حادثه ۱۱ سپتامبر سيلى از مشكلات را بر سر مسلمانان در اقصى نقاط جهان آوار كرد اما اكنون ۷سال پس از اين واقعه برآوردها حاكى از آن است كه گرايش به اسلام در اين مدت شتاب چشمگير يافته است. اين برآورد ها كه توسط معتبرترين مراكز تحقيق و نظر سنجى خود آمريكا انجام شده اطلاعات شگفت انگيزى در باره افزايش نفوذ اين مذهب ارائه مى كند.
افزايش بى سابقه تيراژ كتاب هاى مذهبى بويژه قرآن كريم، ميزان مراجعه كنندگان به مساجد و مراكز دينى، رواج پوشش ها و نمادهاى اسلامى در زندگى اجتماعى، ايجاد كرسى هاى مطالعات مذهبى در دانشگاه ها، تمركز روى مفهوم مذهب سايت ها و رسانه هاى ديجيتالى و... از بارزترين مواردى هستند كه در اين برآوردها بر آنها تأكيد شده است.
با نگاه به اين شاخص ها است كه، اغلب كارشناسان روابط بين الملل از مسئله «گرايش به اسلام» با عنوان پديده اصلى آغاز هزاره سوم تعبير مى كنند. اين ناظران تأكيد دارند كه اين ميزان از اقبال به ميراث حضرت محمد( ص) خارج از تصور و فراتر از پيش بينى ها است. شگفت انگيزترين جنبه گسترش پايگاه اين مذهب آنجاست كه همه معادلات پس از ۱۱ سپتامبر در جهت تضعيف يا محدود سازى قدرت اسلام گرايان پيش رفت و از فرداى وقوع اين حادثه مركزيت سياسى غرب، تقابل با نيروهاى اسلامى را در محور برنامه هاى خويش گنجاند. چنان كه در گزارش حاضر بيان شده، مسلمانان در اغلب پايتخت ها و شهرهاى اروپايى به راحتى بر سايه وحشتى كه ۱۱ سپتامبر به ارمغان آورد غلبه كرده اند، اين گزارش ها كه به قلم نويسندگان مشهور رسانه هايى چون واشنگتن پست، بى بى سى، نيويورك تايمز و... تهيه شده حاكى از اين است كه نسل كنونى مسلمانان در اروپا دامنه فعاليت شان را در اين مدت به شدت گسترش داده اند. آنها در برابر پرسش هاى گزارشگران دلايل شنيدنى براى تحرك دينى خويش ارائه مى كنند كه بخش غالب آن به رفتارها و سياست هاى محافل غرب در قبال جهان اسلام برمى گردد.
از نگاه فعالان مذهبى جهان غرب هنوز پس از ۷ سال موضع تهاجمى خويش را در برابر مسلمانان حفظ كرده است كه بارزترين نشانه آن انتشار دوباره كاريكاتورهاى وهن آلود دانماركى است. حادثه اى كه پس از ماجراى كتاب آيات شيطانى براى هر مسلمانى ياد آوردوران تهاجم صليبى است.
در واكنش هايى كه اخيراً نخبگان كشورهاى اسلامى نشان دادند بر اين نكته تأكيد جدى شد كه توسل به شيوه هاى تخريبى مانند تجديد چاپ آن تصاوير موهن بدترين پاسخ و خطرناكترين گزينه اى است كه برخى محافل غرب براى مواجهه با نفوذ اسلام پيش گرفته اند.
اما اين هشدارها راه به جايى نبرد و نخستين روزهاى سال نو همزمان با نشر دوباره كاريكاتورهاى موهن، شبكه اى از احزاب موسوم به راستگرايان در اروپا، در چند تظاهرات و تجمع افراطى ترين فعاليت را عليه مسلمانان به نمايش گذاشتند، اين دو حادثه كه چشم اندازتيره اى را در روابط اقليت مسلمانان و با طايفه مسيحيان گشودند. نشانه هايى از اين واقعيت ناگوار هستند كه اروپا در سال جديد رنگ يك رويارويى تمدنى را به خود خواهد گشود.
