عوامل هوشمند از نظر مفهومي به عنوان موجوديتهايي اطلاق مي شود كه قادر هستند معناي يك وضعيت معين را درك كنند و موقعيت شناس باشند و بر طبق پاره اي از دستور العملها و راه كارها عمل كنند).

_ آموزش تركيبي(Blended Learning) : كه در واقع تركيبي از دو يا چند روشي است كه شرح آن گذشت.

دانشگاه مجازي

دانشگاه مجازي عبارت است از محيطي كه با بهره گيري از ابزارهاي چندرسانه اي مناسب و با دارا بودن زير ساخت ارتباطي مناسب(چون كامپيوتر، شبكه، اينترنت، فاكس، دوربين، نرم افزارهاي تسهيل كننده ارتباطات برخط و...) ارائه دهنده خدمات آموزش الكترونيك و يادگيري الكترونيك است؛ به گونه اي كه معمولا نيازي به مكان فيزيكي به شكل دانشگاه سنتي ندارد و دانشجويان قادرند از هر مكان و در هر زماني كه مايل باشند، از بسياري از خدمات ارائه شده نظير درسهاي الكترونيك يا ارزيابي الكترونيك استفاده كنند. در واقع دانشگاه مجازي يك سيستم مستقل جهت ارائه خدمات الكترونيك و با بهره گيري از فناوريهاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي است. اين سيستم با بهره گيري از قابليتها و امكانات ارائه شده توسط شبكه اينترنت و ابزارها و فناوريهاي چند رسانه اي و با هدف بالا بردن سطح فرهنگ جامعه، جلوگيري از خروج منابع مادي و نيز سرمايه هاي علمي كشور، ارتقاي سطح علمي جامعه و امكان توزيع گسترده دانش، بهره گيري از تخصص و تواناييهاي موجود در دانشگاهها ايجاد مي‌شود.

در اين سيستم ابزاري در اختيار استاد قرار مي گيرد كه از طريق آن مي تواند اطلاعات و دانش خود را با كمترين هزينه به نحو مطلوبي در قالب محتويات چند رسانه اي، به صورت الكترونيك توليد كند. علاوه بر اين نحوه آموزش، ارزيابي و سنجش در اين سيستم پيش بيني شده و مديريت آموزشي از طريق اينترنت قابل پياده سازي است.

قالب ديجيتال به وجود آمده تحت عنوان درس مجازي يا الكترونيك مي تواند به دو صورت همزمان و يا غير همزمان در اختيار دانشجو قرار گيرد. سيستم با دارا بودن امكان برگزاري كلاسهاي مجازي، دانشجويان را قادر مي سازد در يك محيط با قابليت همكاري و تعامل به يادگيري به صورت همزمان بپردازند. همچنين با بهره گيري از يك كتابخانه ديجيتال، سيستم قادر است منابع غني علمي را در اختيار دانشجو و استاد، جهت پربار كردن فرايند آموزش قرار دهد.

خصوصيات دانشگاه مجازي

_ نياز نداشتن به حضور فيزيكي استاد و دانشجو در كلاس.

_ وابسته نبودن كلاس درس به زمان خاص.

_ كيفيت بالاتر ارائه دروس.

_ پشتيباني از تعداد زياد دانشجو در يك درس.

_ بالا بردن سطح علمي جامعه.

_ اقتصادي بودن و سهولت دسترسي.

اجزاي دانشگاه مجازي

اجزاي دانشگاه مجازي عبارتند از:

_ اطاق اطلاعات: كه به دانشجويان در فهم دانشگاه مجازي، خدمات آن، سرفصلهاي دروس و مدارج تحصيلي كمك مي كند.

_ واحد تدريس: دفاتر و واحدهاي آموزشي كه واحدهاي درسي، سمينارها، آزمايشگاهها، پايان نامه ها و برنامه امتحانات را ارائه مي‌دهند.

_ اداره دانشجويان: مسئول خدمات اجرايي و اداري مانند ثبت نام دروس، سمينارها، امتحانات و كارگاههاست.

_ كتابخانه ديجيتال: امكان دسترسي به فهرست هاي اطلاعاتي و كتابخانه اي را فراهم مي كند.

_ كافه تريا: ارتباطات و اجتماعات دانشجويي را براي دانشجويان دور از دسترس و نيز گفتگو و بحث را براي آنها فراهم مي آورد.

_ تخته سياه: دانشجويان را در جريان اخبار قرار مي دهد.

