اماميه تحت‌تأثير لايه‌های زيرين عاشورا رويكرد خود را در قبال سياست روز مشخص ساخت. رويكرد اماميه را بايد مبتنی بر اهداف و انقلابی و روش اصلاحی به شمار آورد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، متن فوق بخشی از مقاله «جريان‌شناسی بنی‌هاشم پس از قيام عاشورا» است كه توسط «علی آقاجانی» نوشته شده است و در آخرين شماره نشريه پگاه حوزه (شماره 226، 4 اسفند‌‌ماه 1386) آمده است.

نهضت عاشورا در تاريخ اسلام، نقطه عطفی است كه از بسياری جهات آغازگر تحولات در ساخت، بافت و انديشه جامعه مسلمين است. مهم‌ترين و محسوس‌ترين اين تحولات را می‌بايد در نحوه و چرايی اقبال دوباره وسيع مردم به خاندان هاشم و چگونگی انديشه و نحوه رويارويی آنان با حكومت‌گران اموی و به تبع آن، تحكيم و بسط پايه‌ها و نگره‌های سياسی شيعی و تغيير فضای جامعه آن زمان دانست.

از اين‌رو جريان‌شناسی سياسی بنی‌هاشم می‌تواند در شفافيت و روشن شدن زوايای اين مسأله، كارساز و مؤثر باشد. بدين‌جهت، نويسنده اين موضوع را به لحاظ زمانی از سال 61 هجری‌قمری ـ سال رخداد واقعه عاشورا ـ تا سال 146 هـ.ق، سال سركوب قيام حسينيان توسط منصور عباسی ـ كه نزديك 85 سال را در بر گرفته است. در اين پژوهش، منظور از بنی‌هاشم، بيشتر نقش نخبگان هاشمی در هدايت حركت‌های سياسی آنان است.

در اين مقاله فرضيه تحقيق بر اين پايه استوار است كه پس از قيام عاشورا و بر اثر آن، بنی‌هاشم در جامعه‌ای كه سلاح‌های سياسی، متمركز در دست بنی‌اميه بود، جريان‌های كلان و خردی پيدا كردند. در بعد كلان به دو پارادايم اعتقادی ـ فرهنگی ـ سياسی كه اماميه آن‌را نمايندگی می‌كند و پارادايم سياسی ساير جريان‌ها تقسيم می‌شوند. با وجود آن‌كه مبارزه همه اين جريان‌ها با رژيم است، از لحاظ خرد، برخی از اين جريان‌ها به مبارزه پنهانی و برخی مبارزه زيرزمينی، برخی با روش اصلاحی ـ البته با اهداف انقلابی ـ و برخی به روش انقلابی روی می‌آورند.

نويسنده معتقد است نهضت عاشورا، تأثيرات گوناگون سياسی، بر ذهن، عمل و رفتار نخبگان سياسی هاشمی داشته است كه اين‌ها عبارتند از: فراهم آوردن زمينه‌های حضور سياسی هاشميان: نهضت حسينی، مشروعيت دينی و توان سياسی حاكمان اموی را به چالش كشاند و به قيام و شورش عليه آنان مشروعيت بخشيد. عظمت اين حادثه و آثار گران آن، بخصوص از روحيه عاطفی و سياسی موقعيتی را رقم زد كه زمينه‌ساز حضور جدی و مؤثر هاشميان، يعنی رقيب عمده آل‌اميه در صحنه‌های مختلف جامعه شد.

از منظر عاطفی، هم شخصيت خاص امام حسين (ع) و هم نحوه شهادت به گونه‌ای بود كه تأثير عميقی بر ذهنيت مردم می‌گذاشت. نيز از نظر سياسی ـ اجتماعی هم آثار متعددی داشت كه قدر جامع آن تغيير مناسبات سياسی اجتماعی از سكون نسبی به تحرك در حد اعلا بود.

وی فعال شدن گروه‌های سياسی هاشمی را از ديگر نتايج نهضت عاشورا می‌داند و می‌گويد: در اين زمان، مردم كه نياز به رهبری فعال داشتند به هاشميان كه بازماندگان و خون‌خواهان كربلا محسوب می‌شدند، روی آوردند و آنان ‌را به سمت مقابله با امويان هدايت كردند. از اين‌رو می‌توان گفت كه شهادت امام حسين (ع) تأثير اساسی در انسجام سياسی و فعال شدن ابتدايی هاشميان و شفاف شدن انقسامات پسينی آنان و به تبع آن تشيع داشته است.

با شهادت حسين بن علی (ع)كانون‌های مختلف نامزد امامت و رهبری فعاليت چشم‌گيری را آغاز كردند. به گونه‌ای كه دو پارادايم اعتقادی ـ سياسی و سياسی و سه رهيافت علوی ـ فاطمی با علوی ـ غير فاطمی و عباسی را رقم زد

شفاف شدن پارادايم‌ها و جريان‌های سياسی هاشمی سومين نتيجه از جريان‌های قيام عاشورا بود. واقعه عاشورا به جز آماده‌سازی زمينه حضور هاشميان نقطه عطفی در شفاف شدن نحله‌های فكری سياسی هاشمی و آشكار شدن اختلافات درونی آنان به شمار می‌رود. تا زمان حضور امام حسين (ع) اگر چه صف‌بندی‌های غير‌متمايزی در ميان هاشميان وجود داشت؛ اما شكل فعالانه به خود نگرفته بود، اما با شهادت حسين بن علی (ع) و سرازير شدن سيل درخواست‌های مردمی، وضعيت تفاوتی آشكار پيدا كرد. بدين سبب كانون‌های مختلف نامزد امامت و رهبری فعاليت چشم‌گيری را آغاز كردند. به گونه‌ای كه دو پارادايم اعتقادی ـ سياسی و سياسی و سه رهيافت علوی ـ فاطمی با علوی ـ غير فاطمی و عباسی را رقم زد.

آقاجانی در بررسی قيام‌های پس از عاشورا می‌گويد: پس از واقعه عاشورا دو تن از فرزندان امام مجتبی (ع)؛ يعنی «زيد بن حسن(ع)» و «حسن بن حسن (ع)» (حسن مثنی)، پيش از سايرين نامبردار شدند. زيد بنا بر بيشتر اقوال در كربلا حضور نداشته است؛ اگر‌چه «ابوالفرج اصفهانی» او را در زمره امرا محسوب كرده است. در منابع تاريخی ادعای امامت از وی ثبت نشده است. او پس از عاشورا با «عبدالله بن زبير» بيعت كرد و ظاهرا پس از آن با مروانيان نيز بيعت كرده است؛ اما حسن مثنی نيرويی فعال و پرتحرك در ميان حسنيان و بنی‌هاشم بوده است. وی در عاشورا حضور داشت. اسير شد؛ اما نجات يافت. او پس از قيام عاشورا مورد توجه مردم بوده است به طوری‌كه او را دعوت به قيام و رهبری می‌كردند.

هفته‌نامه پگاه حوزه به صاحب‌امتيازی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم و مديرمسئولی و سردبيری «سيد‌عباس صالحی» و با همكاری شورای سياست‌گذاری متشكل از «عبدالرضا ايزدپناه»، «احمد ترابی»، «سيد‌عباس صالحی» منتشر می‌شود و به بهای 1500ريال در اختيار علاقه‌مندان قرار می‌گيرد.