* دو موج گرايش به اسلام در اروپا
حضور اسلام در اروپا پديده جديدى نيست. از سال ۷۱۱ ميلادى كه نخستين تماس ميان اسلام ودنياى غرب خوانده شد دستجات مسلمانان عمدتاً از ناحيه شمال آفريقا وارد اروپا شدند، درميان آثارى كه نماد حضور آن روز اسلام در اروپا است تمدن ۸۰۰ ساله مسلمانان در اسپانيا و تمدن ۲۵۰ ساله آنها در سيسيل باعث شده كه در نظر عموم مسلمانان، اسلام به عنوان بخش بزرگى از تاريخ اروپا به حساب آيد.
دردوره معاصر اروپا در هر دو گروه شهروندان عادى و نخبگان فكرى دو موج اقبال گرايش به اسلام را تجربه كرده است، موج نخست آن دهه ۱۹۹۰ بود يعنى زمانى كه در پى فروپاشى شوروى سابق اسلام به عنوان آلترناتيو كمونيسم و منشأ هويت شمار زيادى از كشورهاى تازه تأسيس مطرح شد. در اين برهه آن گونه كه ناظران اروپايى مطرح كرده اند، علاوه بر آن كه دانشگاه ها و مراكز تحقيقى اروپا گام هاى پرشتابى را براى شناخت جغرافياى نوين جهان اسلام برداشتند، در ميان شهروندان مسلمان اين منطقه نيز شوق وشورى تازه پديدار شد به نحوى كه مراكز اسلامى سريعاً توسعه يافته و تعدادمساجد مسلمانان افزايش قابل ملاحظه اى يافت.
طبق گزارشى در نشريه آلمانى اشپيگل در سال هاى اخير بر تعداد آلمانى هايى كه به دين اسلام گرويده اند، افزوده شده است. اين تحقيق، نشان مى دهد كه در عرض يكسال بالغ بر چهار هزار نفر در آلمان مسلمان شده اند. اين آمار بيانگر اين نكته است كه تعداد آلمانى هايى كه مسلمان شده اند به نسبت سالهاى قبل۴ برابر شده است.
تعداد مسلمانان در سوئيس نيز ظرف ۵ سال گذشته از ۱۰۰هزار به ۴۰۰ هزار نفر رسيده است. انگلستان و فرانسه به عنوان دين دوم محسوب مى شود. فرانسه با بيش از ۴ميليون مسلمان، آلمان با ۳ميليون و انگلستان با ۲ميليون به ترتيب داراى بيشترين جمعيت مسلمان در ميان كشورهاى اروپايى هستند. اگرچه مقامات كشور فرانسه بر اساس گرايش هاى سكولارى ازارائه آمارى دقيق از حضور مسلمانان در كشورشان خوددارى مى كنند.
موج دوم اقبال به اسلام بعد از حملات ۱۱ سپتامبر پديدار شد كه براى آشنايى با اسلام خيل كثيرى از شهروندان و دانش آموختگان اروپا به مطالعه متون اسلامى به ويژه قرآن كريم روى آوردند. اما در اين موج دوم از گرايش به اسلام اكثريت معتقدان اين مذهب تحت تأثير فضاى رعبى كه دولت هاى غربى پديد آوردند به ميدان آمدند. تحرك و فعاليت مسلمانان در مساجد و محافل دينى شتاب دو چندان گرفت كه هدف واحد آنها غالب آمدن بر سياست انزوايى بود كه دستگاه هاى پليسى و امنيتى اروپا در پى تحميل آن بودند.
پس از اين است كه جوانان مسلمان كه قشر در حال رشد در اين كشورها هستند، به روش هاى گوناگون براى ابراز هويت خويش به ميدان مى آيند. در اروپا نسلى تازه از جوانان مسلمان شكل گرفته است كه با اين جامعه احساس بيگانگى مى كنند و خشم آنها مى تواند دستمايه جنبش هاى نافرمان مدنى قرار بگيرد. ناظران اروپا در چندين گزارش خويش از مساجد و مراكز دينى اروپا اين واقعيت را به تصوير مى كشند كه بيش از ۱۰ ميليون مسلمان اروپا زير پرچم واحدى به نام جنبش دفاع از هويت جمع شده اند.
