كلاف پيچيده وزارت نفت حدود پانزده روز ديگر بازخواهد شد. چنانچه رئيس جمهور، سومين وزير پيشنهادى نفت دولتش را تا پايان اين هفته (يا حداكثر تا اوايل هفته آينده) به مجلس معرفى كند نمايندگان مردم نيز ظرف مدت قانونى صلاحيت «گزينه سوم» را بررسى و پس از سه ماه كرسى وزارت نفت را صاحب وزير خواهند كرد. پيچيدگى هاى حاكم بر نفت وزيرى در حد و اندازه هاى نفت را مى طلبد. از اين رو است كه موضع گيرى رئيس مجلس شوراى اسلامى پس از انصراف «گزينه دوم» وزارت بر نفت اين شائبه را كه «گزينه سوم» پيشنهادى هرچه باشد مجلس به آن راى خواهد داد، رد كرد: «هيچ ضرورتى از جانب هيچ كس بر مجلس تحميل نمى شود. مجلس مظهر اراده و حاكميت ملت و آزاد است.» از سوى ديگر محسن يحيوى كه از اعضاى كميسيون انرژى و عضو جامعه اسلامى مهندسان (نزديك به باهنر) است در گفت وگويش با شرق هنگامى كه از او سئوال شد: «گاه مطرح مى شود كه در مورد گزينه بعدى وزارت نفت، مجلس ديگر به هر كسى كه معرفى شود راى مى دهد، نظر شما چيست؟» در لفافه نظرش را اعلام كرد: «مجلس نشان داد كه اين فكر درست نيست.»و بعد هم به صورت تلويحى تصريح كرد كه مجلس براساس معيار هاى اصولى و منطبق با واقعيت نفت، «گزينه سوم» را بررسى مى كند. «اگر مجلس مورد مشورت قرار نگيرد نفت دستگاهى است كه به دليل انسجامى كه دارد تا مدت ها مى تواند بدون وزير اداره شود.» محمد خوش چهره كه زمانى مشاور اقتصادى برنامه هاى رئيس جمهور بوده و از اعضاى تاثير گذار بر مجلس به شمار مى رود نيز حساسيت وزارت بر نفت را با واژه «ابر مديريت» بيان كرد: «كسى كه به وزارت نفت مى رود بايد ابر مديريت و يك مدير استراتژيك باشد.» اين حق رئيس جمهور است كه براساس برنامه هاى اعلام شده اش وزير نفت انتخاب كند، اما وزيرى كه بر نفت اشراف داشته باشد و بتواند شاهرگ حياتى اقتصاد و حتى سياست كشور را به سلامت اداره كند. از اين رو است كه رئيس كميسيون انرژى مجلس معتقد است براى اينكه گزينه سوم بتواند از مجلس راى اعتماد بگيرد بهتر است رئيس جمهور با مشورت هيات رئيسه فراكسيون هاى اكثريت و وفاق مجلس به جمع بندى برسد. نفت مديرى مى خواهد با ظرفيت منافع ملى. كسى كه بتواند پاسدار منافع ملى در دل روابط بين الملل باشد. علم، تجربه و سابقه مديريت كلان سه گانه هايى قابل توجه در اين خصوصند.

• وزيرى در حد اوپك

بيست و يكمين روز از آذر كه فرا برسد وزراى عضو سازمان كشور هاى صادر كننده نفت در كويت گرد هم خواهند آمد تا وضعيت بازار نفت را بررسى و استراتژى اوپك را در سه ماهه سوم تدوين كنند. ايران از اعضاى موسس اين تاثير گذارترين سازمان جهان سومى در مناسبات بين المللى است. ظرفيت توليد حدود چهار ميليون بشكه اى هم توانسته رتبه دوم توليد اين سازمان را به ايران اختصاص دهد. اهميت اوپك براى مقامات تهران چنان است كه معمولاً پيش از اعزام وزير به اجلاس جلسه اى با حضور وزير نفت نماينده  ايران در اوپك و رئيس جمهور تشكيل مى شود تا وزير نفت با پشتوانه سياست هاى كلان كشور راهى اوپك شود. اگر مولفه هاى سياسى كشور هاى عضو اوپك را در نظر نگيريم آنچه در اجلاس وزرا حرف اول و آخر را مى زند «ظرفيت توليد» و توانايى وزير هر كشور در القاى سياست هاى كشورش در عين همگرايى كلى است. كشورى كه ظرفيت مازاد توليد نفت نداشته باشد عملاً «شنونده اى» بيش نيست و تنها بايد بر توافق كسانى كه «ظرفيت مازاد» توليد نفت دارند مهر تاييد بزند. وزير پيشنهادى آينده بايد ضمن داشتن برنامه اى مدون براى افزايش ظرفيت توليد نفت ساز و كار هاى تعامل با اوپك و بيرون آوردن حداكثر منافع ايران را از دل جلسات آن داشته باشد. وزيرى كه در حد و اندازه هاى دومين كشور توليد كننده نفت باشد. آشنايى با سوابق وزراى اوپك زاويه انتخاب وزير نفت جديد ايران را با واقعيات كمتر خواهد كرد.

