مقاله «قانونمندی تاريخ از منظر عقل و دين» نوشته «جواد سليمانی» در آخرين شماره از فصلنامه «تاريخ در آئينه پژوهش» منتشر شده است.
به گزارش خبرگزاری ايكنا، دانشمندانی كه حركت تاريخ را دارای مدل خاصی دانستهاند، قانونمندی حركت تاريخ را مسلم گرفته و در مقابل، برخی كسانی كه حركت تاريخ را اتفاقی و غيرقابل پيشبينی پنداشتهاند، در حقيقت بر قانونمندی حركت جامعه و تاريخ، مهر بطلان زدهاند. دسته سومی نيز قانونمندی تاريخ را در مقام اثبات و اكتشاف غير ممكن شمردهاند.
در قرآن مجيد و روايات اهلبيت(ع) نيز به صورت مستقيم يا غير مستقيم بر سنتمند بودن تاريخ تأكيد شده است و بر همين اساس، انسانها به عبرتآموزی از سرگذشت پيشينيان دعوت شدهاند، از اين رو اين مسأله را علمای دينی تأييد، و امری غيرقابل ترديد دانستهاند، ولی در ميان مورخان جامعهشناسان و فيلسوفان تاريخ، چه در اصل قانونمندی تاريخ و چه در نحوه قانونمندی تاريخ، اختلافهايی ديده میشود.
نگارنده در اين مقال در بخش نخست، ديدگاههای موجود در باب قانونمندی يا تصادفی بودن تاريخ را بررسی كرده است، آنگاه درباره رابطه قوانين حاكم بر تاريخ و آزادی انسان بحث كرده است، سپس در بخش دوم، برخی از دلايل قرآنی را در اين مقوله مطرح كرده است.
در مجموع، مقاله حاضر تصادفی بودن حركت تاريخ را نقد و بر سنتمندی تاريخ صحه میگذارد و رابطه آن را با آزادی انسان بررسی میكند، گفتنی است به خاطر طولانی بودن مقاله، بخش دوم آن در شماره آينده همين نشريه منتشر خواهد شد.
قوانين حاكم بر جوامع و تاريخ موجب سلب اراده و اختيار انسان در حركت تاريخ نمیشود؛ زيرا قانونمندی تاريخ به معنای علتمند بودن آن است و اراده و اختيار انسان خود جزوی از علت تامه تكوين حركت جامعه انسانی به شمار میآيد
به زعم جواد سليمانی، به گمان كسانی كه حركت تاريخ را اتفاقی و غير قانونمند انگاشتهاند، تحولات جوامع گوناگون در مسير حركت خود به عنوان پديدهای از پديدههای هستی مشمول قانون عليت بوده، علت واحد يا متعدد دارند و از آنجا كه جامعه و تاريخ هويتی ورای افراد و روابط متقابلشان ندارند، بنابر اين وجود قوانين مشترك به معنای روابط علی و معلولی يكسان در ميان جوامع امری معقول و منطقی است. البته اصل قانونمندی تاريخ در مقام ثبوت، غير از امكان كشف قوانين تاريخی از طريق عقل و استقرا يا تجربه است.
دانشجوی دكترای «مبانی نظری اسلام» تأكيد كرد، نكته ديگر اينكه قوانين حاكم بر جوامع و تاريخ موجب سلب اراده و اختيار انسان در حركت تاريخ نمیشود؛ زيرا قانونمندی تاريخ به معنای علتمند بودن آن است و اراده و اختيار انسان خود جزوی از علت تامه تكوين حركت جامعه انسانی به شمار میآيد و آيات متعددی از قرآن مجيد آزادی انسان در سرنوشت خود و ساختن تاريخ را تأكيد میكند.
فصلنامه «تاريخ در آئينه پژوهش»، به صاحب امتيازی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) و مدير مسئولی «محمدرضا جباری» در پاييز 86 منتشر شده است.
