نماز حلقه اتصال بين عبد و معبود را محكم و عشق به خدا را در قلب و باطن مربوب زنده مي‌سازد بطوريكه آثار و نتايج مطلوب آن در زندگي نمايان مي شود.

در اين مطلب كه در ادامه گزارش‌هاي قبل پيرامون فرهنگ‌سازي براي اشاعه و ترويج نماز توسط گروه فرهنگي ايرنا ارايه مي‌شود، نماز از ديدگاه امام يازدهم شيعيان امام حسن عسكري (ع) را مورد بررسي قرار داده است.

روح نماز و تعبد به خدا هرگز نمي‌گذارد فرد در مقابل خلق خدا بي‌تفاوت باقي بماند و احساس مسئوليت اجتماعي نداشته باشد.

پس در نماز دو اثر عمده نهفته است يكي اثر فردي كه موجب نزديكي او با خدايش مي‌گردد و ديگر اثر اجتماعي است كه او را در جامعه فرد مسئول بار مي آورد.

توجه به اين نكته بسيار جالب است كه بدانيم آخرين توصيه و كلامي كه از پيامبران و سفراي الهي و اولياي دين به ما رسيده است نماز است.

حالت نماز از بهترين حالات روحاني و معنوي انسان در تمام لحظات عمرش بحساب مي‌آيد بنده خود را به تمام معني آماده مي‌سازد تا با معبود خويش سخن بگويد.

شيخ مفيد و عده‌اي ديگر در خصوص عبادت و نيايش‌هاي امام حسن عسكري (ع) روايت كرده‌اند كه بني عباس داخل شدند به صالح بن وصيف در زماني كه حبس كرده بود حضرت امام حسن عسكري (ع) را، و به او گفتند كه تنگ بگير بر او، صالح گفت چه كنم من با او، همانا سپرده ام او را به دست دو نفري كه بدترين اشخاص مي‌باشند كه من پيدا كرده ام ايشان را، يكي را نام علي بن يارمش است و ديگري اقتامش و اينك آن دو نفر اهل نماز و روزه گشته‌اند و رسيده‌اند در عبادت به مقامي عظيم پس امر كرد آن دو نفر را آوردند، پس ايشان را عتاب كرد و گفت واي بر شما، چيست شان شما با اين شخص، گفتند چه بگوييم در حق مردي كه روزها را روزه مي‌گيرد و شبها را تا به صبح به عبادت مشغول است، تكلم نمي‌كند با كسي و مشغول نمي‌شود به غير از عبادت و هر وقت نظر به ما مي‌افكند، بدن ما مي‌لرزد و چنان مي‌شويم كه مالك نفس خود نيستيم و خودداري نمي‌توانيم بكنيم، آل عباس چون اين را شنيدند برگشتند از نزد صالح، در كمال ذلت به بدترين حالي، مولف گويد: از روايات ظاهر مي‌شود كه آن حضرت بيشتر اوقات محبوس و ممنوع از معاشرت بود و پيوسته مشغول به عبادت بود.

حضرت عسكري (ع) سخنان گهربار بسياري دارد كه ما در اين نوشتار كوتاه به چند جمله از آن حضرت اكتفا مي‌كنيم، اميد است مايه سعادت و سر مشق همه ما باشد.

تقوا را پيشه كنيد و براي ما اهل بيت زينت باشيد و ننگ براي ما نباشيد.

مودت و محبت مردم را به سوي ما جلب كنيد و قبح و زشتي را از ما دفع نمائيد.

هر كه ورع و تقوا پيشه او باشد و ديگرگرايي و كرم و سخاوت زينت او باشد ياري مي‌شود از دشمن به اينكه تعريف او كند و نگاه داشته مي‌شود از اينكه او را بر بدي ياد كند.

آن حضرت همچنين مي‌فرمايند: تقوا و سخاوت اثر وضعي دارد و آن اثر وضعي اين است كه دشمن به طور ناخود آگاه از او تعريف مي‌كند و از تنقيص او خود داري مي‌كند.

امام حسن عسكري (ع) همچنين در مورد توجه به تقواي الهي اين چنين مي فرمايد: شما را به تقواي الهي و پارسايي در دينتان و تلاش براي خدا و راستگويي و امانتداري درباره كسي كه شما را امين دانسته نيكوكار باشد يا بدكار و طول سجود و حسن همسايگي سفارش مي‌كنم. محمد(ص) براي همين آمده است. در ميان جماعت‌هاي آنان نماز بخوانيد و بر سر جنازه آنها حاضر شويد و مريضانشان را عيادت كنيد. و حقوقشان را ادا نماييد، زيرا هر يك از شما چون در دينش پارسا و در سخنش راستگو و امانتدار و خوش اخلاق با مردم باشد، گفته ميشود: اين يك شيعه است، و اين كارهاست كه مرا خوشحال ميسازد.

تقواي الهي داشته باشيد، مايه زينت باشيد نه زشتي، تمام دوستي خود را به سوي ما بكشانيد و همه زشتي را از ما بگردانيد، زيرا هر خوبي كه درباره ما گفته شود ما اهل آنيم و هر بدي درباره ما گفته شود ما از آن به دوريم.

در كتاب خدا براي ما حقي و قرابتي از پيامبر خداست و خداوند ما را پاك شمرده، احدي جز ما مدعي اين مقام نيست، مگر آن كه دروغ ميگويد. زياد به ياد خدا باشيد و زياد ياد مرگ كنيد و زياد قرآن را تلاوت نماييد و زياد بر پيغمبر(ص) سلام و تحيت بفرستيد. زيرا صلوات بر پيامبر خدا(ص) ده حسنه دارد.

