*اردن چهاردهم مرداد ۱۳۳۶

ساعت هشت و نيم صبح جمعه چهاردهم مرداد ۱۳۳۶ مطابق ۲۸ ذى الحجه ۱۳۷۶ و ۲۶ جولاى ۱۹۵۷ همراه با همسرم و آقاى حاج سيد محمد على حكيم و همسرشان و دوست ايشان آقاى حسينى با اتوبوس به سمت اردن حركت كرديم. بين راه شهر «زرقاء» را ديديم و سپس به مرز اردن رسيديم. مأموران مرزى گذرنامه ها را كنترل و ويزا را صادر نمودند. بعد به راه افتاديم و ساعت ۱۵ به عمان پايتخت اردن رسيده و شب را در همانجا استراحت كرديم.

ساعت ۷ صبح شنبه ۵ مرداد ۱۳۳۶ مطابق ۲۹ ذى الحجه ۱۳۷۶ با ماشين سوارى كرايه از عمان به مقصد بيت المقدس حركت كرديم. پس از گذشتن از شهر هاى صويلح، حرش، سلط، وادى شعيب، شونى و ريحه به درياى «بحرالميت» يا «بحر لوط» رسيديم. دريايى كه به دليل شورى آب انسان موقع شنا روى آب مى ماند و خطر غرق شدن ندارد.

شنا كرديم و خسته كه شديم به رستورانى در همان حوالى رفتيم. پس از گرفتن دوش آب شيرين، چاى خورديم و به حركت ادامه داديم.

كمى كه از «بحرالميت» دور شديم به بيابانى رسيديم. وسط بيابان، به خانه اى كه بيش از يك اتاق نبود رسيديم، سؤال كرديم. گفتند اينجا آرامگاه حضرت موسى پيامبر(ص) است، وارد شديم. وسط اتاق قبرى وجود داشت كه طول آن تقريباً دو برابر قبرهاى معمولى بود. زيارت و دعا خوانديم و بيرون آمديم. در اطراف آن مقبره گله گوسفندى مى چريد. آقاى حاج سيد محمد على حكيم به شوخى گفتند: اين هم گله گوسفند حضرت موسى كه مدتى از عمر خود را به شبانى گذرانده بود. پس از آن به بيت اللحم رسيديم.

بيت اللحم در فلسطين و در هشت كيلو مترى جنوب «بيت المقدس» قرار دارد و داراى مكان هاى زيبا و جالبى است.

محل تولد حضرت عيسى(ع)، درخت خرمايى كه هنگام ولادت عيسى مسيح(ع) به اذن خداوند به ثمر نشست و حضرت مريم از آن ميل نموده و نيروگرفت.

البته به جاى درخت در همان مكان، چيزى شبيه به تنه درخت ساخته و به جواهرات مزين كرده اند. همچنين گهواره حضرت عيسى(ع) كه آن هم با انواع جواهرات قيمتى آرايش شده است، كليساى قديمى قبل از اسلام و بازار صدف فروش ها كه در آن انواع و اقسام صدف هاى دريايى و اشياى صدفى مانند تسبيح، گردنبند، دستبند، جلد قرآن، قوطى سيگار، قوطى جواهرات، قوطى آرايش و چيزهاى ديگر به معرض نمايش و فروش گذارده شده است.

در سرزمين پهناور فلسطين، بركه اى هست به نام بركه سليمان. اين بركه، آب و سبزه روح انگيزى دارد. رستورانى در آنجا ساخته شده كه مسافران در آن استراحت مى كنند، غذا مى خورند و چاى و نوشابه مى نوشند. ظهر بود كه به آنجا رسيديم، كمى استراحت كرديم و پس از صرف ناهار به راه افتاديم.

رسيديم به محلى كه در آنجا قبرى بود و مى گفتند قبر يونس پيغمبر است. زيارت كرديم و دعايى خوانديم.

شهر «خليل الرحمان» يا «الخليل» يا «حبرون Hebron». شهر مقدس منسوب به ابراهيم پيامبر (ع) است. عصر بود كه وارد شهر شديم، به مسجد بزرگ و با عظمت آن رفتيم. نماز عصر، تازه تمام شده بود ما در حال بيرون آمدن جمعيت، وارد مسجد شديم. ديوارهاى دالان مسجد، كه قسمت ورودى مسجد بود با سنگ هاى بزرگ و قديمى بالا رفته بود. در شبستان مسجد چند ضريح بود كه مى گفتند قبر ابراهيم، اسحق، يعقوب، ساره و يوسف اند. در محوطه مسجد، چاهى كه به اعتقاد اهالى، جماعتى از پيغمبران، در آن مدفون بودند، ديده مى شد. در قسمت ديگر، سنگى قرار داشت كه جاى پايى در آن ديده مى شد مردم آنجا اعتقاد داشتند جاى پاى حضرت ابراهيم است. نظير سنگى كه در مقام ابراهيم در مسجد الحرام نزديك كعبه وجود داشت. در آن مسجد عظيم نماز خوانديم و پس از زيارت و دعا بيرون آمديم.

