كتاب «خدا در حكمت و شريعت»، به قلم «محمدحسن قدردان قراملكی» به كوشش «پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی» منتشر شد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، در مقدمه كتاب «خدا در حكمت و شريعت؛ اصطياد معارف عقلی از نصوص دينی» به قلم «محمدحسن قدردان قراملكی» می‌خوانيم: «پيشينه بحث خداشناسی به آغاز خلقت انسان؛ يعنی آدم ابوالبشر برمی‌گردد كه از آن تاريخ به بعد سرپرده توحيد، شرك و كفر در زندگی انسان جاری و ساری بود، منبع نظريه‌پردازی در اين عرصه دو منبع آسمانی؛ يعنی وحی و دين و زمينی؛ يعنی عقل انسان است. انسان‌های اوليه شناخت روشن و درخور اعتنا از آفريدگار متعال نداشتند؛ لذا خداوند برای ايضاح بيشتر حقيقت وجودی خود، پيامبرانی را به سوی انسان‌ها برانگيخت تا انسان‌ها در پرتو وحی و با هدايت آن به زوايا و اضلاعی از مقام الاهی دست يابند.

تحقيق حاضر با رويكرد جامعه‌نگرانه به تبيين خداشناسی می‌پردازد. نويسنده با استقرا مباحث عقلی و فلسفی خداشناسی و تطبيق آنها بر نصوص دينی به اين رهاورد رسيده كه اكثريت مباحث عقلی‌ای كه فلاسفه در قرون متمادی به تبيين آن پرداخته‌اند، در نصوص دينی اسلام (قرآن و روايات نبوی و ولوی) مورد اهتمام قرار گرفته است و شايد اولين‌بار، فلاسفه اسلامی با تفطن به اين نصوص انواع نكات ظريف و معارف عقلی خداشناسی را از اين نصوص اصطياد و استخرااج نمودند؛ البته نوع رابطه فلسفه و دين در خداشناسی تعامل دوطرفه بوده است. فلسفه نيز با تدوين و تنسيق براهين اثبات خدا و توحيد يا تكميل آنها و فهم نكات ژرف نصوص دينی به ياری دين آمده است.

روش اين تحقيق كتابخانه‌ای از نوع توصيفی و تحليلی است. به اين صورت كه نويسنده نخست اصل نظريه؛ مثلا برهان صديقين را با رويكرد عقلی فلسفی تقرير كرده، سپس با گزارش آيات و روايات مربوطه و تبين آن‌ها با اشاره به تفاسير فلسفه اسلامی و به مقايسه و تطيبق آن دو می‌پردازد.

در موضوع خداشناسی كتب و مقالات بسياری نوشته شده است، اما وقتی قلمرو آن به قرآن و روايات تحديد می‌شود، موارد آن تقليل می‌يابد كه اكثرا نيز به چند مورد مثل «خدا در قرآن» يا «خدا در روايات» و «خدا در نهج‌البلاغه» محدود می‌شود، اما تا آن‌جا كه نگارنده اطلاع دارد، تأليف تحقيقی درباره خداشناسی با رويكرد عقلی و دينی (كتاب و روايات) و مقايسه آن دو با يك‌ديگر با اين وسعت، مشابه آن در جايی وجود ندارد.

مزيت ديگر اين تحقيق استخراج تقريرها و قرائت‌های مختلف يك نظريه از يك يا چند نصوص دينی است؛ مثلا برهان امكان در آينه آيات و روايات با ده تقرير (فنای اشياء، فقر وجودی، قيوميت خدا، تقسيم وجود به قايم بالذات و بالغير، حاجت‌مندی مخلوق، عدم ذاتی اشياء، تقسيم وجود به قوی و ضعيف، تقسيم وجود به غنی و فقير، عجز وجودها، بطلان وجود) تبيين شده است كه نوآوری در تبيين و بيان محسوب می‌شود

خواننده در پرتو اين تحقيق با ذكر منبع و به صورت مستند درخواهد يافت كه عالی‌ترين و ژرف‌ترين اصول و نكات عقلی و فلسفی در 13 و 14 سده پيش در كلام الهی و معصومان متجلی شده است و به عبارتی می‌توان مدعی شد رشد و نمو فلسفه اسلامی مرهون نصوص دينی است. خواننده در اين تحقيق، اصول فلسفی‌ای؛ مانند برهان صديقين، نفی ماهيت از خدا، بساطت ذات خدا، اتحاد ذات و صفات، عدم ذاتی اشيا و امكان ذاتی، فقر وجودی و براهين عقلی وحدت حقه خدا را در نصوص دينی 13 و 14 سده پيش مشاهده خواهد كرد.

مزيت ديگر اين تحقيق استخراج تقريرها و قرائت‌های مختلف يك نظريه از يك يا چند نصوص دينی است؛ مثلا برهان امكان در آينه آيات و روايات با ده تقرير (فنای اشيا، فقر وجودی، قيوميت خدا، تقسيم وجود به قايم بالذات و بالغير، حاجت‌مندی مخلوق، عدم ذاتی اشيا، تقسيم وجود به قوی و ضعيف، تقسيم وجود به غنی و فقير، عجز وجودها، بطلان وجود) تبيين شده است كه نوآوری در تبيين و بيان محسوب می‌شود.

خواننده در اين تحقيق نقش دين در عرصه براهين اثبات خدا را در سه عرصه (الف. مؤسسه براهين ب. مبين براهين ج. ملهم براهين) مشاهده خواهد كرد كه دين در بعضی عرصه‌ها؛ مانند برهان هدايت، حوادث خاص، فسخ عزايم و معقوليت، مبتكر و طراح اوليه و در بعض ديگر؛ مانند برهان امكان و صديقين منبع الهام انديش‌وران بوده است. نگارنده كوشيده است در حد امكان، اكثر نصوص دينی خصوصا روايات را با مراجعه مستقيم يا از طريق رايانه مورد مطالعه قراردهد، با اين وجود نمی‌توان مدعی استقرای تام شد. هم‌چنين راقم اين سطور در فحص آثار فلسفی و يافتن آرای فلاسفه اسلامی در تفسير نصوص دينی موضوع تحقيق نهايت كوشش خود را كرده است.»

كتاب «خدا در حكمت و شريعت؛ اصطياد معارف عقلی از نصوص دينی»، به قلم «محمدحسن قدردان قراملكی» به كوشش «پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی» با شمارگان 2000 نسخه و بهای 5500 تومان برای اولين‌بار در اسفندماه جاری در 499 صفحه منتشر شده است.