مثبت نگري از اصول اخلاقي و هنجاري اسلام است. آموزه هاي قرآني بر اين مطلب تاكيد مي ورزند كه جامعه ايماني متشكل از افرادي است كه در امور خويش نه تنها مثبت و شايسته عمل مي كنند بلكه درباره افراد ديگر جامعه نيز نگاهي مثبت داشته و اعمال و افكار آنان را بر امور هنجاري بار مي كنند.اسلام برنمي تابد كه فردي نسبت به ديگر افراد جامعه نگرش و بينشي، منفي داشته باشد. به سخن ديگر همواره به افراد جامعه گوشزد مي كند كه نيمه پر را بنگرند و از نگاه منفي به مسائل خودداري ورزند.

جامعه اي كه افرادش به مسائل و رخدادهاي فردي و جمعي با نگاهي مثبت مي نگرند، از امنيت بسيار بالايي برخوردار خواهد بود. به جاي آن كه فرد خود را از نظر روحي و رواني در رنج افكند و با تصور و تصويرسازي منفي از مسائل، آرامش را از خود سلب كند مي تواند با نگاهي مثبت به امور، آن را به گونه اي بنگرد كه موجبات آرامش روحي و رواني خود را فراهم مي آورد.

اگر در خيابان با موردي مواجه شده ايم كه به نظر مي رسد نابهنجاري در حال رخ دادن است، مي توان با نگرش مثبت آن را به امري هنجاري تبديل كرد. از كجا دانسته و معلوم شده است كه رخدادي كه در حال وقوع است نابهنجار است و بزهي فردي و يا اجتماعي در حال وقوع است؟

اگر مردي با زني ديده شود، آيا مي توان حكم كرد كه آنان نامحرم هستند و روابط آنان بيرون از چارچوب هاي عرف و شرع است؟ بي گمان حتي در جايي كه ظني درباره زن و مردي وجود داشته باشد و فرد از حالت شك كه مرتبه بينابين و پنجاه درصدي است برتر و بالاتر رود و به عللي اين گمان قوي در او ايجاد شود باز اسلام و آموزه هاي قرآني حكم مي كند كه تصوير مثبتي از اين رابطه ارايه شود و حكم به ارتباط مشروع و معروف گردد؛ زيرا بسياري از گمان هاي انساني نسبت به ديگري نه تنها جايز نيست بلكه گناهي است كه در رستاخيز از آن مواخذه مي شود و مي بايست حساب پس دهد.

اصل برائت و اصل صحت

در اسلام قواعد فقهي چندي براي اين موضوع وضع و تبيين شده تا مسئله مثبت نگري از جهات فقهي، افزون بر جهات عقلي و اخلاقي و عرفي تقويت شود. اين قواعد و اصول كه در اسلام به اين منظور بيان شده گاه به شكل اصولي امضايي است و گاه از اصول تاسيسي مي باشد. به اين معنا كه گاه حكم عقل نظري و عملي است كه شارع نيز آن را تاييد و امضا كرده و مهر تاييد بر پاي آن نهاده است و گاه ديگر خود اقدام به تاسيس آن نموده است. از جمله اين اصول و قواعد مي توان به اصل برائت و اصل صحت اشاره كرد.

اصل برائت مشخص مي كند كه تا بزهي اثبات نشده نمي توان شخص را محكوم كرد و بر پايه پندار و گمان اقدام به عمل كرد. اصالت برائت به معناي پاكي و مبرايي شخص از هرگونه بزه و جرم و گناهي است. اصالت صحت نيز تبيين مي كند كه هر رفتاري كه از شخص سالم و عاقل سرمي زند، رفتاري درست و بر پايه اصول عقلايي، عرفي و يا شرعي است. اين به معناي نگاه مثبت به رفتارهاي شخصي واجتماعي جامعه است. اين گونه بينش و نگرش موجب مي شود كه امنيت در جامعه افزايش يابد و هنجارهاي اجتماعي گسترش يابد و افراد كم تري در معرض اتهام بزه و يا نابهنجاري قرار گيرند.

منفي نگري و گسترش بزهكاري

يكي از راه هاي گسترش بزهكاري و نابهنجاري اجتماعي ترويج ناخواسته و يا خواسته آن است. به اين معنا كه گاه افراد با منفي نگري موجب مي شوند تا بزه واقعي و يا توهمي در جامعه گسترش يابد. به سخني ديگر، نگرش منفي موجب مي شود تا كاربد و بزه در جامعه رواج يابد. برخي از كنش ها و واكنش هاي ما موجب مي شود كه ناخواسته چگونگي ارتكاب بزه را به ديگري بياموزيم. اين گونه است كه تاكيد بر منفي گرايي و افزايش توهمي گناه و بزه موجب مي شود كه جامعه خود را با ناامني مواجه بيند و ترس از آن، جامعه را به برخوردهاي خشن تر سوق دهد. براي رهايي از اين مسئله مي بايست از برخي گمان ها خودداري كرده و از ترويج بزه خودداري كنيم.