با توجه به محتواي قطعنامه و عدم موفقيت در افزايش موارد تحريمي صدور قطعنامه يك شكست براي آمريكا و متحدين او محسوب مي شود. از همين رو، بازتاب اين قطعنامه در جامعه آمريكا و اروپا مورد تمسخر و ريشخند قرار گرفت

قطعنامه سوم شوراي امنيت در حالي صادر شد كه جمهوري اسلامي ايران بنابر گزارش مديركل آژانس همكاري وسيع و كاملي با اين آژانس داشته است. به عبارت ديگر قطعنامه سوم همزمان با اعلام مديركل آژانس مبني بر صلح آميز بودن برنامه هسته اي ايران و پايان ابهامات و سوالات اين آژانس صادر شد. چرا شوراي امنيت عليرغم پاك شدن ادعاهاي واهي پيرامون فعاليت هاي هسته اي ايران همچنان بر مشي گذشته خود اصرار ورزيد؟ بانيان قطعنامه چه هدف هايي در بحراني جلوه دادن پرونده هسته اي ايران دنبال مي كنند؟ چرا نسبت به حقايق گزارش محمد البرادعي تن ندادند و بر اقدامات غيرعقلاني و غيرمنطقي خود پاي فشردند؟ با نگاهي به محتواي قطعنامه شايد بتوان به اهداف و انگيزه هاي پنهاني بانيان قطعنامه پي برد.

محتواي تكراري

در يك مقايسه كلي بين قطعنامه 1803 كه اخيرا صادر شده با قطعنامه هاي 1747، 1737 و 1669 نشان مي دهد كه اين قطعنامه هيچ چيز جديدي نسبت به گذشته ندارد. عبارت به كار گرفته در اين قطعنامه عمدتا توصيه اي بوده و جنبه هاي ارشادي دارد. از اين جهت هيچ گونه ضمانت اجرايي عملي در تعامل ايران با كشورهاي ديگر ندارد. اين قطعنامه مجددا از دولت هاي جهان خواهش كرده است كه به قطعنامه 1747 و دو سند 814 و815 عمل كنند. در اين قطعنامه برخلاف قطعنامه هاي گذشته تاكيد بيشتر و شفاف تري بر مذاكره داشته و از نماينده اتحاديه اروپا خواسته است كه هرچه سريع تر باب مذاكره با دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران را باز كند. همچنين در اين قطعنامه سعي شده كه چشم انداز تشويقي بيشتري را نسبت به گذشته نشان دهد. تحريم هايي كه درخصوص بانك هاي ايراني و كالاهاي دومنظوره و نظامي آورده شده تماما تكرار تحريم هايي است كه در قطعنامه 1747 آمده و از ابتداي انقلاب نيز آنها بر ايران تحريم بودند. در اين قطعنامه به يك سري اسامي اشاره كرده است كه اساسا تحريم سفر آنها به خارج از كشور تاثيري استراتژيك در پيشبرد هسته اي ايران نخواهد گذاشت. با اين توصيف چند نكته حائز اهميت است:

1- با توجه به محتواي قطعنامه و عدم موفقيت در افزايش موارد تحريمي صدور قطعنامه يك شكست براي آمريكا و متحدين او محسوب مي شود. از همين رو، بازتاب اين قطعنامه در جامعه آمريكا و اروپا مورد تمسخر و ريشخند قرار گرفت. زيرا از نظر ناظران غربي، پس از 10 ماه تلاش براي تصويب قطعنامه اي كه محتواي آن هيچ چيز جديدي نداشت، تلاش بيهوده تلقي گرديد.

3- اين قطعنامه با اجماع صادر نشد. اگرچه تنها اندونزي به اين قطعنامه راي ممتنع داد. اما اين موضوع بار معنايي وسيعي دارد و به طور كلي نشان مي دهد كه اين قطعنامه نسبت به قطعنامه هاي گذشته ضعيف تر مي باشد.