• شاه مهره بازار نفت

على ابراهيم النعيمى ملقب به على النعيمى وزير نفت عربستان. كشور او با داشتن بيش از ۹ ميليون بشكه توليد نفت و پشتوانه اى در حدود ۵/۱۰ ميليون بشكه بارها نشان داده كه مى تواند حرف آخر را در اجلاس اوپك بزند. پس از درگذشت فهد گفته مى شود موقعيت النعيمى بهتر شده است. وى از مهره هاى ملك عبدالله پادشاه عربستان به شمار مى رود. النعيمى در دوم آگوست ۱۹۳۵ به دنيا آمده و از سال ۱۹۵۶ تحصيلاتش را در كالج اينترنشنال دانشگاه بيروت و آمريكا در لبنان ادامه داده است. النعيمى در سال ۱۹۶۲ در دانشگاه Lehigh ليسانس زمين شناسى گرفته و در سال ۱۹۶۳ درجه كارشناسى ارشد رشته زمينى شناسى اش را از دانشگاه استنفورد آمريكا اخذ كرده است. سوابق على النعيمى چنان است كه وى را در زمره كارشناسان بين المللى حوزه نفت قرار داده است. او از سال ۱۹۴۷ تا ۱۹۵۳ با عناوينى نظير سخنگو، دستيار ناظر، سرپرست و مشاور مديريت زمين شناسى و دپارتمان اكتشافات در شركت نفتى آرامكو كه يكى از بزرگترين شركت هاى نفتى دنيا در عربستان بوده فعاليت كرده است. النعيمى از سال ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۷ هيدرولوژيست و زمين شناس آرامكو بوده است. وى از سال ۱۹۶۷ تا ۱۹۶۹ عضو دپارتمان روابط عمومى و اقتصاد و بخش توليد در آرامكو بوده و در سال ۱۹۷۵ به معاونت رياست آرامكو رسيده است. معاون ارشد رئيس آرامكو در سال ۱۹۷۸ مدير برگزيده اين شركت در سال ۱۹۸۰ و معاون اجرايى رئيس در امور عملياتى (۱۹۸۲) از ديگر سوابق النعيمى است. وى پس از كسب تجربيات مختلف در بزرگترين شركت نفت عربستان در سال ۱۹۸۴ به رياست آرامكو مى رسد. چهار سال بعد (۱۹۸۸) او مجرى ارشد آرامكو شده و پس از طى اين مسير از آگوست ۱۹۹۵ به عنوان وزير نفت و ذخاير معدنى عربستان سعودى به بازار نفت معرفى مى شود. سوابق و تخصص على النعيمى به همراه ظرفيت توليد اين كشور او را به يكى از تاثيرگذارترين مهره هاى بازار نفت مبدل كرده است. برنامه ايجاد ظرفيت توليد ۱۲ ميليون بشكه اى عربستان در سال ۲۰۰۹ زنگ خطرى است براى ساير اعضاى اوپك كه چنانچه به ايجاد ظرفيت توليد نپردازند، قافيه قدرت را خواهند باخت. النعيمى به انگليسى تسلط كامل دارد.