_ مركز جستجو: اين مركز به دانشجويان درباره فعاليتهاي تحقيقاتي و انتشارات اطلاع مي‌دهد و نيز امكان ارتباط بين دانشجويان و محققان را فراهم مي سازد.

_ مغازه: در اين محل امكان خريد منابع درسي ميسر است.

_ دفتر ثبت نمرات: دفتر ثبت نمرات در واقع يك پايگاه داده است كه ريز نمرات دانش پژوهان در آن ذخيره شده و از مكانيزم‌ها و سيستم هاي امنيتي خاصي براي حفظ امنيت آن استفاده مي شود. استاد، دانشجو و اپراتور آموزش به آن دسترسي دارند، ولي سطوح دسترسي آنها با هم متفاوت است.

_ اطاق بحث: به فضايي در اينترنت، جهت به اشتراك گذاشتن دانش و ايده دانش پژوهان اطلاق مي شود. در اين محل موضوعات طرح شده به بحث و گفتگو گذاشته مي‌شود و دانش پژوهان بسته به علاقه، در مباحث شركت مي كنند.

_ اطاق گفتگو: به فضايي در اينترنت اطلاق مي شود كه دو يا چند نفر مي توانند در آن يك گفتگوي نوشتاري(يا صوتي) را در يك زمان داشته باشند. در يك اطاق گفتگو، كليه نوشته هاي يك دانش پژوه يا كاربر به تمام افراد داخل اطاق نشان داده مي شود و بر عكس. در اينجا مباحث الزاما علمي نيستند، بلكه مباحث غير علمي نيز در اين اطاق مورد تبادل قرار مي گيرند.

_ كلاس مجازي: دانشگاههاي مجازي همچنين مفهوم كلاسهاي سنتي درس را تغيير داده اند. گرچه بسياري از فعاليتهايي كه در كلاسهاي مجازي صورت مي گيرد، مشابه آنهايي هستند كه در برنامه ها و كلاسهاي درس سنتي انجام مي شود، اما ماهيت و فضايي كه اين فعاليتها در آن انجام مي شود، متفاوت است. در كلاسهاي مجازي دانشجويان در دوره هايي به صورت كنفرانس هاي رايانه اي شركت مي كنند. اين دوره ها از طريق اينترنت و شبكه هاي وب ارائه مي شوند و از نرم افزارهايي استفاده مي كنند كه امكان برقراري ارتباط را براي دانشجويان فراهم مي سازند. در كلاسهاي مجازي، دانش پژوهان امكان طرح سوال و امكان ديدن يا شنيدن پاسخ سوال خود و ديگران را دارند و همچنين امكان دسترسي به پرونده‌هاي آرشيو شده نيز برايشان ميسر است.

نيازمنديهاي كلاس مجازي

1) سيستم هاي آموزش: كه به دو دسته آموزش همزمان و غيرهمزمان تقسيم مي‌شوند.

1-1) سيستم هاي آموزش همزمان: اين روش شامل حالتهاي زير است:

1-1-1) كنفرانس ويدئويي دو طرفه: در اين روش، استاد و دانشجو همديگر را مي بينند و مي توانند با همديگر به گفتگو بپردازند.در چنين حالتي به پهناي باند زيادي براي انتقال صوت و تصوير نياز است. هر چند با استفاده از فنون فشرده سازي صوت و تصوير، همچون MPEG4، مي توان پهناي باند را تا حدود 256 كيلو بايت كاهش داد.

1-2-1) كنفرانس صوتي دو طرفه: بر خلاف كنفرانس ويدئويي، استفاده از صوت به همراه تصاوير جانبي براي آموزش از راه دور، كارايي بيشتري دارد. چرا كه توجه دانشجو بيش از آنكه به معلم جلب شود، محتواي درس را تحت الشعاع قرار مي دهد.در اين سيستم استاد و دانشجويان تصوير را نمي بينند، آنها فقط اسلايدها را مي بينند و صداي همديگر را مي شنوند. در اين سيستم به پهناي باند كمي، حدود 32 كيلو بايت بر ثانيه از هر طرف مورد نياز است كه با دو خط تلفن نيز در دسترس قرار مي گيرد، هزينه اين روش از حالت قبل كمتر است.

