بحران عراق به واسطه تحولات اخير در صحنه اين كشور و گسترش دامنه خشونت ها در مناطق مركزي و شورش گروه هايي از شيعيان كه منجر به عكس العمل بسيار شديد و مهارگسيخته از سوي نيروهاي ائتلاف گرديد معادلات سياسي - نظامي در اين كشور را با تغييرات اساسي روبه رو كرده است. از روز سه شنبه تا پنجشنبه ۸ آوريل بسياري از شهرهاي عراق درگير جنگ هاي خياباني و تحركات كاملاً نظامي آمريكايي ها براي سركوب مخالفان بوده است كه در راستاي سياست مشت آهنين آنان مي تواند مورد ارزيابي قرار گيرد. حجم بالاي تلفات غيرنظاميان در ميان مردم عراق كه تنها در شهر فلوجه به صدها كشته و زخمي مي رسد و همچنين تلفات سربازان آمريكايي و متحدين آن كه فقط در شهر الرمادي در سه شنبه شب به ۱۲ نفر رسيد نشان مي دهد اوضاع حداقل به «لحاظ عقلايي » از كنترل خارج گشته است.
تغييرات تازه در وضعيت عمومي عراق را مي توان از اظهارات جورج بوش مبني براينكه «اراده آمريكا خلل ناپذير است و اين شرايط تحميل نخواهد شد » را به روشني دريافت. رئيس جمهور آمريكا در طي چند روز اخير در جلسات اضطراري با «دونالد رامسفلد » وزير دفاع، «كالين پاول » وزير امور خارجه و «كاندوليزا رايس » مشاور امنيت ملي اين كشور اوضاع عراق را مورد ارزيابي قرار داده و همچنين قرار است در ۱۶ آوريل با توني بلر نخست وزير بريتانيا در خصوص مسائل عراق ديدار و گفت وگو كند. متاسفانه بار ديگر مقامات آمريكايي با ناديده گرفتن واقعيات عراق و نارضايتي عمومي مردم اين كشور از وضعيت موجود براي توجيه مشكلات خود تمايل به فرافكني پيدا نموده اند. آنان با طرح اين ادعا كه شورش شيعيان از خارج از عراق هدايت مي شود سعي دارند ماهيت واقعي حوادث اخير را از افكار عمومي پنهان كرده و از اين مسئله براي تسويه حساب با كشورهاي منتقد منطقه اي خود استفاده نمايند.
سركوب خشن اعتراضات اخير از سوي نيروهاي ائتلافي كه توسط مقامات ارشد سياسي - نظامي آمريكا نيز بر آن تأكيد مي شود، چنانچه «ويليام كوئن » وزير دفاع سابق و مشاور كنوني رئيس جمهور از دولت خواسته است كه تمامي مخالفان در عراق را به شدت سركوب نمايد، بيانگر دستپاچگي اين مقامات و مسئله دار شدن مديريت بحران است.بدون شك سياست مشت آهنين آمريكا در عراق كه موجب شده است تا بار ديگر از هواپيماهاي جنگي و ادوات سنگين نظامي براي سركوب ناآرامي هاي كنوني استفاده شود حاكي از عمق بحران است.در شرايطي كه استراتژي آمريكايي ها بر اساس مرزبندي هاي قومي - مذهبي بنيان نهاده شده است هرگونه همگرايي و نزديكي بين مخالفان سني و شيعه قادر است در آينده يك اجماع نظر ملي را ايجاد نمايد كه در نهايت منجر به «آلترناتيوسازي ملي» مي شود. يكي از عوامل مهمي كه تاكنون توسط آمريكائيان براي محدود نگاه داشتن دامنه ناآرامي ها و تمركز برآن در عراق مورد استفاده قرار گرفته است جداسازي منافع و خواست جامعه سني از جامعه شيعه بوده است.