• مردى پنج زبانه

وزير نفت الجزاير در هشتم آگوست ۱۹۳۹ به دنيا آمده است. الجزاير از جمله كشورهايى است كه در اين يكى دو سال اخير با اضافه توليد نسبت به سهميه هاى در نظر گرفته شده اش در پى كسب جايگاهى تازه در اوپك است. خليل داراى دو فرزند بوده و بر زبان هاى انگليسى، فرانسه، اسپانيايى، پرتغالى و عربى تسلط كامل دارد. شكيب خليل در سال ۱۹۶۸ از دانشگاه اى ام تگزاس در رشته مهندسى نفت با درجه دكترا فارغ التحصيل شده است. خليل در شركت هاى نفتى نظير شل و فيليپ در اكلاهاما، دى آر مك كورد در دالاس و تگزاس كار كرده است. شكيب خليل در سال ۱۹۷۱ به الجزاير بازمى گردد و به عنوان رئيس شركت مهندسى نفت سوناتراچ انتخاب شده و به عنوان رئيس آلكور و رابط سوناتراچ و كورلاب فعاليت مى كند. وى در فواصل سال هاى ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۶ مشاور فنى رئيس جمهور الجزاير مى شود. پس از آن به عنوان رئيس برنامه «والدهاير» در الجزاير منصوب مى شود. «والد هاير» برنامه اى براى طراحى، توسعه و برنامه ريزى مالى منابع هيدروكربن الجزاير است. شكيب خليل در سال ۱۹۸۰ به بانك  جهانى مى پيوندد و از طرف اين بانك پروژه هاى نفت در آفريقا، آمريكاى جنوبى و آسيا را انجام مى دهد. سپس رئيس واحد انرژى آمريكاى لاتين شده و نهايتاً به عنوان مشاور نفتى بانك جهانى برگزيده مى شود. خليل در اكتبر سال ۱۹۹۹ از بانك جهانى بازنشسته شده و مشاور رئيس جمهور الجزاير مى شود. وى از دسامبر همان سال تا به امروز وزير انرژى و معاون الجزاير بوده و در جلسات اوپك شركت مى كند.

• مشاور بانك جهانى

هر چند توليد نفت اندونزى اين روزها به گونه اى است كه كارشناسان پيش بينى مى كنند در سال هاى نزديك اين كشور به جاى صادركننده نفت به واردكننده تبديل خواهد شد و اگرچه شايعاتى مبنى بر خروج اين كشور از اوپك مطرح شد اما «پورنومو يوسجيناتورو»، وزير انرژى اين كشور تاكيد كرده كه اندونزى با سرمايه گذارى در توليد نفت همچنان عضو اوپك خواهد ماند. «يوسجيناتورو» در سال ۱۹۵۱ به دنيا آمده و داراى مدرك كارشناسى اقتصاد از دانشگاه كلرادو آمريكا در سال ۱۹۸۸ است. وى در سال هاى ۱۹۸۶ و ۱۹۸۸ فوق ليسانس و دكترايش را اخذ كرده و گرايش تحصيلى اش هم در حوزه اقتصاد منابع است. وى در موسسه دفاع ملى اندونزى هم تحصيل كرده است. از جمله سوابق «يوسجيناتورو» مى توان به حضور در موسسه دفاع ملى اندونزى، مدرسه اقتصاد و مديريت براى فارغ التحصيلان در اندونزى و آمريكا اشاره كرد. وى مشاور بانك جهانى و بانك توسعه آسيايى بوده و سپس به معاونت وزير معادن و انرژى اندونزى برگزيده مى  شود. «يوسجيناتورو» با گروه كارى كميته دفاع و امنيت ملى اندونزى همكارى كرده و سپس به عنوان نماينده اندونزى و اوپك معرفى مى شود. عضويت در تيم تخصصى مجمع مشورتى مردم براى ارائه راهبرد به دولت از ديگر سوابق اوست. وى از آگوست سال ۲۰۰۰ ميلادى به عنوان وزير منابع انرژى و معادن اندونزى معرفى مى شود و در سال ۲۰۰۴ از سوى وزراى اوپك به عنوان دبيركل انتخاب مى شود.

• رئيس فعلى كنفرانس

احمد فهد الصباح در اجلاس كويت رياست كنفرانس اوپك را تحويل مشاور نفتى رئيس جمهور نيجريه  مى سپارد. وزير نفت كويت در سال ۱۹۶۳ در لبنان به دنيا آمده است. وى در سال ۱۹۸۵ از دانشگاه كويت در رشته علوم سياسى فارغ التحصيل شده و در سال ۱۹۹۴ از دانشگاهى در كره جنوبى دكتراى افتخارى در حقوق بين الملل گرفته است. علاقه شخصى الصباح پيش از وزارت در نفت ورزش بوده است. پنج سال هم عضو ارتش كويت بوده و در سپتامبر ۲۰۰۰ از آكادمى ايالات متحده دكتراى افتخارى ورزش گرفته است. معاون مجمع عمومى جوانان و ورزش كويت از ۱۹۹۲ تا ،۲۰۰۰ رئيس و دبيركل اين مجمع (در مقام وزير) از نوامبر ۲۰۰۰ تا فوريه ،۲۰۰۱ وزير اطلاعات و رئيس شوراى ملى فرهنگ و هنر از فوريه ۲۰۰۱ و جانشين وزير نفت از فوريه ۲۰۰۲ تا جولاى ۲۰۰۳ از سوابق احمد فهد الصباح است.پس از يك سال جانشينى وى از جولاى ۲۰۰۳ به عنوان وزير انرژى كويت معرفى مى شود. فهد الصباح پس از اينكه انتخاب دبيركلى اوپك با معضل مواجه شد از ژانويه ۲۰۰۵ تا به امروز به عنوان رئيس كنفرانس وزرا انتخاب شد. يك ماه ديگر وى اين سمت را تحويل منتخب جديد خواهد داد.