1-3-1) روش ديداري- شنيداري: در اين روش از تركيب دو روش قبل استفاده مي‌شود. هر گاه استاد اسلايد ندارد، تصوير او نمايش داده مي شود و هر گاه مطلبي با اسلايد بيان مي شود، فقط اسلايد و صداي او شنيده مي‌شود. صدا و تصوير دانشجويان نيز با نظر استاد نمايش داده مي شود. اين روش بسيار مناسب است و از قابليتهاي دو شيوه قبل به نحو احسن بهره مي گيرد، هر چند از پهناي باند به صورت مناسب استفاده نمي شود.

1-2) سيستم هاي آموزش ناهمزمان: در اين شيوه، دروس آموزشي از قبل تهيه و به گونه‌اي ذخيره مي شوند و دانشجويان مي توانند به آن گوش دهند. اين حالت از يادگيري نيز با روشهاي گوناگون قابل اجراست:

1-1-2) استفاده از ضبط ويدئويي: اين روش، از روشهاي قديمي آموزش از راه دور محسوب مي شود. در اين حالت، كلاس درس استاد با استفاده از نوارهاي ويدئويي يا سي‌دي‌هاي صوتي- تصويري ضبط مي شود و در اختيار آنان قرار مي گيرد. هزينه اين روش بسيار كم است و به تدريس و تكثير محدود مي شود.

1-2-2) استفاده از سي‌دي‌هاي آموزشي: در اين روش از برنامه هاي كامپيوتري براي فهم درس و شبيه سازي محيط آزمايشگاهي استفاده مي شود. هزينه اين روش نيز كم است، اما به نسبت ضبط ويدئويي هزينه بيشتري دارد.

1-3-2) استفاده از Web Casting: استفاده از وب در آموزش از راه دور، يكي از ابزارهاي موثر آموزشي به شمار مي آيد كه قادر است تمام محيط هاي متني، صوتي و ويدئويي را تركيب كند. روشهاي مختلفي براي توسعه برنامه هاي كاربردي تحت وب وجود دارند كه از آنها مي توان به ASP, JSP, CGI, ISAPI, ActiveX و... اشاره كرد. در اين شيوه، درس با روشهاي مختلف برنامه نويسي، روي يك سايت قرار مي گيرد و دانشجويان با استفاده از خطوط اينترنت، درس مورد نظرشان را ياد مي گيرند. با توجه به روش مورد استفاده، پهناي باند مورد نياز متفاوت خواهد بود. در اين روش به نحو احسن از فناوري اطلاعات استفاده مي شود و امكان استفاده از استاد در همه زمانها، وابستگي زماني و مكاني استفاده از كلاس را از بين مي برد. هزينه اين روش بيش از دو روش گذشته است، اما حسن آن اين است كه دانشجويان هر جا و هر زمان مي توانند از آن استفاده كنند.

2) بستر ارتباطي: بستر ارتباطي، محيطي است كه در آن داده ها بين دو نقطه منتقل مي شوند كه در حالت كلي به سه دسته Circuit Switch, Packet Switch & Leased Line تقسيم مي شود. براي انتقال صوت و تصوير مي توان از هر سه نوع خط ارتباطي استفاده كرد. در انتخاب خطوط بايد پارامترها و مشخصات آن خط را در نظر گرفت. بستر ارتباطي بر اساس حداقل نياز انتخاب مي‌شود.

3) اتاق تدريس: تقريبا در تمام روشهاي مجازي، اتاقي براي تدريس با چنين امكاناتي مورد نياز است:

_ عايقهاي صوتي؛

_ دوربين فيلم برداري؛

_ وايت برد الكترونيك يا معمولي؛

_ ميكروفون؛

_ ادوات ضبط ديجيتال درس.

4) اتاق دانشجويان: براي پخش وب(Web Casting)، وجود يك رايانه متصل به اينترنت كافي است تا دانشجويان در هر زمان و مكاني از آموزش استفاده كنند، اما در روشهاي همزمان، اتاق دانشجويان بايد به امكانات زير مجهز باشد:

_ ميكروفون دست‌كم يك عدد و حداكثر به تعداد دانشجويان؛

_ بلندگو حداقل يك عدد؛

_ يك PC Projector(يا يك كامپيوتر به ازاي هر دانشجو)؛

_ يك كامپيوتر؛

_ يك دوربين فيلم برداري؛

_ وايت برد الكترونيك يا معمولي.