4- مخالفت هايي كه اعضاي غيردائم شوراي امنيت نسبت به تصويب آن انجام داده بودند اين پيام را براي جهانيان داشت كه موضوع تصويب قطعنامه اساسا ماهيت سياسي داشته است. از سوي ديگر راي اعضاي غيردائم به قطعنامه كه با فشارهاي آمريكا، فرانسه و انگليس صورت گرفته نيز به گونه اي ديگر پايه هاي حقوقي قطعنامه را به شدت متزلزل ساخت.

5- محتواي قطعنامه در تعارض آشكار با گزارش تخصصي آژانس قرار گرفته است. در حالي كه آژانس اعلام مي كند كه برنامه هاي هسته اي ايران صلح آميز است اما قطعنامه بر مبناي ماده41 فصل هفتم منشور ملل متحد كه مربوط به نقض صلح و امنيت بين المللي است صادر مي شود و اين تعارض حقوق پايه هاي قطعنامه شوراي امنيت را سست و بي بنياد مي كند.

6- درخواست هاي قطعنامه ها درخصوص فعاليت هاي هسته اي ايران منافات آشكار با يافته هاي آژانس دارد ازجمله اينكه آژانس در همه گزارش هاي خود به ويژه در آخرين گزارش اعلام كرد كه ايران بازفرآوري اورانيوم ندارد در حالي كه قطعنامه از ايران مي خواهد كه بازفرآوري اورانيوم را تعليق نمايد.

7- با توجه به محتواي قطعنامه و تكراري بودن آن انگيزه كشورهاي روسيه و چين در برخي از كشورهاي غيردائم شوراي امنيت جهت امضا آن را آشكار مي كند. در واقع روسيه و چين همان قطعنامه قبلي را مجددا تكرار كردند. هرچند از نظر ملت ايران اين اقدام آنها غيرقابل قبول است و بايد در جاي خود مورد توجه قرار گيرد.

انگيزه هاي پنهان

اكنون به انگيزه هاي پنهان آمريكا و اذنابش پي مي بريم كه هدف آنها صرفا تحت تحريم قرار دادن ايران نبوده بلكه انگيزه هاي ديگري را دنبال مي كردند. زيرا اين قطعنامه به لحاظ تحليل محتواي آن، تحريم ويژه اي را براي ايران ايجاد نكرده است. به نظر مي رسد آمريكا و ساير فعالان برنامه هسته اي ايران خود بهتر مي دانند كه تحريم ها عليه ايراني براي انصراف سازي ملت ايران از برنامه هسته اي پاسخگو نيست، چرا كه تاكنون تحريم ها برقرار بوده ولي نتيجه اي گرفته نشد. برآوردها هم نشان مي دهد كه قطعنامه1747 و1737 تاثيري در سرمايه گذاري ها در ايران نداشته است. از اين رو آنها سه هدف به هم پيوسته را براي حصول به هدف غايي خود يعني تعطيل برنامه هسته اي ايران مدنظر داشتند.

هدف اول: معطوف به شوراي امنيت بود. آمريكا با ارزيابي كه از روند حل وفصل فعاليت هاي هسته اي ايران در چارچوب مداليته داشت اين چشم انداز را مي ديد كه انتهاي اين روند، بازگشت پرونده ايران به آژانس و شكسته شدن اجماع قدرت هاي پنج گانه و تثبيت موقعيت هسته اي ايران به لحاظ بين المللي است. لذا آمريكا، فرانسه و انگليس در طي يك ماه اخير تمام ظرفيت هاي خود را به كار گرفتند و با زيرپا گذاشتن تمام اصول اخلاقي و حقوقي و با ترفند، تطميع و زور قطعنامه1803 را به تصويب رساندند تا بدين وسيله پرونده هسته اي ايران در شوراي امنيت باقي بماند و در نتيجه اجماع 1+5 عليه ايران تداوم يابد. هر چند از نظر ما اين اجماع بر بندي آويزان است و تحولات سياسي داخل آمريكا و تحولاتي كه به طور كلي در جهان و منطقه خاورميانه در جريان است به زودي آن را قطع خواهد كرد.

با اين حال ظاهرا آمريكا در هدف اول خود موفق شده است. البته اين موفقيت آمريكا مرهون غيردمكراتيك بودن شوراي امنيت و عدم وجود افكار عمومي ملت هاي در آن بوده است.