در اين تئوري با القاي حتمي بودن هژموني شيعيان بر كشور عراق و امتيازدهي از سوي آمريكائيان به آنان و در مقابل سركوب تمايلات ناسيوناليست هاي سني نه تنها از تجميع قدرت اين دو نيرو جلوگيري شده كه بعضاً موجبات تقابل و رقابت پر هزينه را نيز در بين آنان فراهم نموده اند. در چنين وضعيتي اشغالگران بيش از نيمي از جمعيت و جغرافياي ميدان نبرد را به منطقه امن تبديل كرده بودند و توان عملياتي خود را بر يك محدوده سي درصدي متمركز نمودند. اما درگيري هاي اخير در مناطق مختلف عراق كه در هفته گذشته به وقوع پيوست دقيقاً به همين نقطه قوت اشغالگران آسيب رسانده و موجب گرديده است تا جمعيت سني و شيعه عراق براي اولين بار خود را در مشكلات و دردهاي همديگر شريك بدانند. چنانچه در طي روزهاي اخير خبرگزاري هاي بين المللي به نقل از شاهدان عيني گزارش داده اند كه در منطقه عظيميه بغداد مردان مسلح سني و شبه نظاميان «سپاه مهدي » وابسته به مقتدي صدر در كنار هم با نيروهاي آمريكايي جنگيده اند و در شهر سني نشين الرمادي كه جنگ هاي خياباني آن بيشترين تلفات نظامي را به سربازان آمريكايي وارد نمود همه در و ديوارهاي شهر پوشيده از عكس هاي مقتدي صدر به عنوان يك قهرمان دلير بوده است.
حتي بعضي از خبرها حاكي از آن است كه با اوج گيري نبردهاي شديد در شهر فلوجه بسياري از اعضاي سپاه مهدي براي حمايت از جنگجويان اين شهر و كشتن سربازان آمريكايي به سوي فلوجه رهسپار شده اند. اينكه چنين خبرهايي تا چه اندازه صحت داشته باشد چندان مهم نيست بلكه همين كه افتراق گذشته بين شيعيان و سني ها و همچنين مرزبندي در خصوص منافع متضاد اين لايه هاي اجتماعي درهم شكسته است خود مي تواند حائز بيشترين اهميت تلقي شود. با اوجگيري چنين شرايطي گسترش ميدان نبرد براي نيروهاي ائتلافي اجتناب ناپذير خواهد بود و سياست تمركز نيرو بر مثلث مركزي عراق ديگر قابل استمرار نيست.
مسئله مهم ديگري كه به لحاظ وقايع اخير قابل تأمل است بازگشت شرايط به وضعيت جنگي است كه در اظهارنظرهاي مقامات آمريكايي بر آن تأكيد مي شود. چنانچه اظهارات سخنگوي كاخ سفيد مبني بر اين كه جورج بوش پس از دريافت خبر حمله الرمادي گفت كه اراده ما محكم است و ما بر اوضاع مسلط خواهيم شد به منزله بازگشت شرايط جنگي تلقي شده است. همچنين تلفات بالاي نيروهاي آمريكايي در حوادث اخير از جمله درگيري هاي شهر الرمادي نشان داد كه در صورت گسترش ناآرامي ها در عراق حاشيه امن قبلي اين نيروها به راحتي نقض شده و ميزان آسيب پذيري آنان بالا خواهد رفت. در شرايطي كه رقابت هاي انتخاباتي رياست جمهوري در آمريكا به روزهاي حساس خود نزديك مي شود و جورج بوش براي مبارزه با «جان كري » رقيب دموكرات خود بيش از هميشه به آرامش نياز دارد گسترش تلفات نظاميان آمريكا در عراق و انتقاد از تعميق بي ثباتي در اين كشور مي تواند موقعيت متزلزل رئيس جمهور را به مخاطره بيندازد.
چنانچه كالين پاول ضمن درخواست از مردم آمريكا براي اينكه پشت سر سربازان اين كشور متحد شوند و از آنان حمايت نمايند از سخنان روز سه شنبه سناتور «ادوارد كندي» كه گفته بود عراق به ويتنام ديگري براي بوش تبديل مي شود انتقاد كرده و مي گويد در شرايطي كه آمريكا در وضعيت جنگي قرار دارد سناتور كندي بايد در اظهارات خود خويشتنداري نشان دهد. ناآرامي هاي اخير و تعميق و گسترش ناآرامي ها به مناطق ظاهراً امن شيعه نشين نشان داد كه نارضايتي تنها مختص اقليت اعراب سني نيست و مخالفت در ميان شيعيان نيز گسترده تر از پندارهاي اوليه است.