اهميت آموزش مجازي

مضمون آموزش بهنگام (Just In Time) توضيح دهنده ويژگيهاي اين نوع از آموزش است. خصوصا در افرادي كه شاغل هستند و يا به هر نحوي امكان حضور در كلاسهاي درسي معمولي را ندارند، مانند معلولان كه مي‌توانند دروس و واحد هاي متناسب با وضعيت خود و زمان ممكن را انتخاب كنند، اين شكل آموزش، مناسب‌تر است. تمام مراحل ثبت نام، پرداخت هزينه ها و امتحانات به صورت الكترونيك و بر روي اينترنت انجام مي شود.

در تحقيقي كه توسط جرالد.جي.شات از دانشگاه ايالتي كاليفرنيا انجام شد، دانشجوياني كه دروس خود را به صورت برخط خوانده بودند نمره شان 20 درصد بيشتر از دانشجوياني بود كه در كلاسهاي درس معمولي آن دروس را گذرانده بودند.

در بررسي ديگري نظر دو گروه از دانش آموختگان به وسيله اينترنت را جويا شدند. هر دو گروه با تحصيل به وسيله اينترنت موافق بودند . موارد زير از دانشجويان پرسيده شده بود:

- تسلط بر درس وجود دارد؟

- موضوع درس به طور موفقيت آميز بررسي مي شود؟

- استاد در دسترس دانشجويان است؟

- استاد به پاسخها در كلاس حساس است؟

- تكاليف درسي براي يادگيري مفيد و لازم هستند؟

ـ عدالت بهتر برقرار مي شود؟

همچنين در تحقيق ديگري، محققان دريافتند كه از مهمترين دغدغه هاي دانشجويان نحوه ارتباط و كارآيي استاد است. در تحقيقي كه به وسيله مركز فناوريهاي خاص انجام شد، عملكرد ??? دانش آموز را كه در كلاسهاي چهارم و ششم در هفت مدرسه اطراف شهر تحصيل مي كردند، بررسي كردند. نيمي از آنها به اينترنت دسترسي داشتند. با در نظر گرفتن اثر اينترنت بر دانش آموزان به اين نتيجه رسيدند كه دانش آموزاني كه به اينترنت دسترسي داشتند، به شكل معناداري نمرات بهتري در دروس مديريت اطلاعات، ارتباطات و بيان عقايد داشتند.

آموزش مجازي در ايران

برنامه‌هاي توسعه منابع انساني يكي از مهمترين چالشهاي دولتها، در استقرار نظامهاي جامع مبتني بر فناوري ارتباطات و اطلاعات است. همانگونه كه فناوري ارتباطات و اطلاعات مكمل بازآفريني سازمانها در بسياري از فرآيندهاي كاري روزمره خود بوده است كه نمونه‌هاي آن شامل بانكداري الكترونيك، تجارت الكترونيك، پست الكترونيك، دولت الكترونيك و ... مي‌شود، حوزه يادگيري الكترونيك يا آموزش الكترونيك، نويد بخش اجرايي شدن آرمانهاي به ظاهر دور از دسترس تا دو دهه قبل، است. حذف محدوديت زمان، مكان و سن آموزش‌گيرنده كه به عنوان آرمانهاي دوردست مطرح بوده است، امروزه ديگر محدوديتهاي بزرگي به نظر نمي‌رسند. از سوي ديگر نيازهاي گسترده مهارتي جوامع دانش محور و مبتني برفناوري اطلاعات با ادامه استفاده از روشهاي سنتي نظام آموزشي قابل پاسخگويي نيست. اگرچه نظام آموزش سنتي نيز داراي ويژگيهايي است كه ناديده انگاشتن آن ويژگيها، اثربخشي يادگيري را مي‌كاهد و عامل بروز ناهنجاريهاي بسياري مي‌شود.

در همين راستا و با توجه به اهميت آموزش الكترونيك در نظام نوين آموزشي، بسياري از دانشگاههاي ايران سعي در پي ريزي و برنامه ريزي اصولي، جهت تحقق اين مهم نموده اند .از آنجايي كه اجراي پروژه هايي نظير آموزش الكترونيك نيازمند دست‌يابي به امكانات مربوط و ديدگاهي جامع، در زمينه هاي گوناگون اين نوع سيستم آموزشي است، جمع آوري اطلاعات و آگاهي در اين مورد بسيار حائز اهميت است.

