گروه انديشه: مقاله «رؤيت خدا»، نوشته «محمدحسين حشمت‌پور»، در آخرين شماره از فصل‌نامه علمی ـ پژوهشی «پژوهش‌های فلسفی ـ كلامی» منتشر شد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، مقاله حاضر درباره امكان و عدم امكان رؤيت و در فرض امكان، درباره وقوع و عدم وقوع آن بحث می‌كند. ادله طرفداران امكان و نيز ادله معتقدين به وقوع را مطرح و درباره آن‌ها داوری می‌كند و حاصل مباحث آن، عدم امكان رؤيت و به اولويت، عدم وقوع آن می‌شود.

در بخشی از اين مقاله اين سؤال مطرح می‌شود كه از «لا تدركه الابصار» كه نفی ادراك را به «ابصار» اختصاص می‌دهد، برمی‌آيد كه احساس خداوند به حاسه ديگر غير از بصر ممكن است، آن حاسه ديگر ـ با توجه به اين‌كه سامعه، شامه، ذائقه و لامسه نيز نيست ـ حاسه ششمی است كه خداوند آن را در روز قيامت برای انسان خلق می‌كند، پس آيه اگرچه احساس به بصر را نفی می‌كند، ولی اصل احساس را منتفی نمی‌داند.

نگارنده در بخشی از پاسخ خود با اين استدلال می‌نويسد: «اگر ادراك مخصوص قوه‌ای از آن قوه نفی شود، استفاده نمی‌شود كه نفی، مخصوص آن قوه است تا نتيجه گرفته شود كه ادراك مذكور با قوه ديگر ممكن است؛ مثلا وقتی گفته می‌شود «ما كلمته بلسانی» يا «ما وطأت ارضه برجلی» استفاده نمی‌شود كه تكلم، فقط با زبان منتفی است و با قوه ديگر ممكن، بنابراين وقتی گفته می‌شود «لا تدركه الابصار» استفاده نمی‌شود كه احساس كردن خدا، فقط با چشم منفی است و با حاسه ديگر ممكن، ثانيا از اين آيه چگونه استفاده می‌شود كه خداوند متعال در قيامت برای انسان حاسه ششمی خلق می‌كند و خودش را به واسطه آن حاسه، مشهود انسان قرار می‌دهد؟ نه در اين آيه شاهدی بر اين مدعا و نه در جای ديگر وجود دارد.»

وی در ادامه می‌گويد: «دليل دوم آيه يازدهم از سوره مباركه «طه» است. اين آيه ـ با توجه به اين‌كه علم مذكور در آن شامل ابصار است ـ مثل «لا تدركه الابصار و هو يدرك الابصار» خدا را به اين وصف كه «همه چيز را درك می‌كند و چيزی موفق به ادراك او نمی‌شود» مدح كرده است و وصفی كه مدح باشد خلاف آن ذم و نقص است.»

مؤلف می‌نويسد: «پس رؤيت شدن او كه فردی برای خلاف اين وصف است نيز ذم و نقص و در نتيجه محال است. در حديثی كه از صفوان‌بن يحيی در اصول كافی نقل شده، امام(ع) اين آيه را در كنار آيه «لا تدركه الابصار» قرار داده‌اند و هر دو را دال بر عدم امكان رؤيت گرفته‌اند؛ يعنی در جواب «ابی‌قرة» كه ديده شدن خداوند متعال توسط پيامبر اسلام (ص) را نقل می‌كرده، فرموده‌اند: «كيف يجيیء رجل إلی الخلق جميعا فيخبرهم انه جاء من عند الله و انه يدعوهم إلی الله بامر الله و يقول لهم عن الله «لا تدركه الابصار، و لا يحيطون به علم، و ليس كمثله شیء» ثم يقول لهم انا رأيت الله بعينی و احطت به علم و هو علی صورة البشر»

شماره دوم (سال هشتم) فصل‌نامه علمی - پژوهشی «پژوهش‌های فلسفی – كلامی» به صاحب امتيازی دانشگاه قم و مدير مسئولی «محمد ذبيحی» به تازگی به بازار علم و انديشه عرضه شد.