• از وزارت صنايع تا نفت

ليبى كه تا چندى پيش با تحريم هاى گوناگون مواجه بود اينك درهايش را باز كرده و شركت هاى بين المللى نفتى اعلام آمادگى كرده اند تا سرمايه گذارى در اين كشور را آغاز نمايند. فتحى حامد بن شتوان وزير نفت اين كشور در سال ۱۹۵۱ به دنيا آمده است. وى در سال ۱۹۷۵ از دانشگاه الفاتح فوق ليسانس مهندسى الكترونيك گرفته و در سال ۱۹۸۳ دكتراى مهندسى ارتباطات از دانشگاهى در انگلستان اخذ كرده است. رئيس دانشگاه گارينس (۱۹۸۵-۱۹۸۴)، رئيس مركز تحقيقات مهندسى (۱۹۸۷-۱۹۸۶)، وزير صنايع (۱۹۸۹- ۱۹۸۷)، وزير صنايع استراتژيك (۱۹۹۰- ۱۹۸۹)، وزير صنايع و معادن (۱۹۹۵- ۱۹۹۴)، رئيس مركز تحقيقات صنعتى از سال (۲۰۰۰- ۱۹۷۷)، دبير كميته عمومى صنايع (۲۰۰۴- ۲۰۰۰) و دبير كميته مردمى براى انرژى از (مارس ۲۰۰۴ تا امروز) از ديگر سوابق فتحى بن شتوان وزير انرژى ليبى است.

• رئيس آينده كنفرانس اوپك

ادموند داكورو مشاور نفتى رئيس جمهور نيجريه حكم وزير نفت اين كشور را دارد. او از ۲۱ آذر جانشين دبيركل اوپك و رئيس كنفرانس وزرا است. وى در سال ۱۹۶۷ ليسانس زمين شناسى گرفته و در سال ۱۹۷۰ با درجه دكترا از دانشگاه لندن فارغ التحصيل شده است. وى در سمت مديركلى در بخش زمين شناسى شركت شل كار كرده است و در واحد هاى مختلف شل در كشورهاى هلند، ايرلند، ايتاليا، اسپانيا، فرانسه، سوئيس و تونس فعاليت كرده است. وى در سال هاى ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳ مديريت گروه اجرايى شركت هاى نفت نيجريه را به عهده داشت. وى از نوامبر ۲۰۰۳ تا كنون مشاور رئيس جمهورى نيجريه در بخش نفت است. داكور كتاب هاى متعددى درخصوص نفت و زمين شناسى تدوين كرده است.

• وزير رقيب

قطر جدى ترين رقيب ايران در بزرگترين مخزن گازى جهان است عبدالله العطيه وزير انرژى اين كشور در سال ۱۹۵۲ به دنيا آمده است. وى در سال ۱۹۷۶ از دانشگاه مصر ليسانس تاريخ گرفته است. در سال ۱۹۷۲ وزير دارايى و نفت قطر بوده است. وى سمت وزارت دارايى را دو بار ديگر در فواصل سال هاى ۸۶ تا ۹۲ به عهده گرفته است. العطيه از سپتامبر ۱۹۹۲ تا امروز وزير انرژى و صنعت قطر بوده است. وى از سال ۱۹۷۵ رئيس موسسه هلى كوپتر خليج(فارس) هم است. العطيه همچنين شركت هواپيمايى گلف اير را نيز در اختيار دارد.