به همين منظور فعاليتهاي مطالعاتي و تحقيقاتي و فراهم آوردن مقدمات اجرايي، در دستور كار اين دانشگاهها قرار گرفت. در كنار اين فعاليتها انجام مطالعات تطبيقي و بررسي روند پيشرفت و توسعه آموزشهاي الكترونيك جهت بررسي راهكارهاي مناسب اجرايي مدنظر قرارداده شد. در نهايت و پس از تحقق بخشي از اهداف پيش بيني شده و براساس نتايج بدست آمده و با صلاحديد مسئولان و دست اندركاران اين دانشگاهها، برنامه ريزيهاي لازم جهت تحقق اهداف بعدي در اين زمينه صورت پذيرفت كه در همين راستا، راه اندازي پرتال آموزشهاي الكترونيك به مرحله اجرا درآمد.

در ايران دانشگاه شيراز، بنا بر ادعاي خود، به عنوان اولين دانشگاه كشور موفق به آغاز رسمي اين نوع دوره آموزشي دانشگاهي شده است. در اين نوع آموزش، عمده فعاليتهاي آموزشي از قبيل ثبت نام، انتخاب واحد دريافت مطالب درسي، مذاكره با استاد از طريق شبكه كامپيوتري اجرا و در برخي موارد كلاسهاي رفع اشكال و برخي كلاسهاي آزمايشگاهي به صورت حضوري ولي با زمان بندي مناسب اجرا مي‌شود.

همچنين در حال حاضر دانشگاههاي ديگري چون دانشگاه خواجه نصير، دانشگاه علم و صنعت، اميركبير، علوم و حديث، و دانشگاه الكترونيك دانشگاه آزاد، در رشته‌هاي مختلف، پذيراي دانشجو به صورت مجازي هستند.

بنابراين با توجه به رشد خوب آموزش مجازي در ايران و همچنين رشد روز افزون تعداد دانشگاههايي كه مايل به ارائه خدمات آموزشي از راه دور هستند، چنين برداشت مي شود كه در اين زمينه گامهاي خوبي برداشته شده است و به نظر مي رسد در آينده اي نه چندان دور شاهد ارائه خدمات آموزش از راه دور توسط اكثر دانشگاههاي كشور خواهيم بود.

نتيجه گيري

دانشگاههاي سنتي ناگزير به سازگاري با سير تحولات وتغييرات جديد هستند. در محيط جديد، نقش مربيان واساتيد عوض خواهد شد. آنها بيشتر نقش تسهيل گر و مربي يا طراحان آموزشي را ايفا خواهند كرد. پس تغيير يا طراحي و راه اندازي سيستم هاي مديريت آموزشي متناسب، الزامي است. نظامهاي آموزشي از راه دور، ابزاري براي آموزش مداوم تلقي مي شوند و اين آموزشها مي تواند شامل معلمان و دانشجويان در هر سن، مكان جغرافيايي، موقعيت و وضعيت اجتماعي و سياسي و با هر گونه آموزشي باشد.

با وجودي كه فناوريهاي جديد موجب استقلال و انعطاف بيشتر امور آموزشي مي‌شود، اما جهت بكارگيري اين امكانات، بايد ساختار سازماني موسسات عالي نيز متحول شود. همچنين جهت استفاده از هر سيستم فناوري نوين در امور آموزشي، لازم است شرايطي چون ايجاد زيرساختهاي قوي فناوري، تدوين استانداردهاي آموزشي لازم براي ارزيابي آموزشگران و دانشجويان، فرهنگ سازي مناسب و تغيير نگرش سنتي جامعه در امر آموزش، سرمايه‌گذاري و مشاركت دولت و بخش خصوصي در اين زمينه فراهم شود. با توجه به اقدامات صورت گرفته در اين زمينه و علاقه مندي مسئولان دانشگاهها و حتي مديران ادارات و سازمانهاي غير آموزشي به بهره برداري از روشهاي آموزش مجازي و همچنين تغيير و گسترش دسترسي به فناوريهاي آموزشي، پيش بيني مي شود طي ده سال آينده اكثر واحدهاي دانشگاهي در ايران، به جذب و آموزش دانشجو به صورت الكترونيك و بهره برداري از آموزشهاي مجازي در سطحي بسيار گسترده، اقدام كنند.

منابع و ماخذ

1) Chan, Peng S., Welebir, B., 2003, Strategies for e-education, Industrial and Commercial Training, 35, pp.196-202.

2) Kodama, m., 1999, Strategic business applications and new virtual knowledge-based businesses through community-based information networks, Information Management and Computer Security, 7, pp.186-199.

3) Ma, L., et al, 2000, Will virtual education initiatives succeed? , Information Technology and Management, 1, pp.209-227.

4) Ferrell, G. M., The changing faces of virtual education, The commonwealth of learning, Vancover, Canada, 2001.