با دوری و پرهيز امام سجاد (ع) از ورود به منازعات سياسی و عدم وزانت و برابری موقعيت ديگران، «محمد بن حنفيه، به مركز ثقل حركت‌های سياسی ـ اجتماعی در ميان هاشميان تبديل شد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، متن فوق بخشی از مقاله «جريان‌شناسی بنی‌هاشم پس از قيام عاشورا» است كه توسط «علی آقاجانی» نوشته شده است و در آخرين شماره نشريه پگاه حوزه (شماره 227، 18 اسفند‌‌ماه 1386) آمده است.

اين مقاله، بخش دوم مقاله‌ای با همين نام است كه در شماره قبلی اين نشريه (شماره 226، 4 اسفند‌‌ماه 1386) چاپ شده است. وی در مقاله قبلی خود اظهار كرد: نهضت عاشورا در تاريخ اسلام، نقطه عطفی است كه از بسياری جهات آغازگر تحولات در ساخت، بافت و انديشه جامعه مسلمين است. مهم‌ترين و محسوس‌ترين اين تحولات را می‌بايد در نحوه و چرايی اقبال دوباره وسيع مردم به خاندان هاشم و چگونگی انديشه و نحوه رويارويی آنان با حكومت‌گران اموی و به تبع آن، تحكيم و بسط پايه‌ها و نگره‌های سياسی شيعی و تغيير فضای جامعه آن زمان دانست. از اين‌رو جريان‌شناسی سياسی بنی‌هاشم می‌تواند در شفافيت و روشن شدن زوايای اين مسأله، كارساز و مؤثر باشد.

با مطالعه اين مقاله می‌توان به نتايج زير دست يافت:

با شهادت حسين بن علی (ع) در كربلا، صحنه سياسی ـ اجتماعی جامعه به نحو مشخصی دست‌خوش تغيير و تحول شد. تغيير و تحولاتی كه زمينه‌های بسيار مساعدی را برای جنبش‌های ستيزه‌جوی هاشمی و كل هاشميان فراهم ساخت و اقبال عمومی را متوجه آنان می‌كرد و همين اقبال و فضای مساعد عمومی است كه انشعاباتی را نيز در ميان هاشميان پديد می‌آورد. اين انشعابات را در دو پارادايم و نحوه نگرش فكری می‌توان تبيين كرد.

پارادايم نخست، پارادايم اعتقادی ـ سياسی است كه بيشتر به زير‌ساخت‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه می‌نگرد. عاشورا را نهضت پيروزی می‌داند كه هدفش تغيير مناسبات اجتماعی جامعه در وهله اول بوده است به كار فرهنگی و اعتقادی بهای اصلی را می‌دهد. مبارزاتش اگر‌چه بر رژيم است؛ اما اصلاح‌طلبانه و تدريجی و پوشيده پنهانی است. اين پارادايم، پارادايم اماميه از شاخه حسينيان در رهيافت و گرايش علوی ـ فاطمی است.

پارادايم دوم پارادايم سياسی است كه وجه غالب در آن با سياست است، نه فرهنگ و مسائل اجتماعی ـ هدف در آن دست‌يابی به حكومت و خلافت تعبير می‌شود. پيروان اين پارادايم متفاوت و مختلف اند و انگيزه های گوناگونی دارند. در اين پارادايم شاخه زيديه و حسنيان از گرايش علوی ـ فاطمی گرايش و رهيافت علوی ـ غير‌فاطمی و گرايش‌های عباسيان حضور دارند. همه اين گرايش‌ها بر رژيم و عليه آن مبارزه می‌كنند و همه آن‌ها كما‌بيش روش انقلابی دارند. زيديه كمتر زيرزمينی بوده است؛ اما آن دو ديگر به‌خصوص عباسيان از مبارزه زيرزمينی استفاده كرده‌اند.

نحوه تعامل گفتمان‌ها و رويكردهای مختلف هاشمی بدين قرار است كه گفتمان اعتقادی سياسی اماميه حقه با گفتمان سياسی ديگر گروه‌ها، رابطه‌ای عادی و بدون برخورد خاص دارد و در دو حوزه جداگانه است، البته در برابر ادعاهای عقيدتی و افراطی، موضع مشخص دارد. اماميه نسبت به حسنيان، زيديان (در درون رهيافت علوی ـ فاطمی) و حنفيان (علوی غير‌فاطمی)، به ترتيب احساس نزديكی بيشتری می‌كرد و نسبت به عباسيان، پيش از حكومت رابطه كمتر و پس از حكومت موضع مخالف و اعتراض آرام داشت.

با شهادت حسين بن علی (ع) در كربلا، صحنه سياسی ـ اجتماعی جامعه به نحو مشخصی دست‌خوش تغيير و تحول شد. تغيير و تحولاتی كه زمينه‌های بسيار مساعدی را برای جنبش‌های ستيزه‌جوی هاشمی و كل هاشميان فراهم ساخت و اقبال عمومی را متوجه آنان می‌كرد

روابط حنفيان و كيسانيان با اماميه، زيديان و حسنيان، از موضع برخورد نبود؛ اما پس از استحاله در عباسيان هماهنگ عمل می‌كرد. زيديه، روابطش با اماميه رقابت‌آميز است. زيديان نسبت به حسنيان نوعی همبستگی دارند. با حنفيان و عباسيان، در موضوع امامت دارای اختلاف نظراند؛ چرا‌ كه زيديان معتقد به امامت امامان علوی فاطمی بودند. حسنيان، برخوردشان با زيديان و حنفيان از موضع جذب، نسبت به اماميه، رقابت‌آميز و در رابطه با عباسيان، ابتدا ساده‌نگرانه و سپس مبارزه‌جويانه است؛ اما عباسيان پيش از كسب قدرت، سعی در همراهی نشان دادن با همه گروه‌های هاشمی داشتند؛ اما پس از مسند‌نشينی قدرت به حذف و تخطئه فكری و فيزيكی گروه‌های موتلف پرداختند.

هفته‌نامه پگاه حوزه به صاحب‌امتيازی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم و مديرمسئولی و سردبيری «سيد‌عباس صالحی» و با همكاری شورای سياست‌گذاری متشكل از «عبدالرضا ايزدپناه»، «احمد ترابی»، «سيد‌عباس صالحی» منتشر می‌شود و به بهای 1500ريال در اختيار علاقه‌مندان قرار می‌گيرد.