عبادت كردن به زيادي روزه و نماز نيست، بلكه حقيقت عبادت، زياد در كار خدا انديشيدن است.

دو خصلت است كه بهتر و بالاتر از آنها چيزي نيست: ايمان به خدا و سود رساندن به برادران.

وصول به خداوند عزوجل، سفري است كه جز با عبادت در شب حاصل نگردد.

رسيدن به خداوند متعال، سيروسفري است كه جز با شب زنده داري حاصل نگردد..

امام حسن عسكري (ع) در خصوص انسان‌هاي مومن و پارسا چنين فرمود: پارساترين مردم كسي است كه در نزد شبهات (اموري كه شخص حرمت يا حليت آنها را نداند ) توقف نمايد (و به پيش نرود)، عابدترين مردم كسي است كه واجبات را بر پا دارد، زاهدترين مردم كسي است كه حرام را رها نمايد، سختكوشترين مردم كسي است كه گناهان را ترك كند.

آن امام بزرگوار در دعاهاي خود به ويژه در قنوت نماز با معبود خود اينگونه نجوا مي‌كند: ستايش مخصوص خداست، به خاطر شكر نعمتهايش، و درخواست نعمت بيشتر، و خالص ساختن شكر براي او و به ياري او نه غيرش، و پناه بردن بر او از كفران و ناسپاسي او و انكار در عظمت و بزرگواريش، ستايش كسي كه ميداند هر نعمتي كه دارد از جانب خداست، و هر عقوبت و كيفري كه به او رسد از بديهاي خودش است.

آن حضرت همچنين مي‌فرمايد: اي آنكه نورش تاريكيها را پوشانده، اي آنكه به پاكي و قداست او راههاي سخت روشن گردده، اي آنكه زمينيان و آسمانيان براي او خشوع و خضوع ميكنند، اي آنكه نزدش هر جبار متكبري، سر طاعت فرود ميآورد، كساني را كه توبه كنند و راه تو را تبعيت كنند، بيامرز.

امام حسن عسكري (ع) همچنين در نامهاي به ابن بابويه كه از فقهاي مشهور زمان خويش بوده است، چنين فرمودهاند: اما بعد، تو رااي پير و معتمد و فقيهم، ابوالحسن علي بن حسين قمي، كه خدايت براي كسب خشنودي هايش تو را موفق بدارد و به رحمت خويش، از صلب تو فرزنداني صالح، عطايت فرمايد، سفارش ميكنم به تقواي خدا و بر پاي داشتن نماز و پرداخت زكات، كه نماز از مانعان زكات، پذيرفته نشود.

بهترين نوع تواضع عبد در مقابل مقام كبريائي حق ركوع است به همين خاطر كه او خدا را به عظمت و بزرگي ياد كرد خدا نيز او را در نزد بندگان عزت و بزرگي مي‌بخشد. چنانچه در روايت از امام حسن عسكري(ع) منقول است كه فرمودند: چون نمازگزار به ركوع رفت خداوند تبارك و تعالي خطاب به فرشتگان مي‌كند و مي‌فرمايد: اي ملائكه من، آيا نمي‌بينيد بنده نمازگزار چگونه براي بزرگي و عظمت من تواضع ميكند؟ شما را گواه مي‌گيرم كه هر آينه او را در دار كبريائي و جلال خودم بزرگ سازم.

نيز از امام حسن عسكري عليه السلام روايت است كه: -خداوند متعال مدام در هر ركعت از نمازي كه بنده مي‌خواند خطاب به ملائكه چنين خواهد گفت: تا زماني كه براي تشهد اول و دوم نشست در اين هنگام خداي تعالي گويد: اي ملائكه من به تحقيق به جا آورد بنده من خدمت و عبادت مرا و اكنون نشسته و ثناي مرا مي‌كند و درود بر محمد پيغمبر من مي‌فرستد هر آينه بر او ثنا مي فرستم در ملكوت آسمانها و زمين و هر آينه درود بر ارواح او مي‌فرستم و زماني كه درود بر اميرالمومنين(ع)در نمازش فرستاد خدا به او گويداي بنده من هر آينه من بر تو درود مي‌فرستم چنانچه تو بر علي درود مي‌فرستي، هر آينه او را شفيع تو قرار مي‌دهم چنانچه تو به وسيله او طلب شفاعت كردي.

گفتن تكبير به معناي ورود در حريم معنوي نماز است و با تعظيم و تكبير در شروع نماز خداوند او را تكريم و تعظيم مي‌كند، امام حسن عسكري (ع) در اين‌باره فرمود: هنگامي كه نمازگزار دو دستش را جهت گفتن الله اكبر بالا برد و ثناي خدا گويد خداي تعالي به ملائكه خود چنين فرمايد: اي عبادت كنندگان من آيا نمي‌بينيد بنده ام را كه چگونه مرا بزرگ و عظيم شمرد و از شريك و تشبيه و نظير پاك دانست و دستش را بلند كرد و دوري جست از گفته هاي دشمنان من كه براي من شريك قائلند، شما را شاهد مي‌گيرم به درستي كه به زودي من او را در دار جلالم بزرگ و عظيم خواهم كرد و پاك مي‌گردانم او را در پاكيزگي دار كرامتم و او را از گناهان پاك مي‌سازم و از عذاب جهنم و آتش آن او را حفظ مي‌كنم.