* بيت المقدس ۵ مرداد ۱۳۳۶

امروز شنبه ۵ مرداد ۱۳۳۶ است و تاكنون جاهاى بسيارى را ديده ايم كه همه آنها براى ما تازگى داشت. سرزمين فلسطين كجا و ما كجا اواخر روز است و احساس خستگى زيادى مى كنيم. به سرزمين مقدسى به نام «بيت المقدس» يا قدس رسيده ايم.

شب را بايد در اين شهر استراحت كنيم. شهر با سيم خاردار به دو قسمت تقسيم شده است. قسمت شرقى كه جزو قلمرو حكومت اردن است و قسمت غربى تحت حكومت رژيم اسرائيل. ما چون در مملكت اردن هاشمى هستيم به قسمت شرقى آن، وارد شده ايم. جوياى هتل يا به اصطلاح عرب زبان ها فُنْدُقى بوديم «فندق رغدان» جلب توجه كرد، با مدير آن صحبت كرديم. دو اطاق در طبقه فوقانى فندق در اختيار ما گذارد. من بودم با همسرم و آقاى حاج سيد محمد على حكيم وهمسرشان ودوستشان آقاى حسينى كه از تهران آمده بود. آقاى حسينى در بازار تهران مشغول كسب و كار است و سيد بزرگوارى است. اثاثيه مختصرى را كه همراه داشتيم به يكى از آن دو اطاق فندق برديم. با باز كردن پنجره، هواى لطيفى وارد اطاق شد. منظره شهر بيت المقدس از پنجره نمايان بود و ما غرق تماشا شديم. مدير هتل كه متوجه شده بود، بلافاصله وارد اتاقمان شد و پنجره را با عصبانيت بست و گفت: چرا پنجره را باز كرديد مگر نمى بينيد كنار سيم خاردار در قسمت غربى شهر كه جزو قلمرو اسرائيل است سربازان اسرائيلى نگهبانى مى دهند اين سربازان گاهى از فرط عداوت، به مسلمانانى كه كنار پنجره هاى طبقات فوقانى ساختمان ها ايستاده اند تيراندازى مى كنند. به هرحال آن شب را در فندق رغدان، استراحت كرديم و فردا صبح براى ديدن جاهاى ديدنى از هتل خارج شديم.

برنامه امروز يكشنبه ششم مرداد ۱۳۳۶ اين است كه ديدنى هاى شهر را ببينم، بيت المقدس يك شهر معمولى نيست. از نظر مذهبى و اعتقادى شهرى است كه همه مسلمانان، مسيحيان و يهوديان براى آن احترام قائلند. مسلمانان از نظر وجود «مسجد الاقصى» در اين شهر كه در صدر اسلام قبله مسلمانان بوده است. مسيحيان از نظر محل تولد حضرت مسيح و وجود كليساهاى عظيم و قديمى همچون كليساى «قيامت» و يهوديان از جنبه محل هاى عبادت مانند ديوار «ندبه» يا ديوار «مبكى».

خوشبختانه مسجد الاقصى و ديگر آثار تاريخى و مذهبى كه مجموعه آنها را حرم مى گويند در قسمت شرقى مسلمان نشين شهر بيت المقدس واقع شده و جزو سرزمين اردن است.

* يكشنبه ۶ مرداد، در مسجد الاقصى نماز خوانديم

صبح روز يكشنبه ششم مرداد ۱۳۳۶ از «فندق رغدان» بيرون آمديم و به راه افتاديم. قرار است اول به «حرم» برويم. ديوارهاى خيلى بلند حرم همانند ديوارهاى قلعه ها، محوطه بسيار بزرگ آن را كه شامل آثار تاريخى و مذهبى است در برگرفته. محوطه حرم از سطح خيابان پائين تر است، از پله هاى بزرگ و پهن سنگى كه از نوع سنگ هاى سخت و قديمى بود پائين رفتيم.

اول براى تبرك و تيمن به ديدن مسجد الاقصى رفتيم. اين مسجد شبستان هاى بزرگى دارد كه كف آنها با قالى هاى خوب پوشانده شده است. منبرى بلند و قديمى سمت قبله مسجد نصب شده است. مسلمانان ساكن بيت المقدس و اطراف، روز جمعه در اين مسجد، نماز جمعه برگزار مى كنند و جمعيت انبوهى بدين منظور جمع مى شود. ما هم چون نخستين بار بود كه وارد اين مسجد شده بوديم دو ركعت نماز تحيت در آن خوانديم و زوايا و ديدنى هاى آن را تماشا كرديم، راهنما در آنجا صحبت مى كرد و از امتيازات و تاريخچه مسجد الاقصى سخن مى گفت: «علماى بزرگ كه به بيت المقدس آمده اند، در مسجد الاقصى نماز جماعت يا نماز جمعه خوانده اند، از جمله در قرن اخير مرحوم آيت الله شيخ محمدحسين آل كاشف الغطا در اينجا نماز جمعه خوانده و خطبه نماز جمعه را خود ايراد كرده است.»

در محوطه حرم، جايى را نشان مى دهند و مى گويند پيامبر اكرم (ص) شبى كه از مسجد الاقصى آمده و از آنجا به معراج رفته از همين محل و نقطه بوده است.

ادامه دارد...