• از مديرعاملى تا وزارت

محمد بن ذائن الحملى وزير انرژى امارات متحده عربى در سال ۱۹۵۲ به دنيا آمده است. وى مدرك عالى در مطالعات تجارى اخذ كرده و از سال ۱۹۷۹ عضو انجمن حسابداران رسمى بوده است. دوره مديريتى پيشرفته را هم در مدرسه تجارى هاروارد در سال ۱۹۸۸ گذرانده است. الحملى در فواصل سال هاى ۱۹۸۹ تا فوريه ۱۹۹۰ مدير مالى شركت ملى نفت ابوظبى بوده است و در همان شركت تا ۱۹۹۲ به مديريت بازاريابى دست يافته است. الحملى در فواصل سال هاى ۱۹۹۷ تا ۱۹۹۸ مديرعامل شركت ملى نفت ابوظبى بوده است. در شركت عمليات دريايى حسابرس داخلى بوده و مديريت پژوهش اين شركت را نيز به عهده داشته است. الحملى از سال ۱۹۹۴ تا سال ۲۰۰۲ نماينده دولت امارات در اوپك بوده است. وى در حال حاضر رئيس هيات مديره شركت انتقال گاز ملى امارات است.

• كارشناس ارشد انرژى

ونزوئلا نزديك ترين كشور اوپكى به آمريكا است. سياست هاى نفتى اين كشور تاثيرى مستقيم بر سياست هاى داخلى و خارجى ونزوئلا دارد. رافائل راميرز وزير نفت اين كشور در كاراكاس به دنيا آمده و از دانشگاه لوس آندس ونزوئلا در سال ۱۹۸۹ فارغ التحصيل مهندسى مكانيك شده است. وى فوق ليسانس انرژى دارد. تا سال ۱۹۹۶ مسئوليت هاى متعددى در شركت هاى نفتى ونزوئلايى داشته و در سال ۲۰۰۰ به رياست موسسه ملى گاز اين كشور رسيده است. از سال ۲۰۰۲ تا سال ۲۰۰۵ وزير معادن ونزوئلا بوده است. از ژانويه ۲۰۰۵ هم راميرز به وزارت نفت رسيده است. او به خوبى انگليسى و اسپانيايى صحبت مى كند.

• مهندس نفت براى عراق

ابراهيم بحرالعلوم در دو مقطع وزير نفت عراق بوده است. يكى وقتى شوراى انتقالى عراق تشكيل شد و يكى در دولت موقت ابراهيم جعفرى. بحرالعلوم داراى مدرك مهندسى نفت از دانشگاه بغداد است. مدارك كارشناسى و دكترايش را از آمريكا اخذ كرده و از سال ۱۹۷۶ از عراق تحت حكومت صدام خارج شده است. وى ۱۰سال در لندن به عنوان مشاور شركت هاى نفتى فعاليت كرده و حدود شش سال را در كويت گذرانده است. بحرالعلوم به انگليسى تسلط دارد و تعاملات بازار نفت را درك مى كند. او دومين وزير نفت شيعه جهان است. بحرالعلوم چندى پيش به ايران آمد اما در اجلاس اوپك در اصفهان غايب بود.

• نماينده اى شايسته براى ايران

وزراى نفت پيشين ايران هر كدام با تحصيلات و شرايطى خاص پا در اوپك گذاشتند. پس از غرضى، آقازاده با تحصيلات مهندسى و در شرايطى كه كشور درگير جنگ بود در اوپك حضور يافت. در دولت سازندگى هم آقازاده باتجربه ۵-۴ ساله وزارت در دولت ميرحسين موسوى نمايندگى ايران را در كنفرانس وزرا بر عهده داشت. در دولت خاتمى نيز كسى به عنوان وزير نفت وارد كنفرانس اوپك شد كه ۱۶ سال وزارت در جهاد و نيرو را پشتوانه خود داشت. پشتوانه اى كه همراه با ظرفيت توليد نفت و سياست هاى تنش زدايانه ايران توانست همگرايى خوبى در بين اعضاى اوپك ايجاد كرده و جايگاه ايران را تا بدان جا بالا برد كه اجلاس ۱۳۷ وزرا در اصفهان برگزار شود، اتفاقى كه پس از انقلاب براى نخستين بار رخ داد. حالا نوبت آزمون دولت جديد است. «گزينه سوم» رئيس جمهور احمدى نژاد بايد در سطحى از تحصيلات، سوابق و تجارب مديريتى و بين المللى باشد كه علاوه بر اعمال سياست هاى دولت در اين بخش مدافع رشد جايگاه ايران در سطح منطقه اى و جهانى و به ويژه در سطح كنفرانس اوپك باشد. «گزينه سوم» هركسى باشد پس از تعهد به برنامه هاى رئيس جمهور بايد نفت را بشناسد و به ابزارهاى اعمال مديريت داخلى و خارجى آن مسلط باشد. حداكثر تا پانزده روز ديگر تكليف صندلى وزارت نفت مشخص مى شود. صاحبى كه نبايد از رقباى جهانى اش در اوپك و غيراوپك كمتر باشد.