اولين رشته حوادثى كه دراروپا هويت مسلمانان را به چالش كشاند، ظهور جريان هايى بود كه تحت الشعاع ماجراى ۱۱ سپتامبر به تشكيل هسته هاى مقابله با مسلمانان مبادرت كردند. اين گروه كه درميان شان ازمتعصبان هر سه طيف روشنفكران سكولار و سياستمداران افراطى ونيز كشيش هاى ماجراجو بودند به صورت علنى طرح كنترل مسلمانان را كه اغلب از مهاجران هستند، مطرح كردند تا حدى كه نمايندگان آنها در برخى پارلمان هاى اروپايى لوايح اخراج مسلمانان را ارائه كردند.
به طور خاص در چند كشور اروپايى احزابى مانند اتحاديه ملى در ايتاليا، جبهه ملى در فرانسه و راستگرايان بلژيك، هلند، آلمان و اتريش با گسترش اسلام در اروپا علناً مخالفت كردند. حتى كليساى كاتوليك دراروپا هم مخالفت خود را با گسترش اسلام در اروپا به طور علنى اظهار داشت. اسقف هاى كاتوليك ازسراسر جهان در همايش جهانى كه در آبان ماه ۱۳۷۸در واتيكان برگزار شددر حضورپاپ ژان پل دوم ازگسترش اسلام دراروپا اظهار نگرانى كردند.
اما در اين فاصله يعنى زمان وقوع حادثه ۱۱ سپتامبر تا انتشار كاريكاتورهاى موهن دانماركى چند رشته وقايع هم رخ داد كه چاقوى افراطيون صليبى را در رويارويى با مسلمانان تيزتر كرد از جمله اين حوادث قتل يكى از چهره هاى سرشناس ضد مسلمانان يعنى تئو وانگوگ، فيلمساز هلندى ۲۰۰۴ ميلادى بود آن هم به دست محمد بويرى جوان هلندى- مراكشى كه به حبس ابد محكوم شد. بحث بر سر رويارويى مسيحيان متعصب با مسلمانان كه فيلمساز هلندى از پيشقراولان آن بود حتى پيش از ماجراى كشته شدن وانگوگ هم مانند آتشى زير خاكستر وجود داشت اما اين رخداد كشور هلند را به مجادله اى كشاند كه هنوز هم ادامه دارد. دو واقعه ديگر انفجارهاى لندن در ۲۰۰۵ و انفجارمارس مادريد در ۲۰۰۴ بود كه موجب شد كه مسلمانان با موجى از تهديد و تعقيب توسط نظام هاى پليسى اروپا و هم نيروهاى متعصب اين منطقه روبرو شوند.
اين حوادث در لندن روابط دو ميليون مسلمان اين كشور با دولت بلر را كاملاً دگرگون كرد.
اما كشور ديگرى كه پس از انگليس و هلند صحنه قدرت نمايى مهاجران مسلمان شد فرانسه بود.
تب هويت طلبى در فرانسه بسى داغتر از نقاط ديگر اروپا بود. جوانان مهاجر فرانسه از يك سو به موج تهديدات عليه كل مسلمانان اروپا اعتراض داشتند واز سوى ديگر به مبارزه با دولتى برخاسته بودند كه بدترين نظام تبعيضى را عليه اقليت۱۰درصدى مسلمانان اعمال كرده است. به اين ترتيب بود كه در خلال ناآرامى پاريس، ژاك شيراك رئيس جمهور كشور در نطقى خطاب به جوانان معترض آنها را فرزندان فرانسه خواند، اما بسيارى از جوانان به اين حرف خنديدند. فرانسه آن روز با مديريت نيكلا ساركوزى كه آن روز وزارت كشور را دردست داشت تلاش كرده بود نمادهاى اسلامى از جمله حجاب را برچيده و مساجد، مراكز دينى و حتى امامان جماعت را كنترل كند.
اما جنبش هويت خواهى پاريس، دورنمايى فراتر از اين داشت آنها نسبت به اصلاح بنيان تبعيض نظام فرانسه به مسلمانان نااميد بودند. اين مسئله را مطبوعات فرانسه از زبان مسلمانان اين كشور به اين صورت بيان كردند: «فرانسه به اهالى جوان ساكن حومه شهرها خيانت كرده است. اگر اسم و نشانى اسلام داشته باشيد، غيرممكن است كه بتوانيد كار پيدا كنيد. مردم فرانسه اسلام را قبول نمى كنند. سياستمداران قول مى دهند كه برايمان مسجد بسازند، اما در همان حال ما را تحقير مى كنند و به ما تروريست مى گويند. »