هدف دوم معطوف به شوراي حكام بود. آمريكا مي دانست كه گزارش اخير البرادعي براي او در شوراي حكام دردسرآفرين خواهد بود. اگر روند به صورت طبيعي پيش مي رفت، شوراي حكام پس از چهار سال در رسيدگي پرونده ايران، با عادي اعلام كردن آن، خواستار بازگشت پرونده هسته اي ايران از شوراي امنيت مي شد. از همين رو آمريكا اين پيش دستي را كرد كه ضمن تحت تاثير قراردادن گفتمان شوراي حكام، آنها را وادار به قطعنامه اي در راستاي قطعنامه شوراي امنيت نمايد. اما شوراي حكام نشست فصلي خود را برگزار كرد و برخلاف تصورات و انتظارات آمريكا، فرانسه و انگليس نه تنها قطعنامه اي صادر نشد بلكه گفتمان حاكم در مقابل با قطعنامه بود. چين و روسيه و كشورهاي غيردائم شوراي امنيت كه قطعنامه شوراي امنيت را امتياز كرده بودند، برخلاف آن قطعنامه، در شوراي حكام بيانيه به نفع ايران صادر كردند. اين رفتار و نتايج نشان مي دهد كه آمريكا در ميدان هايي كه دمكراتيك است بازنده است زيرا افكار عمومي كه فشار آمريكا را كمتر احساس مي كند و آزادي عمل بيشتري دارد، راي به حقيقت مي دهند.

هدف سوم معطوف به داخل ايران است. آمريكا و كشورهاي اروپايي مدت ها است كه به اين نتيجه رسيدند كه حل مسئله هسته اي ايران با به هم خوردن فضاي سياسي موجود ايران ميسر خواهد شد. از نظر آنها شخصيت ها و جريانات سياسي حاكم در دولت و مجلس سياست هاي آنها را ناكام كرده است. به زعم آنها اگر اين جريان ها در سال 4831 روي كار نمي آمدند روند حل مسئله هسته اي به گونه اي كه آنها مي خواستند تمام مي شد اما از روزي كه جابه جايي قدرت در ايران صورت گرفته، فعاليت هاي هسته اي ايران شتاب پيدا كرده و به پيشرفت هاي قابل ملاحظه اي دست يافته و هرگونه تشويقي از سوي غرب را رد و هيچ گونه هراسي نسبت به تهديدات و فشارهاي بيروني ندارند. به عبارت ديگر عليرغم سنگين كردن فضاي رعب انگيز، هيچ نوع وادادگي را در آنها مشاهده نكرديم. از اين رو، كارشناسان غربي كليد پايان بخشي موضوع هسته اي ايران را در جابه جايي قدرت در ايران مي بينند. آنها در برآورد خود از تحولات سياسي كشور انتخابات هشتم مجلس شوراي اسلامي و انتخابات دهم رياست جمهوري را به عنوان يك «فرصت» مي نگرند. چنانكه در سياست هاي خاورميانه اي انگليس به صراحت ذكر شد كه بايد از اين فرصت از طريق فشار بر ايران جهت برهم زدن و تضعيف و تلاش پايگاه اجتماعي جريان حاكم استفاده كرد. آنها و حتي فرانسوي ها صراحتا اعلام كردند كه صدور قطعنامه تحريمي در آستانه انتخابات مي تواند كاركرد فرصت ساز براي آنها داشته باشد. اما غافل اينكه چنين اقدامات به تجربه نشان داده است كه نتيجه عكس مي دهد و كاركرد صدور قطعنامه به جاي اينكه مردم را از نظام دور سازد، به تقويت همگرايي ملت و دولت انجاميده و پافشاري مردم عزيز ما را بر داشتن و سرعت بخشيدن فعاليت هاي هسته اي به دنبال داشته است. اكنون ملت ايران مانند دو سال گذشته در انتظار مقابله به مثل دولت در برابر گستاخي شوراي امنيت است كه بار ديگر با اعلام خبر خوش هسته اي پاسخ دندان شكن را به آمريكا و اذنابش بدهد.